Η προσπάθεια για την αναζήτηση των βαθύτερων αιτίων για το αδιανόητο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη είναι επίπονη και συνιστά μια μεγάλη πρόκληση, που το επόμενο διάστημα θα απασχολήσει έντονα την κοινωνία και την πολιτική συζήτηση.
Προφανώς είναι έργο των ειδικών, των εμπειρογνωμόνων, όσων ασχολούνται με τον σιδηρόδρομο με εξειδικευμένο τρόπο και της αρμόδιας επιτροπής που συστάθηκε. Εξαιτίας του δυστυχήματος ανοίγει μια πολύ σοβαρή συζήτηση για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του ελληνικού σιδηροδρόμου, δημοσίως. Το «δημοσίως» έχει τη σημασία του, διότι σε έναν πιο κλειστό κύκλο αυτή η κουβέντα εξελίσσεται επί πολλά χρόνια.
Αυτός ο προβληματισμός βασίζεται σε δεδομένα. Παρακάμπτοντας τις εκτιμήσεις, τις απόψεις, τις ερμηνείες και αποφεύγοντας όσο αυτό είναι δυνατό την υποκειμενικότητα, μπορεί κάποιος να δει πιο καθαρά τα πράγματα.
Ήδη έχουν κυκλοφορήσει πολλά για τον ελληνικό σιδηρόδρομο αυτές τις μέρες. Ειπώθηκαν όλα; Θα το δούμε το επόμενο διάστημα.
Προσπαθώντας να συμβάλλουμε στον δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει παραθέτουμε μια σειρά από δεδομένα, τα οποία φωτίζουν μια από τις πολλές πτυχές αυτής της τραγικής ιστορίας, που πληγώνει την Ελλάδα, που πληγώνει όλους μας. Ίσως την πιο σημαντική για την ασφάλεια των σιδηροδρομικών μετακινήσεων.
Το ETCS
Κρίσιμος παράγοντας για την αποφυγή του δυστυχήματος των Τεμπών αναδείχτηκε το σύστημα ETCS, το οποίο δεν λειτουργεί πλήρως.
Έχει αναλυθεί επαρκώς η πορεία του συστήματος. Μένουμε στην υπογραφή της σχετικής σύμβασης, που χρονολογείται από το 2008. Το επόμενο κιόλας έτος αρχίζει το πλιάτσικο στον χαλκό. Τα καλώδια ξηλώνονται σε ένα δίκτυο, το οποίο δεν παρακολουθείται, δεν εποπτεύεται και δεν φυλάσσεται. Έτσι η σηματοδότηση καθίσταται ανενεργή σε μεγάλα τμήματα του σιδηροδρομικού δικτύου και η σύμβαση για την εγκατάσταση του ETCS πάει πίσω. Χωρίς σηματοδότες το αυτόματο σύστημα ασφάλειας δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Χρόνια μετά, το 2014 κι αφού η σχετική σύμβαση σέρνεται, λαμβάνεται η απόφαση για την «ανάταξη» των 52 υφιστάμενων συστημάτων σηματοδότησης του σιδηροδρομικού άξονα. Αυτή η «ανάταξη» έπρεπε να ολοκληρωθεί σε δυο χρόνια βάσει της σύμβασης. Εκεί λοιπόν άρχισαν οι διαρκείς παρατάσεις (έξι τον αριθμό) και φάνηκε ότι η πορεία του έργου δεν θα είναι καλή. Μέχρι το 2017 είχε ολοκληρωθεί μόλις το ένα τρίτο του έργου και το 2018 η νέα συμπληρωματική σύμβαση για το έργο δεν υπογράφηκε, παρά τη έγκριση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με αποτέλεσμα η «ανάταξη» να παγώσει. Εδώ χρειαζόμαστε απαντήσεις για τους λόγους που έγινε αυτό.
Πάμε στο 2019. Όλες οι συμβάσεις για τα συστήματα τηλεδιοίκησης – σηματοδότησης και ETCS παρελήφθησαν, σύμφωνα με την κυβέρνηση, «απολύτως κολλημένες». Προφανώς θα υπάρξει απάντηση από την αξιωματική αντιπολίτευση, η οποία είχε την ευθύνη ως κυβέρνηση από την ημέρα που ανέλαβε και μέχρι το 2019 για την πορεία του έργου.
Στο μεσοδιάστημα είχαμε παρέμβαση της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου και της Αρχής Διαφάνειας. Ακολούθως ανέλαβε νέα διοίκηση στην ΕΡΓΟΣΕ και ζητήθηκε και πραγματογνωμοσύνη του ΤΕΕ.
Τελικά φτάσαμε στον Μάιο του 2021 για να υπογραφεί η εκκρεμής συμπληρωματική σύμβαση (η έβδομη), που ενσωμάτωσε και τις παρατηρήσεις των φορέων και αρχών, με αποτέλεσμα ακόμη η ολοκλήρωση του έργου να είναι σε εκκρεμότητα. Σήμερα το έργο είναι μισοτελειωμένο. Δηλαδή, σύμφωνα με την επίσημη και ανεπίσημη ενημέρωση, έχει ολοκληρωθεί το 70% της σύμβασης και υπολογίζεται ότι τον ερχόμενο Σεπτέμβριο θα ολοκληρωθεί, για να εγκατασταθεί και να πιστοποιηθεί πλήρως το ETCS και να λειτουργεί το όλο σύστημα (σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση, ETCS) στον άξονα Αθηνών – Θεσσαλονίκης, χωρίς κενά, μέχρι το τέλος του 2023.
Γίνεται αντιληπτό ότι στο πλαίσιο της απόδοσης ευθυνών, αλλά και της αποκατάστασης της αλήθειας, η αρμόδια ειδική επιτροπή έχει εξαιρετικά κρίσιμο ρόλο. Διότι με θεσμικό τρόπο και μακριά από θολές ερμηνείες, πολιτικές κορώνες και άναρθρες κραυγές, με εξέταση των δεδομένων και μόνο, οφείλει να δώσει σαφείς απαντήσεις. Να διερευνήσει και να αναδείξει τα συστημικά προβλήματα και τις διαχρονικές δυσλειτουργίες που οδήγησαν στο αδιανόητο δυστύχημα στα Τέμπη.
Κάτι συμπληρωματικό, αλλά ουσιώδες: Το ETCS στην Ελλάδα θα λειτουργεί στη γραμμή Αθήνα – Ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Ο πρωθυπουργός επρόκειτο να έρθει την επομένη του δυστυχήματος στη Θεσσαλονίκη για να ενημερωθεί για το Κέντρο Τηλεδιοίκησης και για την πλήρη λειτουργία του συστήματος στο τμήμα από το Πλατύ μέχρι τον Προμαχώνα. Όλοι γνώριζαν ότι το σύστημα δεν καλύπτει το τμήμα Οινόη – Τιθορέα και Λάρισα – Πλατύ. Εκεί δηλαδή όπου κόπηκε το νήμα της ζωής δεκάδων συνανθρώπων μας. Θα καλυφθεί, εάν τηρηθούν αυτή τη φορά τα χρονοδιαγράμματα, στο τέλος του έτους...