Η Ελλάδα απέχει χιλιάδες μίλια από τους λόφους των Απαλάχιων και τα σκουριασμένα εργοστάσια του Οχάιο, αλλά το όνομα του Τζέι Ντι Βανς (James David Vance) είναι πλέον γνωστό στη χώρα μας, όπως και σε όλη την υφήλιο. Ευπώλητος συγγραφέας, απόφοιτος της Νομικής από το πανεπιστήμιο του Γέιλ -ένα από το καλύτερα στον κόσμο-, πρώην στρατιωτικός και γερουσιαστής του Οχάιο, ο νέος αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, σε αυτή τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, έδειξε νωρίς τις διαθέσεις του στην ... ενέδρα που έστησε από κοινού με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Και από τότε το όνομα του Τζέιμς Ντι Βανς ακούγεται παντού. Ποιος είναι ο κατά το BBC «attack dog», ένας βρετανικός όρος που τον παρομοιάζει με σκύλο μπροστά στην επίθεση; Γιατί τον λατρεύουν οι «Hillbillies» της Αμερικής, οι άνθρωποι της εργατικής τάξης από την περιοχή των Απαλαχίων; Και ποια η διαδρομή του από το «καταδικαστέος» που χαρακτήριζε τον Τραμπ, μέχρι να το να είναι σήμερα το δεξί χέρι του πλανητάρχη;
Από το Middletown στον Λευκό Οίκο
Γεννημένος ως James Donald Bowman στις 2 Αυγούστου 1984 στο Μιντλτάουν του Οχάιο, τα παιδικά χρόνια του Βανς κάθε άλλο παρά ήρεμα και ξέγνοιστα ήταν. Οι γονείς του χώρισαν όταν ήταν μικρός, αφήνοντάς τον στη φροντίδα της μητέρας του Μπέβερλι, της οποίας ο εθισμός στα ναρκωτικά έριξε σκιά στην παιδική του ηλικία. Μεγάλωσε στη «ζώνη της σκουριάς» (rust belt), στις βορειοανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ όπου βρίσκονται δεκάδες εργοστάσια παραγωγής χάλυβα, αυτοκινήτων και άνθρακα οι οποίες επηρεάστηκαν βαθιά από τον βιομηχανικό μαρασμό της Αμερικής. Υιοθετήθηκε αργότερα από τον τρίτο σύζυγο της μητέρας του, τον Μπομπ Χάμελ και πήρε το όνομα Τζέιμς Ντι Χάμελ πριν ονομαστεί τελικά Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς, τιμώντας τους αγαπημένους του παππούδες, Τζέιμς και Μπόνι Βανς, «Papaw» και «Mamaw» όπως τους αποκαλούσε. Αυτές οι δύο φιγούρες, από το Κεντάκι που μετακόμισαν στο Οχάιο για δουλειά, ήταν οι άγκυρές του -από ό,τι φάνηκε- σε μια θάλασσα χάους που είχε ζήσει.
Το Μιντλτάουν, μια χαλυβουργική πόλη που επλήγη σκληρά από τη βιομηχανική παρακμή, διαμόρφωσε την κοσμοθεωρία του Βανς. Η φτώχεια, οι συναναστροφές με την οικογένεια και η βαθιά θρησκευτικότητα καθόρισαν την ανατροφή του, χαρακτηριστικά που αργότερα θα μοιραζόταν με τον κόσμο στο βιβλίο του. Μετά το λύκειο, κατατάχθηκε στο σώμα πεζοναυτών των ΗΠΑ και υπηρέτησε ως στρατιωτικός δημοσιογράφος στο Ιράκ. Το GI Bill (νόμος που βοηθά άτομα, τα οποία υπηρέτησαν στον αμερικανικό στρατό) του άνοιξε το δρόμο για το πανεπιστήμιο του Οχάιο και στη συνέχεια για τη Νομική Σχολή του Γέιλ. Αυτό το ταξίδι, από τη φτώχια στα πλούτη, από τους hillbillies στην ελίτ, τράβηξε για πρώτη φορά τα βλέμματα των Αμερικανών
Ο αγαπημένος των hillbillies
Στην Ελλάδα, το hillbilly μπορεί να ακούγεται ως ένας περίεργος -και σίγουρα άγνωστος- όρος, αλλά στις ΗΠΑ, είναι μια ταυτότητα για πολλούς στα Απαλάχια και τη «ζώνη της σκουριάς» (περιοχή των Ηνωμένων Πολιτειών που υπέστη σημαντική βιομηχανική παρακμή στα τέλη του 20ού αιώνα. Η περιοχή επικεντρώνεται στις περιοχές των Μεγάλων Λιμνών και του Μεσοατλαντικού). Πρόκειται για ανθρώπους που αισθάνονται παραγκωνισμένοι από τη «φιλελεύθερη ελίτ», από τους πολιτικούς που ζουν στην ανατολική και τη δυτική ακτή, τους ακαδημαϊκούς και τα μέσα ενημέρωσης που, κατά την άποψη των χιλμπίληδων, αγνοούν τον αγώνα τους κατά της φτώχιας, τον εθισμό σε ναρκωτικά και αλκοόλ και την ανεργία. Σε αυτό το πλαίσιο έρχεται να κολλήσει το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βανς, Hillbilly Elegy: A Memoir of a Family and Culture in Crisis (2016). Σύμφωνα με τον τον συγγραφέα, το βιβλίο δεν είναι απλώς μια προσωπική ιστορία, αλλά επιπλέον μια ωμή, σκληρή ματιά σε μια κοινότητα σε παρακμή, που συνδυάζει την αγάπη για τις αξίες της, όπως η σκληρή δουλειά και η πίστη στον θεό, με την κριτική για τις δικές της πληγές που προκάλεσε η ίδια.
