Η Νέα Υόρκη μίλησε και η ετυμηγορία της δονεί το αμερικανικό πολιτικό σκηνικό. Ο Ζοχράν Μαμντάνι, ένας 34χρονος Δημοκρατικός σοσιαλιστής, εξελέγη πανηγυρικά ο νέος δήμαρχος της πόλης. Η νίκη αυτή, που τον καθιστά τον νεότερο δήμαρχο των τελευταίων εκατό ετών (από το 1892) και τον πρώτο μουσουλμάνο, Nοτιοασιάτη στο αξίωμα, δεν είναι απλώς μια πολιτική αλλαγή, αλλά ίσως ένα μήνυμα ριζοσπαστικοποίησης από τη βάση.
Ο Μαμντάνι, ο οποίος πριν λίγους μόλις μήνες συγκέντρωνε μόλις 1%-2% στις δημοσκοπήσεις, όχι μόνο κέρδισε τις προκριματικές του Δημοκρατικού κόμματος εναντίον του πανίσχυρου και πρώην κυβερνήτη της Νέα Υόρκης Άντριου Κουόμο, αλλά ολοκλήρωσε τον θρίαμβό του στις εκλογές της 4ης Νοεμβρίου με ποσοστό 50,4%, με μια ατζέντα που έκανε λόγο για πάγωμα ενοικίων, δωρεάν λεωφορεία και φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων. Οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ότι κέρδισε κατά κύριο λόγο τούς πολίτες κάτω των 45 ετών. Ο νεοκλεγείς δήμαρχος που θα αναλάβει καθήκοντα από την 1η Ιανουαρίου δήλωσε στην ομιλία νίκης του ότι «αυτή η πόλη ανήκει σε εσάς», απευθυνόμενος σε όσους αισθάνονται περιθωριοποιημένοι, ενώ προειδοποίησε τον Τραμπ ότι θα πολεμήσει κάθε απόπειρα περικοπής ομοσπονδιακής χρηματοδότησης.
Ένα από τα ατού της καμπάνιας του ήταν το πόσο προσιτό τον ένιωσαν οι Νεοϋορκέζοι πολίτες. Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του, οι 104.000 και πλέον εθελοντές του κατά τη διάρκεια της καμπάνιας χτύπησαν 3,1 εκατομμύρια πόρτες και έκαναν 4,5 εκατομμύρια τηλέφωνα, νούμερα αν μη τι άλλο εκθαμβωτικά. Το κρίσιμο όμως ερώτημα πλέον δεν είναι πώς κέρδισε, αλλά τι θα κάνει τώρα που ανέλαβε τη διακυβέρνηση. Ζητήσαμε από τον καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και podcaster, Αντώνη Καραμπατζό, ο οποίος παρακολουθεί στενά το αμερικανικό σκηνικό, να αναλύσει τα κλειδιά της νίκης και το μεγάλο στοίχημα της υλοποίησης των υποσχέσεων του νέου δημάρχου.
Οι τρεις παράγοντες που έκαναν τον Μαμντάνι να ξεχωρίσει
Σύμφωνα με τον κ. Καραμπατζό, η νίκη του Μαμντάνι οφείλεται σε έναν συνδυασμό στρατηγικής, ιδεολογίας και πολιτικού προφίλ:
- Η αψεγάδιαστη καμπάνια: «Έτρεξε μία καμπάνια σχεδόν άψογη με όλους τους επικοινωνιακούς όρους. Κατέβηκε στον δρόμο, μίλησε με όλους τους πολίτες και έτσι κατόρθωσε να συνεγείρει ακόμη και τους ψηφοφόρους που φαίνεται ότι ήταν απαθείς απέναντι στις πολιτικές εξελίξεις». Η ενεργή συμμετοχή ήταν καθοριστική.
- Η ριζοσπαστική αλλά φρέσκια ιδεολογική πλατφόρμα: «Προώθησε μια αρκετά ριζοσπαστική αλλά φρέσκια ιδεολογική πολιτική πλατφόρμα κυρίως για την επίλυση των βασικών προβλημάτων της Νέας Υόρκης». Οι προτάσεις του για το υψηλό κόστος ζωής, όπως ο στόχος για κατώτατο μισθό 30 δολάρια την ώρα ως το 2030 και η κατασκευή 200.000 νέων κατοικιών, βρήκαν απήχηση στα εργατικά και τα μεσαία στρώματα.
- Το προφίλ του «dark horse»: «Ήρθε σαν αυτό το άλογο στην κούρσα που δεν φαινόταν και ξεπήδησε... Έχει εκείνα τα χαρακτηριστικά του άφθαρτου, που πολλοί θα θέλανε να δοκιμάσουν». Ο Μαμντάνι εκμεταλλεύτηκε τη δυσπιστία προς τους παραδοσιακούς πολιτικούς και τα σκάνδαλα που βάραιναν το κατεστημένο (όπως οι κατηγορίες κατά του Κουόμο), προσφέροντας μια εναλλακτική λύση.
