Η αυγή του 2026 βρήκε το δυτικό ημισφαίριο σε μια κατάσταση πρωτοφανούς γεωπολιτικής δόνησης, καθώς η στρατιωτική επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα αναμόρφωσε βίαια τις ισορροπίες δυνάμεων που επικρατούσαν για χρόνια.
Η επιχείρηση «Absolute Resolve», η οποία εκτελέστηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 3ης Ιανουαρίου 2026, δεν αποτέλεσε απλώς μια τακτική κίνηση για την απομάκρυνση ενός λατινοαμερικανού ηγέτη, αλλά την επίσημη και πλέον ηχηρή εφαρμογή μιας νέας αμερικανικής στρατηγικής που υπερβαίνει τα παραδοσιακά όρια της επιρροής. Η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, σηματοδοτεί την κορύφωση μιας συστηματικής κλιμάκωσης που ξεκίνησε από τους πρώτους μήνες της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, μετατρέποντας τη Λατινική Αμερική από μια περιοχή διπλωματικής αντιπαράθεσης σε πεδίο ενεργών στρατιωτικών επιχειρήσεων και άμεσης εδαφικής διεκδίκησης.
Captured Venezuelan President Nicolas Maduro arrives at a Manhattan heliport, as he heads towards a New York City courthouse for an initial appearance to face U.S. federal charges including narco-terrorism and drug trafficking.
— ABC News (@ABC) January 5, 2026
Follow live updates: https://t.co/XHvK4aCk1u pic.twitter.com/jVGlw9byZo
Η ανάλυση της κατάστασης απαιτεί κατανόηση της μετάβασης από το ιστορικό «Δόγμα Μονρόε» στο αναθεωρημένο «Δόγμα Τραμπ» (ή και... «Ντονρόε» όπως το έχει αποκαλέσει εδώ και έναν χρόνο η φιλική προς τον Αμερικανό πρόεδρο New York Post), το οποίο χαρακτηρίζεται από έναν επιθετικό εθνικισμό και μια συναλλακτική προσέγγιση στην κυριαρχία των κρατών. Η προσέγγιση Τραμπ θέλει την Ουάσιγκτον να παρεμβαίνει άμεσα για την προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων, είτε αυτά αφορούν τον έλεγχο των φυσικών πόρων είτε την ανάσχεση της κινεζικής οικονομικής διείσδυσης που υπήρχε εδώ και πολλά χρόνια στη Βενεζουέλα. Η κίνηση αυτή δεν είναι αποκομμένη από το παρελθόν, αλλά πατά πάνω στα χνάρια ενός μακρύ ιστορικού επεμβάσεων που χρονολογείται από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Η εποχή του Ψυχρού Πολέμου και οι συγκαλυμμένες δράσεις
Η αρχή έγινε στη Γουατεμάλα το 1954, όταν η CIA οργάνωσε την ανατροπή του προέδρου Γιακόμπο Άρμπενς, του οποίου οι αγροτικές μεταρρυθμίσεις έπλητταν την πανίσχυρη αμερικανική United Fruit Company. Ακολούθησε η αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων στην Κούβα το 1961, μια απόπειρα ανατροπής του Φιντέλ Κάστρο που κατέληξε σε ταπείνωση για την τότε κυβέρνηση Κένεντι. Το 1965, οι ΗΠΑ έστειλαν 42.000 στρατιώτες στη Δομινικανή Δημοκρατία για να αποτρέψουν την επικράτηση αριστερών δυνάμεων μετά από μια λαϊκή εξέγερση.
Στη δεκαετία του 1970, η παρέμβαση στη Χιλή το 1973 παραμένει μια από τις πιο μελανές σελίδες, με τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν το πραξικόπημα του Πινοσέτ κατά του εκλεγμένου σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε. Το 1976, η στρατιωτική χούντα του Βιντέλα που κατέλαβε την εξουσία στην Αργεντινή έτυχε πολιτικής στήριξης από την Ουάσινγκτον. Αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα, που δόθηκαν στη δημοσιότητα το 2003, δείχνουν ότι ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, ενθάρρυνε το καθεστώς να ολοκληρώσει γρήγορα τον λεγόμενο «βρόμικο πόλεμο». Κατά τη δεκαετία του 1980, το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε στην Κεντρική Αμερική, με την υποστήριξη των αντάρτων «Κόντρας» στη Νικαράγουα κατά των Σαντινίστας και την παρέμβαση στο Ελ Σαλβαδόρ. Αυτές οι συγκρούσεις κόστισαν τη ζωή σε πάνω από 120.000 ανθρώπους.
Η εισβολή στη Γρενάδα (χώρα στην Καραϊβική θάλασσα) το 1983 αποτέλεσε μια γρήγορη στρατιωτική νίκη που αποκατέστησε το γόητρο του αμερικανικού στρατού μετά το Βιετνάμ. Όμως, η πιο άμεση αναλογία με τη σημερινή κατάσταση στη Βενεζουέλα είναι η εισβολή στον Παναμά το 1989. Η επιχείρηση «Just Cause» είχε ως στόχο τη σύλληψη του Μανουέλ Νοριέγκα, ενός πρώην συνεργάτη της CIA που είχε μετατραπεί σε «ναρκοδικτάτορα» όπως υποστήριζαν οι ΗΠΑ. Ο Νοριέγκα συνελήφθη, μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ και δικάστηκε για εμπόριο ναρκωτικών, ακριβώς όπως σχεδιάζεται τώρα για τον Μαδούρο.