Όπως κατέγραψε το NPR, έδωσε φωνή στις οικογένειες της φτώχιας και της απομόνωσης που οι χωριάτες (hillbillies) γνωρίζουν πολύ καλά. Οι αναγνώστες έβλεπαν τον εαυτό τους στις σελίδες του βιβλίου, ένιωθαν ότι το αμερικανικό όνειρό τους είχε σβήσει για τα καλά, ενώ η φιλελεύθερη ελίτ έκανε τα στραβά μάτια. Το άλμα του από αυτόν τον κόσμο σε εκείνον του Γέιλς, της Σίλικον Βάλεϊ και στη συνέχεια η ανάδειξή του σε συγγραφέα μπεστ σέλερ, τον έκανε σύμβολο ελπίδας, έναν από τους δικούς τους που τα κατάφερε χωρίς να ξεχνάει από πού προήλθε.
Το βιβλίο και η ταινία που τον καθιέρωσαν
Όταν το Hillbilly Elegy (Η ελεγεία ενός χιλιμπίλι) κυκλοφόρησε στα ράφια των βιβλιοπωλείων το 2016, έκανε αίσθηση. Οι New York Times το επαίνεσαν ως μια «διορατική κοινωνιολογική ανάλυση των υποταγμένων λευκων», προτείνοντάς το μάλιστα ως απαραίτητο ανάγνωσμα για την κατανόηση της απήχησης του Τραμπ κατά τη διάρκεια των εκλογών εκείνης της χρονιάς. Ο συγχρονισμός του ήταν τέλειος, καθώς εξήγησε το κύμα λαϊκιστικής δυσαρέσκειας που έσπρωξε τον Τραμπ στην εξουσία. Το βιβλίο πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα, εδραιώνοντας τη θέση του Βανς ως πολιτικού σχολιαστή. Κι επιπλέον έγινε από τα αγαπημένα του μεγαλύτερου γιου του σημμερινού Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, με τον οποίο έγιναν φίλοι.... οι κακές και πάντα πρόθυμες για κουτσομπολιό γλώσσες λένε πως η φιλία αυτή έπαιξε κάποιον ρόλο στην ανέλιξή του.
J.D. Vance wrote about his experiences growing up between a small town in Ohio and Appalachia in his New York Times bestselling book, Hillbilly Elegy. He says that some investors in Silicon Valley have preconceived notions about people from small towns. https://t.co/WJItHv6NbS pic.twitter.com/yPMWDBuQzl
— 60 Minutes (@60Minutes) March 17, 2019
Η τεράστια απήχηση όμως ήρθε μέσα από την ταινία που κυκλοφόρησε το 2020, σε σκηνοθεσία Ρον Χάουαρντ με την Γκλεν Κλόουζ και την Έιμι Άνταμς στους πρωταγωνιστικούς όλους. Η ταινία προβλήθηκε στο Netflix και είχε ως στόχο να ζωντανέψει την ιστορία του Βανς. Οι κριτικές του IMDb την αποθέωσαν ως «αυθεντική» και έγραψαν πως πρέπει να τη δουν «υποχρεωτικά» όσοι ασχολούνται με τον εθισμό ή την αγροτική ζωή.
Το βιβλίο και η ταινία δεν αφηγήθηκαν απλώς μια ιστορία, αλλά ενίσχυσαν ένα κίνημα. Έβαλαν τους αγώνες των hillbillies στον χάρτη, προσφέροντας στον Βανς ένα σκαλοπάτι που σύντομα θα τον οδηγούσε στην πολιτική.
Από πολέμιος του Τραμπ σε αντιπρόεδρό του
Πίσω στο 2016, ο Βανς δεν ήταν οπαδός του Τραμπ. Αποκάλεσε δημόσια τον τότε υποψήφιο πρόεδρο ως «καταδικαστέο» και «ηλίθιο», ενώ φέρεται να τον συνέκρινε ακόμη και με τον Αδόλφο Χίτλερ σε ιδιωτικά μηνύματα. «Δεν είμαι τύπος Τραμπ», δήλωνε, ευθυγραμμιζόμενος με τους συντηρητικούς σκεπτικιστές που έβλεπαν τον Τραμπ ως έναν λαϊκιστή. Κατεβαίνοντας όμως για τη Γερουσία στο Οχάιο, ζήτησε την υποστήριξη του Τραμπ ένα προτέρημα που κέρδισε τελικά, ωθώντας τον στη νίκη το 2022.
Τι άλλαξε; Η πολιτική, ξεκάθαρα και απλά. Ο Βανς είδε τον ευνοϊκό άνεμο που φυσούσε προς το μέρος του Τραμπ στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και προσάρμοσε την πορεία του. Μέχρι το 2024, όταν ο Τραμπ τον επέλεξε ως υποψήφιο συνοδοιπόρο του, είχε πλέον μεταμορφωθεί σε έναν υπεραγαπημένο οπαδό του MAGA (Make America Great Again). Οι New York Times αναφέρθηκαν σε αυτή τη «στροφή», παρακολουθώντας την πορεία του από το να αποκαλεί τον Τραμπ «πολιτιστική ηρωίνη» στο να υπερασπίζεται την ατζέντα του. Οι επικριτές του κάνουν λόγια για καιροσκοπισμό, οι υποστηρικτές του λένε ότι είναι πραγματιστής. Όπως και να έχει, πέτυχε. Στα 40 του χρόνια, ο Βανς ορκίστηκε στις 20 Ιανουαρίου 2025 κι έγινε ο τρίτος νεότερος αντιπρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ, ακολουθώντας τον Τραμπ στη θριαμβευτική επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Επόμενος του στόχος η προεδρία των ΗΠΑ; Ποιος ξέρει..
Πηγή φωτογραφίας: Task & Purpose