Η Ελλάδα βρίσκεται σε έναν αγώνα δρόμου για να καλύψει το χαμένο έδαφος δεκαετιών στη διαχείριση των αστικών λυμάτων. Ο γενικός γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, Μανώλης Γραφάκος, σε ενότητα του συνεδρίου «HELEXPO DIALOGUES», στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Κυκλικής Οικονομίας Forward Green, παρουσίασε τη στρατηγική συμμόρφωσης που εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια για να κλείσουν οι εκκρεμότητες (οδηγία του 1991).
Το θέμα της εκδήλωσης ήταν «Το μέλλον της βιώσιμης διαχείρισης λυμάτων: Επαναχρησιμοποίηση νερού και κυκλικές λύσεις για την αξιοποίηση της ιλύος» και διοργανώθηκε υπό την αιγίδα του Ελληνογερμανικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου.
Μέσα στην επόμενη διετία (έως το 2026-2027) ο αριθμός των οικισμών σε μη συμμόρφωση θα ελαχιστοποιηθεί, εκτίμησε ο κ. Γραφάκος και πρόσθεσε: «Η Ελλάδα βρισκόταν σε πολύ δυσμενή θέση έως το 2020, από τους 482 οικισμούς σε συμμόρφωση ήταν οι 187 και οι 295 σε μη συμμόρφωση. Η πρόοδος που σημειώθηκε από το 2020 έως σήμερα είναι σημαντική».
«Σήμερα έχουμε σε συμμόρφωση τους 482 ενώ στις περιοχές που δεν ήταν σε συμμόρφωση εκτελούνται διαγωνιστικές διαδικασίες και έργα σε 130 σημεία της χώρας. Λίγες έμειναν χωρίς χρηματοδότηση ενώ δεν έχει ολοκληρωθεί η μελέτη έργων σε ελάχιστες περιοχές» ανέφερε ο κ. Γραφάκος.
Η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται πλέον από την ωριμότητα των μελετών και την ταχύτητα απορρόφησης κονδυλίων από το πρόγραμμα ΠΕΚΑ και τα Περιφερειακά Προγράμματα, με την απορρόφηση να κινείται ήδη σε ικανοποιητικά επίπεδα (άνω του 70%).
Η επιτάχυνση αυτή στοχεύει άμεσα στη διακοπή των προστίμων. Η παραπομπή της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό δικαστήριο ξεκίνησε το 2020. Ενώ η χώρα παλεύει να κλείσει τις τρύπες για τους οικισμούς άνω των 2.000 κατοίκων, η νέα οδηγία (2024) έχει προσθέσει τους 450 οικισμούς 1.000 έως 2.000 κατοίκων.
«Στόχος του ΥΠΕΝ είναι το 2026 όσοι οικισμοί έχουν ώριμη μελέτη να έχουν εξασφαλίσει χρηματοδότηση είτε από περιφερειακά προγράμματα είτε από το Πρόγραμμα Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή. Είμαστε σε συνεργασία με τους φορείς της χρηματοδότησης αλλά παραμένει μια μικρή ομάδα οικισμών που είτε δεν έχουν ώριμες μελέτες είτε αναζητούν κονδύλια για να ενταχθούν σε επόμενα προγράμματα», ανέφερε ο κ. Γραφάκος.
Όπως είπε, η Ελλάδα προσπαθεί να κάνει όσα δεν έγιναν τις προηγούμενες δύο δεκαετίες, με το συνολικό κόστος (παλιές υποχρεώσεις, νέες απαιτήσεις για τριτοβάθμια/λάσπη) να αγγίζει τα 6 δισ. ευρώ.
Η νέα Οδηγία (ΕΕ) 2024/3019 για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων αντικατέστησε την παλαιά (του 1991) και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2025.