Το μεγάλο στοίχημα - Μπορεί το πρόγραμμα του «Roti and Roses» να εφαρμοστεί;
Αν και το πρόγραμμά του ήταν το κλειδί της επιτυχίας του, ο καθηγητής του ΕΚΠΑ εκφράζει σαφή επιφυλακτικότητα ως προς την υλοποίηση, τονίζοντας ότι οι υποσχέσεις του νέου δημάρχου θα δοκιμαστούν σκληρά: «Εδώ βέβαια υπάρχει ένας άγνωστος παράγοντας κατά πόσο μπορεί να υλοποιήσει αυτές τις προτάσεις του, διότι είναι υπερβολικά φιλόδοξες και δεν ξέρω αν εξαρτώνται πλήρως από τις δυνάμεις και τις δυνατότητες του δήμου της Νέας Υόρκης».
Το κεντρικό πρόβλημα είναι η χρηματοδότηση και η πολιτική εξάρτηση. Ο Μαμντάνι μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα της χρηματοδότησης των projects του. Επιπρόσθετα έντονες θα είναι οι πιέσεις από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να περιορίσει τη χρηματοδότηση προς τη Νέα Υόρκη σε περίπτωση νίκης Μαμντάνι μένει να περάσει από τη θεωρία στην πράξη.
Thank you, New York City. Together we made history.
— Zohran Kwame Mamdani (@ZohranKMamdani) November 5, 2025
Now let’s get to work. https://t.co/G7F2sbda74 pic.twitter.com/GQABMqJHgn
Ειδική περίπτωση η Νέα Υόρκη
Η εκλογή ενός ριζοσπαστικού σοσιαλιστή στη μεγαλύτερη πόλη των ΗΠΑ θέτει το ερώτημα για ριζοσπαστικοποίηση του Δημοκρατικού κόμματος συνολικά, με την πτέρυγα της Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ και του Μπέρνι Σάντερς σαφώς να ενισχύεται. Ωστόσο, ο κ. Καραμπατζός είναι εξαιρετικά επιφυλακτικός σε οποιαδήποτε βιαστική γενίκευση:
«Η Νέα Υόρκη είναι μια ειδική περίπτωση. Δεν προσφέρεται για εύκολες αναγωγές σε παναμερικανικό επίπεδο. Έχει ειδική εκλογική και πληθυσμιακή σύνθεση». Το μεγάλο πολιτικό στοίχημα για τους Δημοκρατικούς δεν κρίνεται στη Νέα Υόρκη, αλλά στα λεγόμενα swing states (αμφίρροπες πολιτείες). Παρ' όλα αυτά, οι αντιδράσεις από τον Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς δείχνουν «έναν έντονο εκνευρισμό που επιβεβαιώνει ότι οι Δημοκρατικοί πέτυχαν κάτι σημαντικό με τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις», σημειώνει ο καθηγητής.
Πότε θα φανεί η αλλαγή ρεύματος;
Ο κ. Καραμπατζός τοποθετεί το ορόσημο για τα συμπεράσματα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου του 2026. «Τότε θα φανεί η επιλογή του εκλογικού σώματος με την πλήρη ανανέωση της Βουλής των Αντιπροσώπων και το ένα τρίτο της Γερουσίας, όπου ενδέχεται η Βουλή να περάσει στους Δημοκρατικούς, λειτουργώντας ως θεσμικό αντίβαρο. Θα πρέπει όμως να προσέξουμε υπό ποιες συνθήκες θα διεξαχθούν αυτές οι εκλογές, κατά πόσο θα ασκηθούν πιέσεις από τον Τραμπ και από τους οπαδούς του, δηλαδή κατά πόσο θα έχουμε μια ομαλή εκλογική διαδικασία. Αυτό είναι ένα στοίχημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ευτυχώς, από ό,τι φαίνεται μέχρι στιγμής, οι πρόσφατες εκλογές διεξήχθησαν ομαλά, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι αυτό θα ισχύσει και για τις ενδιάμεσες εκλογές», συμπεραίνει ο καθηγητής Νομικής.
Το αμερικανικό αίτημα είναι ίδιο με το ευρωπαϊκό;
Κλείνοντας ο καθηγητής αναδεικνύει ότι η νίκη του Μαμντάνι εντάσσεται σε μια παγκόσμια συνισταμένη, ένα αίτημα που ξεπηδά από την κοινωνία, αν και η Νέα Υόρκη είναι μια ειδική περίπτωση. «Πρέπει να αναληφθούν άμεσα δράσεις για την εξάλειψη των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων, που υπονομεύουν και την κοινωνική συνοχή, αλλά και την ομαλή δημοκρατική λειτουργία. Το αίτημα για αναδιανομή του πλούτου μέσω αύξησης των φορολογικών συντελεστών στα πλουσιότερα στρώματα είναι μια τάση που ακούγεται εντονότερα διεθνώς», επισημαίνει και καταλήγει:
«Οποιοσδήποτε πολιτικός, όπως ο Μαμντάνι, εκφράσει υπεύθυνα αυτή τη δυναμική, μπορεί να κερδίσει πλειοψηφίες αν και η Ευρώπη είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Δεν αποκλείω όμως η κούραση από τα υφιστάμενα πολιτικά συστήματα να γεννήσει την ανάγκη για τέτοιου είδους υποψηφιότητες».
— Zohran Kwame Mamdani (@ZohranKMamdani) November 5, 2025