Χρονιά των αστικών αναπλάσεων για 12 από τους 14 δήμους της Θεσσαλονίκης το 2026, καθώς οι σημαντικές για κάθε αστικό κέντρο του νομού αναπλάσεις ουσιαστικά κάνουν το πρώτο βήμα για την υλοποίησή τους.
Οι αναπλάσεις είναι ενταγμένες στο σχετικό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, με την ονομασία Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη. Πρόκειται για ολοκληρωμένες χωρικές παρεμβάσεις ή επενδύσεις (εξ ου και το ΟΧΕ/ΒΑΑ του προγράμματος), οι οποίες υπόσχονται να διαμορφώσουν το νέο πρόσωπο των αστικών κέντρων της περιοχής και έναν καλύτερο τρόπο λειτουργίας τους.
Οι μελέτες ωριμάζουν εντός του 2026 και τα περισσότερα έργα αναμένεται να συμβασιοποιηθούν, οπότε σε πολλές περιπτώσεις ελπίζουμε να έχουμε εργοτάξια. Η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων δεν θα είναι άμεση. Προφανώς θα απαιτηθεί κατά περίπτωση ένας ή και περισσότερα χρόνια, με τις δημοτικές αρχές πάντως να στοχεύουν σε ολοκλήρωση πριν τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Κάτι τέτοιο είναι δύσκολα εφικτό, διότι μιλάμε για μια διετία – τριετία και βάσει εμπειρίας τέτοιοι χρόνοι με το σύστημα που γίνονται τα έργα υποδομής (κάθε υποδομής) στον τόπο μας είναι στις περισσότερες περιπτώσεις άπιαστοι. Εξάλλου, μην ξεχνάτε ότι η προγραμματική περίοδος τυπικά ολοκληρώνεται το 2027, αλλά ουσιαστικά το περιθώριο είναι μέχρι το 2030. Και συνήθως τα περιθώρια είναι για να εξαντλούνται...
Εκείνο που έχει μεγάλη σημασία εντός του 2026 είναι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες των συμβάσεων. Να αναδειχθούν δηλαδή οι ανάδοχοι των έργων εγκαίρως, προκειμένου αυτοί να πιάσουν δουλειά. Από τη στιγμή που θα ανοίξουν τα εργοτάξια, τα έργα αργά ή γρήγορα θα γίνουν.
Πολιτικά η συγκυρία είναι ευνοϊκή για την υλοποίηση των έργων. Κι αυτό διότι οι δήμαρχοι θα πιέσουν (και θα πιεστούν) μέχρι εκεί που δεν πάει, ώστε στην προεκλογική φαρέτρα τους το 2028 να υπάρχει μια ολοκληρωμένη (εμβληματική αναλογικά για τον κάθε τόπο) ανάπλαση και να αρχίσουν να φαίνονται τα πολλαπλά οφέλη της στους δημότες.
Τα σημαντικά έργα έχουν ήδη γίνει γνωστά. Όχι στο σύνολό τους, αλλά αυτά που προτεραιοποιήθηκαν από τους δήμους και έχουν προβληθεί επαρκώς. Για να έχουμε μια εικόνα των περιοχών όπου θα γίνουν οι παρεμβάσεις αρκεί να υπογραμμίσω μια σειρά από συγκεκριμένα έργα που προγραμματίζονται να υλοποιηθούν.
Στον δήμο Αμπελοκήπων – Μενεμένης θα γίνει μια σημαντική παρέμβαση στο πρώην στρατόπεδο «Μ. Αλεξάνδρου», ένα πάρκο πόλης μοναδικό στο είδος του.
Στον δήμο Δέλτα θα γίνει η βιοκλιματική ανάπλαση στη Σίνδο, που περιλαμβάνει όλους τους κοινόχρηστους χώρους από το ΔΙΠΑΕ μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό και αφορά σε χιλιάδες πολίτες.
Στον δήμο Θεσσαλονίκης περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα οι αναπλάσεις σε πλατεία Διοικητηρίου και Δημοκρατίας, ενώ στο ΕΣΠΑ εντάχθηκε προσφάτως και ο άξονας με την πλατεία Αριστοτέλους και υπάρχει και συνέχεια.
Στον δήμο Θερμαϊκού η κομβική ανάπλαση περιλαμβάνει την οδό Δημοκρατίας, έναν κομβικό άξονα για την περιοχή.
Στον δήμο Θέρμης οι παρεμβάσεις αφορούν σε δυο κεντρικότατους άξονες, την οδό Κουγιάμη και τη Χαριλάου – Θέρμης.
Στον δήμο Καλαμαριάς θα γίνει η ανάπλαση όλης της ανατολικής εισόδου, έργο με υπερτοπική σημασία, ενώ περιμένουμε και την ανάπλαση σε Βότση - Κηφισιά.
Στον δήμο Κορδελιού – Ευόσμου επιλέχθηκαν παρεμβάσεις σε ένα εκτεταμένο δίκτυο πεζοδρομίων και ανοιχτών χώρων, που περιλαμβάνουν και την περιοχή άνωθεν περιφερειακής οδού, που είναι... ατακτοποίητη από τότε που κατοικήθηκε.
Στον δήμο Λαγκαδά αλλάζει όψη όλο το κέντρο της πόλης του Λαγκαδά και οι γύρω γειτονιές με μια παρέμβαση σε έκταση 40 στρεμμάτων, στην εμπορική και κοινωνική καρδιά του δήμου.
