Χθες βράδυ και καθώς οι δείκτες του ρολογιού σήμαναν μεσάνυχτα γνώριμη φιγούρα ολοκλήρωσε το παγκόσμιο ταξίδι της κι εγκαταστάθηκε σε κάθε σπίτι, μπροστά σε κάθε δέντρο, σε κάθε γιορτινό τραπέζι. Με τη λευκή του γενειάδα και το βαρύ του πάτημα στο χιόνι, ο Άι Βασίλης είναι ο μοναδικός ένοικος αυτού του κόσμου που κατάφερε να νικήσει τον χρόνο και την απόσταση.
Όμως πίσω από το «χο-χο-χο» και τα τυλιγμένα δώρα, κρύβεται μια ιστορία που ξεκινά από τους δρόμους της Μικράς Ασίας και φτάνει μέχρι τα ατελιέ της παγκόσμιας διαφήμισης.
Από τα Μύρα της Λυκίας στις αμερικανικές μητροπόλεις
Η αληθινή ρίζα του μύθου δεν βρίσκεται στον Βόρειο Πόλο, αλλά στη Μεσόγειο. Ο ιστορικός πυρήνας είναι ο Άγιος Νικόλαος, ο επίσκοπος των Μύρων (σημερινό Ντεμρέ της Τουρκίας) που έζησε τον 4ο αιώνα. Ήταν ένας άνθρωπος που μετέτρεψε την πίστη σε πράξη, βοηθώντας κρυφά τους απόρους και προστατεύοντας τα παιδιά. Η φήμη του ταξίδεψε στην Ευρώπη και οι Ολλανδοί τον μετέτρεψαν στον «Sinterklaas», έναν Άγιο που μοίραζε δώρα.
Εικόνα του Αγίου Νικολάου
Όταν οι Ολλανδοί μετανάστες έφτασαν στο Νέο Άμστερνταμ, τη σημερινή Νέα Υόρκη, πήραν τον Sinterklaas μαζί τους. Εκεί, μέσα στον πλουραλισμό των πολιτισμών, το όνομά του μετατράπηκε σε Santa Claus. Η μεταμόρφωσή του από Άγιο σε ροδομάγουλο παππού, με κακακόκκινη στολή και μια κατάμαυρη γυαλιστερή ζώνη, ξεκίνησε το 1823, μέσα από το ποίημα «A Visit from St. Nicholas», που του χάρισε το έλκηθρο και τους οκτώ ταράνδους, δίνοντας στον μύθο την πρώτη του δόση μαγείας.
Πράσινος ή Κόκκινος;
Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι ο Αϊ Βασίλης ντύθηκε κόκκινος από την Coca-Cola κατά την περίοδο του 1930. Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη και περισσότερο γοητευτική. Πριν από την καθιέρωσή του, ο βρετανικός «Πατέρας των Χριστουγέννων» (Father Christmas) απεικονιζόταν συχνά με μακρύ πράσινο ένδυμα από βελούδο, συμβολίζοντας την επιστροφή της άνοιξης.
Ωστόσο ο σκιτσογράφος Thomas Nast ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, είχε αρχίσει να τον σχεδιάζει με κόκκινη στολή εμπνευσμένος από το κόκκινο χρώμα της σημαίας των ΗΠΑ και την αγιογραφική παράδοση του Αγίου Νικολάου.
Η Coca-Cola και ο εικονογράφος Haddon Sundblom το 1931 απλώς πήραν αυτή τη φιγούρα και της έδωσαν τη ζεστασιά, το χαμόγελο και τον «όγκο» που όλοι του αναγνωρίζουμε σήμερα οριστικοποιώντας την εικόνα του ως τον απόλυτο πρεσβευτή της χαράς.
*Η πρώτη επίμαχη διαφήμιση της Coca-Cola του εικονογράφου Haddon Sundblom που απεικονίζει τον ερυθρόλευκο (πλέον) Άι Βασίλη
Ο Βασίλειος από την Καισάρεια
Στην Ελλάδα η ιστορία παίρνει μια διαφορετική πιο πνευματική τροπή. Ο δικός μας Άγιος Βασίλης δεν έρχεται από τα χιόνια, αλλά από την Καισάρεια της Καππαδοκίας. Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ιεράρχες της Ορθοδοξίας, ένας άνθρωπος των γραμμάτων που ίδρυσε ένα μεγάλο φιλανθρωπικό ίδρυμα και πτωχοκομείο, γνωστό ως «Βασιλειάδα», η οργάνωση της οποίας αποτέλεσε υπόδειγμα πνευματικής προσφοράς και κοινωνικής δράσης.
Απεικόνιση του Μέγα Βασίλειου
Στην ελληνική παράδοση η «συγχώνευση» με τον δυτικό εύσωμο παππού έγινε σταδιακά τον 20ό αιώνα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κυρίως μέσα από τις ευχητήριες κάρτες και τον κινηματογράφο, δημιουργώντας μια μοναδική πολιτισμική σύνθεση που σήμερα στολίζει κάθε ελληνικό σπίτι.
Η μαγεία που έχουμε ανάγκη
Γιατί όμως συνεχίζουμε να πιστεύουμε; Ίσως γιατί ο Αϊ Βασίλης δεν είναι απλώς ένα πρόσωπο, αλλά η προσωποποίηση της ανιδιοτελούς προσφοράς. Είναι η υπενθύμιση ότι, σε έναν κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδεις ταχύτητες, υπάρχει πάντα χώρος για ένα θαύμα, για μια κρυφή επιθυμία που εκπληρώνεται, για μια πράξη αγάπης που δεν περιμένει αντάλλαγμα.
Καθώς το 2025 μάς αποχαιρετά, ας κρατήσουμε τη «χρυσόσκονη» αυτής της ιστορίας. Είτε τον φανταζόμαστε στην Καισάρεια, είτε στη Λαπωνία, ο Αϊ Βασίλης θα παραμένει πάντα εκεί, στη λάμψη των παιδικών ματιών και στην ανάγκη μας να γινόμαστε έστω για μια νύχτα η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας.
Καλή και δημιουργική χρονιά...