Trump captured Maduro same day the US captured Panama dictator Manuel Noriega in 1990:
— Ragıp Soylu (@ragipsoylu) January 3, 2026
January 3.
He captured Maduro same reason Noriega was captured: Drug trafficking pic.twitter.com/W3PfdDmwkD
Από το Δόγμα Μονρόε στο «Δόγμα Τραμπ»
Σήμερα η γραμμή Τραμπ φαίνεται να αναθεωρεί ανοικτά τις αρχές του Μονρόε, με εντελώς νέους όρους. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας (NSS) της κυβέρνησης Τραμπ (μέσα από έγγραφα που έγιναν γνωστά τον Δεκέμβριο του 2025) μιλά ξεκάθαρα για αναγέννηση της αμερικανικής κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο. «Είναι ένα δόγμα που αποκαθιστά την λογική με τις ρωμαλέες δυνάμεις και προτεραιότητες της Αμερικής», λέει το κείμενο του NSS.
Παράλληλα τα έγγραφα αναφέρουν ξεκάθαρα την πρόθεση απόκτησης υπό αμερικανικό έλεγχο κρίσιμων κερδοφόρων υποδομών, όπως η Διώρυγα του Παναμά ή και άλλων εδαφών. Ο ίδιος ο Τραμπ μίλησε δημόσια ακόμη και για ιδέα προσάρτησης του Καναδά και της Γροιλανδίας. Αξιοσημείωτο επίσης ότι στο νέο δόγμα τονίζεται η ανάγκη αντιστάθμισης της «γρήγορα αυξανόμενης επιρροής του Πεκίνου στη Λατινική Αμερική».
Σε απλά λόγια, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αναχαιτίσει την ήδη ισχυρή παρουσία της Κίνας στο νότιο ημισφαίριο και «να ανακτήσει το χαμένο έδαφος» τόσο στρατηγικά όσο και οικονομικά. Το «Μονρόε 2.0» της εποχής Τραμπ δεν είναι αφηρημένο και παροσδιόριστο: εκδηλώνεται σταδιακά με απότομες ενέργειες. Για παράδειγμα στις πρώτες εβδομάδες του 2025 ο πρόεδρος Τραμπ εξέδωσε προεδρικό διάταγμα που μετονομάζει τον Κόλπο του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» ως δήλωση «επαναφοράς της εθνικής υπερηφάνειας». Το καλοκαίρι του 2025 η Ουάσιγκτον ανέβασε το χρηματικό έπαθλο για πληροφορίες που οδηγούν στην σύλληψη του Μαδούρο από 25 σε 50 εκατ. δολάρια. Την ίδια περίοδο, έγιναν επιθέσεις με αμερικανικά πλοία και ελικόπτερα που βύθιζαν «ναρκοφόρα» πλοία, τα οποία απέπλεαν από τη Βενεζουέλα. Πίσω από αυτές τις ενέργειες φαίνεται η επιδίωξη των ΗΠΑ να βάλουν «χέρι» στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας. Στη Νότια Αμερική παρατηρείται επίσης ότι παρέχεται γενναιόδωρη στήριξη σε φιλοτραμπικές κυβερνήσεις: Για παράδειγμα, προκειμένου να ενισχύσει τη «φιλο-αμερικανική στροφή», ο ρεπουμπλικάνος πρόεδρος δεσμεύτηκε δημόσια σε δάνειο 20 δις προς την κυβέρνηση του Μιλέι στην Αργεντινή. Την ίδια στιγμή, συγκρούεται λεκτικά με αριστερούς ηγέτες που τους αποκαλεί εχθρούς, όπως την κυβέρνηση Λούλα στη Βραζιλία και την πρόεδρο Σέινμπαουμ του Μεξικού, ενώ από τον χορό δεν λείπει και η Κούβα που διαμαρτύρεται έντονα για «υβριστική και παράνομη» αμερικανική επέμβαση στη περιοχή.
Συνολικά το «Δόγμα Τραμπ» ακούγεται αυταρχικό. Διεμήνυσε ότι η αμερικανική επιρροή δεν πρόκειται πλέον να αμφισβητηθεί και πράττει αναλόγως. Ωστόσο όπως διδάσκει η πρόσφατη ιστορία, η ανατροπή ενός ηγέτη σπάνια φέρνει γρήγορη λύση. Ίσα-ίσα πιο συχνά ανοίγει έναν κύκλο μεγαλύτερης αβεβαιότητας. Η πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν έφερε απίστευτη βία στο Ιράκ και οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία στο Αφγανιστάν μόλις το 2021 σαν να μην έγινε τίποτα. Τώρα η Ουάσιγκτον έχει ξεκινήσει μια νέα επέμβαση στην καρδιά της Λατινικής Αμερικής.
Θα γίνει και στη Βενεζουέλα ό,τι έγινε σε Ιράκ και Αφγανιστάν; Παρότι η ιστορία υπάρχει για να διδάσκει, κανείς δεν πρέπει να προδικάσει τις εξελίξεις. Από τους χειρισμούς του Τράμπ και τη νέα πολιτική κατάσταση θα φανεί, συν τω χρόνω, αν η χώρα της Λατινικής Αμερικής, αυτή με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, θα μπει σε τροχιά σταθεροποίησης και ευημερίας ή βυθιστεί σε εμφύλιο σπαραγμό και στη δίνη της πλήρους αποσταθεροποίησης.