Η αναθεώρηση αυτή εισάγει πολύ πιο αυστηρές απαιτήσεις, οι οποίες εξηγούν και το τεράστιο εκτιμώμενο κόστος των 6 δισ. ευρώ για την πλήρη συμμόρφωση της Ελλάδας:
1. Επέκταση σε μικρότερους οικισμούς: Πλέον, η υποχρέωση για δίκτυα αποχέτευσης και επεξεργασία λυμάτων επεκτείνεται σε όλους τους οικισμούς με πληθυσμό άνω των 1.000 κατοίκων (από 2.000 που ίσχυε πριν), με προθεσμία ολοκλήρωσης το 2035.
«Εμείς έχουμε κάνει μια καταγραφή, θέλουμε να μη φτάσουμε το 2035 που είναι έτος υποχρέωσης συμμόρφωσης. Φτιάχνουμε τη λίστα για την υλοποίηση υποδομών συλλογής και επεξεργασίας αστικών λυμάτων και εκτιμούμε ότι θα την έχουμε ολοκληρώσει τον Απρίλιο. Η χρηματοδότηση των υποδομών θα γίνει από το επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα 2028-2034» σημείωσε ο κ. Γραφάκος.
2. Με βάση τη νέα οδηγία, η προσθήκη της Τεταρτοβάθμιας Επεξεργασίας αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά και δαπανηρά στάδια του σχεδιασμού, καθώς στοχεύει στην απομάκρυνση μικρορύπων και τη δραστική μείωση του ευτροφισμού. Τα κρίσιμα ορόσημα για την εφαρμογή της είναι:Έως το 2039: Υποχρεωτική εφαρμογή σε όλες τις μεγάλες μονάδες (άνω των 150.000 ισοδύναμων κατοίκων). Έως το 2045: Επέκταση της υποχρέωσης και στις μεσαίες μονάδες (άνω των 10.000 κατοίκων).
Η αλλαγή της νέας οδηγίας δημιουργεί τα εξής δεδομένα:
1.Τεράστιο Κατασκευαστικό Κόστος: Οι περισσότεροι από αυτούς τους οικισμούς είναι ορεινοί ή διάσπαρτοι, γεγονός που ανεβάζει το κόστος των δικτύων μεταφοράς (σωληνώσεις) ανά κάτοικο σε πολύ υψηλά επίπεδα.
2.Σφιχτά Χρονοδιαγράμματα: Η πλήρης συμμόρφωση (δίκτυα+ επεξεργασία) πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το 2035, με ενδιάμεσο ορόσημο το 2032 για την κάλυψη του 30%. Πρόωρη Συμμόρφωση (2032-2034): Η οδηγία δίνει περιθώριο έως το 2035, ο στόχος να έχουν ολοκληρωθεί οι υποδομές συλλογής και επεξεργασίας για τους οικισμούς 1.000-2.000 κατοίκων νωρίτερα (έως το 2034) είναι κρίσιμος για την αποφυγή νέων προστίμων.
3.Διαχείριση λυματολάσπης: Η νέα οδηγία προωθεί την κυκλική οικονομία, καθιστώντας υποχρεωτική την ανάκτηση πόρων από τη λυματολάσπη και την επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υδάτων.
Επαναχρησιμοποίηση για Άρδευση: Αυτή είναι η μεγάλη αλλαγή. Η συνεργασία με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για τη μελέτη επαναχρησιμοποίησης σημαίνει ότι οι Μονάδες Επεξεργασίας Λυμάτων (ΜΕΛ) δεν θα «πετούν» το νερό στη θάλασσα ή στα ποτάμια, αλλά θα το διοχετεύουν σε γεωργικές καλλιέργειες. Για να είναι το νερό ασφαλές για πότισμα, όλες οι μεγάλες εγκαταστάσεις αναβαθμίζονται σε τριτοβάθμια επεξεργασία, η οποία αφαιρεί το μικροβιακό φορτίο και τα θρεπτικά συστατικά (άζωτο, φώσφορο).
4.Ενεργειακή Ουδετερότητα: Οι μονάδες επεξεργασίας λυμάτων πρέπει να επιτύχουν ενεργειακή ουδετερότητα έως το 2045, παράγοντας οι ίδιες την ενέργεια που καταναλώνουν (π.χ.από βιοαέριο ή φωτοβολταϊκά).