Στον δήμο Νεάπολης – Συκεών χρηματοδοτείται το πρόγραμμα «Νέα Πόλη», που αφορά σε μια έκταση 300 στρεμμάτων, όπου προβλέπονται αναπλάσεις σε δεκάδες οδούς, με την υπόσχεση να αλλάξει έτσι όλη η λειτουργία του πυκνοδομημένου αστικού ιστού.
Στον δήμο Παύλου Μελά προβλέπεται η δημιουργία μιας «πράσινης διαδρομής» μήκους 2,7 χλμ. με τέσσερις βασικές περιοχές της Σταυρούπολης (Ομόνοια, Πρόνοια, Αμπελώνες και Τερψιθέα).
Στον δήμο Πυλαίας – Χορτιάτη προγραμματίστηκε η μεγάλη ανάπλαση του ιστορικού κέντρου του Πανοράματος, που αποτελούσε όνειρο των κατοίκων της περιοχής.
Στον δήμο Ωραιοκάστρου οι παρεμβάσεις αφορούν στο «Κονταξοπούλειο» και στην αναβάθμιση του άξονα Ωραιοκάστρου – Παλαιοκάστρου, περιοχές που καθορίζουν την ποιότητα ζωής στον δήμο.
Προφανώς και το ζητούμενο πλέον είναι όλα αυτά τα έργα να γίνουν. Διασφαλισμένη χρηματοδότηση υπάρχει και κάποια ήδη έχουν προχωρήσει περισσότερο από τα άλλα. Εργοτάξια μετρημένα προς το παρόν, όμως οι μελέτες ολοκληρώνονται σε όλα και πλέον περνάμε από φέτος στις δημοπρατήσεις.
Εδώ λοιπόν πρέπει να ρίξουν το βάρος οι δημοτικές αρχές, ώστε να γίνουν οι κατάλληλες επιλογές και τα έργα (ορισμένα εκ των οποίων με προϋπολογισμό δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ) να αρχίσουν και να υλοποιηθούν απρόσκοπτα.
Οι κίνδυνοι
Η αγωνία όλων (και δικαιολογημένα) είναι να μην υπάρξουν γραφειοκρατικά εμπόδια, γαϊτανάκια προσφυγών και γενικότερα τα γνωστά εμπόδια στα έργα υποδομής που γίνονται στη χώρα και τα καθυστερούν αδικαιολόγητα.
Η εμπειρία λέει ότι απαιτείται μεγάλη προσοχή. Είμαστε στην αρχή και μπορούν όλοι όσοι εμπλέκονται να προλάβουν τυχόν αστοχίες, που θα κοστίσουν στην πορεία ακριβά. Φέρνω το χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός έργου που χρηματοδοτήθηκε από πρόγραμμα Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης. Από το προηγούμενο ΕΣΠΑ χρηματοδοτήθηκε και άρχισε η υλοποίηση του μεγαλύτερου υπερτοπικού πάρκου της Θεσσαλονίκης, του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά. Η ανάπλασή του πέρασε από χίλια κύματα, καθυστέρησε υπερβολικά να ολοκληρωθεί, αλλά επιτέλους φτάνουμε στο τέλος και καλώς εχόντων (πλέον) των πραγμάτων το ερχόμενο καλοκαίρι θα έχουν ολοκληρωθεί οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις στους υπαίθριους χώρους, ώστε να παραδοθεί σε χρήση ένας μοναδικός πνεύμονας πρασίνου στη μητροπολιτική Θεσσαλονίκη. Τα κτήρια θα ακολουθήσουν. Εξάλλου και εκεί οι εργασίες εξελίσσονται και η χρηματοδότηση είναι διασφαλισμένη επίσης. Η καθυστέρηση πάντως στην ολοκλήρωση των έργων πήγε πίσω και την επόμενη φάση της ανάπλασης του Παύλου Μελά, η οποία είναι κι αυτή σημαντική. Γι' αυτό και οι λόγοι της καθυστέρησης ολοκλήρωσης πρέπει να ληφθούν πολύ σοβαρά υπόψη στις αναπλάσεις που σχεδιάζονται και ακολουθούν.
Σε κάθε περίπτωση και παρά τις καθυστερήσεις, το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά αποτελεί την πιο σημαντική απόδειξη για την αξία του προγράμματος Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης και των αναπλάσεων στην καθημερινότητα της Θεσσαλονίκης. Σωστότερα θα αποτελέσει απόδειξη μόλις ολοκληρωθεί.
Το 2026 είναι εξαιρετικά κρίσιμο για τις νέες αναπλάσεις, για τη διαμόρφωση της νέας ποιότητας ζωής, εικόνας και καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης. Και θα δείξει εάν αυτές οι μείζονες αναπλάσεις στα αστικά κέντρα μιας μητρόπολης θα γίνουν στην ώρα τους ή θα μας ταλαιπωρούν για χρόνια, βάζοντάς μας σε μια αναίτια αναμονή, όπως τόσα και τόσα άλλα έργα υποδομής που περιμέναμε και ακόμα περιμένουμε σε αυτόν τον τόπο. Με κόστος για όλους και φυσικά για τη Θεσσαλονίκη.