“First in , Last out.Motto of the Bridgeburners” ― Steven Erikson, Memories of Ice
Το πριν
Στις αρχές του 2019 ο Νίκος Νικήσιανης, μέλος της σημερινής συλλογικής εκπροσώπησης της Πόλης Ανάποδα, ένας άνθρωπος με τον οποίο μας συνέδεε όχι μόνο μια θερμή φιλία, αλλά και όλοι οι κοινωνικοί αγώνες που έζησε η πόλη από το 2008 και μετά, ιδιαίτερα στο πεδίο του αντιρατσισμού και της κοινωνικής αλληλεγγύης, μου μίλησε για ένα νέο ενωτικό αυτοδιοικητικό εγχείρημα στον Δήμο Θεσσαλονίκης με τη συμμετοχή αρκετών οργανώσεων της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, αλλά και ανένταχτων αριστερών. Μου πρότεινε μάλιστα -ομολογουμένως αρκετά επίμονα- να το στηρίξω κι εγώ ως ανένταχτος.
Αρχικά η απάντησή μου ήταν μάλλον χλιαρή και του είπα, ελαφρώς ειρωνικά, όντας δύσπιστος για το αν θα τα βρουν όλοι αυτοί μεταξύ τους, «Ξεκινήστε και θα σας στηρίξω», έχοντας υπόψη μου απλώς κάποια υπογραφή στήριξης και την ψήφο μου σε περίπτωση που θα έφταναν ως τις εκλογές του Μαΐου του 2019, πράγμα που μου φαινόταν απίθανο εκείνη τη στιγμή.
Όλο αυτό μου ακουγόταν, στην καλύτερη περίπτωση, σαν μια ακόμη ευκαιριακή συγκόλληση στον χώρο της αριστεράς που αποζητούσε την κοινή κάθοδο για να αξιοποιήσει την απλή αναλογική που ίσχυε σε εκείνες τις εκλογές, ώστε να εκλέξει κάποιον δημοτικό σύμβουλο που θα επαναλάμβανε σε διάφορους τόνους «ΟΧΙ» και θα κατέθετε ψηφίσματα για διάφορους ευγενείς μεν, ψιλοάσχετους με την τοπική αυτοδιοίκηση δε, σκοπούς.
Ο τρόπος που έβλεπα αυτό το εγχείρημα άλλαξε όταν συμμετείχα στην πρώτη ανοιχτή -και ιδιαίτερη μαζική- γενική συνέλευση του ανώνυμου ως εκείνη τη στιγμή σχήματος. Ο ενθουσιασμός, η συμμετοχή πολλών νέων ανθρώπων, οι πρώτες επεξεργασίες θεμάτων που αφορούσαν όντως την πόλη, η γνήσια αγωνία για να φτιαχτεί ένα πραγματικό αυτοδιοικητικό σχήμα, και, κυρίως, η διάθεση για συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων και για διαφανείς και δημοκρατικές διαδικασίες, μου δημιούργησαν την αίσθηση ότι εκεί γεννιόταν κάτι τουλάχιστον ενδιαφέρον.
Λίγο αργότερα το σχήμα βαφτίστηκε πανηγυρικά «Η Πόλη Ανάποδα» και ο ίδιος βρέθηκα να έχω εμπλακεί -σχεδόν χωρίς να το καταλάβω- μέχρι τα μπούνια στη λειτουργία και τις διαδικασίες του: εκλογή στο συντονιστικό όργανο του σχήματος, δημιουργία ιστοσελίδας, στήσιμο και διαχείριση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας του.
Ώσπου, κάπου προς τα μέσα Μαρτίου του 2019, αν θυμάμαι καλά, ήρθε και η τιμητική πρόταση να ήμουν εγώ αυτός που θα ηγούνταν τυπικά του ψηφοδελτίου ως υποψήφιος δήμαρχος, όπως δυστυχώς μας υποχρέωναν οι κανόνες της εκλογικής διαδικασίας. Έκπληκτος και συγκινημένος, έθεσα τον εαυτό μου στην υπηρεσία του σχήματος, ζήτησα να είναι ομόφωνα αποδεκτή η επιλογή μου και υπογράμμισα ότι θα χρειαζόμουν μεγάλη βοήθεια από όλες και όλους, τόσο κατά την προεκλογική περίοδο, όσο και στην περίπτωση που θα εκλεγόμουν δημοτικός σύμβουλος (θέση στην οποία θα παρέμενα για 16 μήνες, αφού ήδη είχαμε αποφασίσει την εναλλαγή σε αυτή των πρώτων δύο σε σταυρούς για άλλους 16 ο καθένας/η καθεμιά).
Πράγματι, η υποψηφιότητά μου έγινε ομόφωνα δεκτή, και πολύ γρήγορα ριχτήκαμε όλοι και όλες σε μια δίμηνη ομαδική προσπάθεια με πολλές όμορφες στιγμές δημιουργικότητας, σχεδιασμού, εκπόνησης προγράμματος, φαντασίας, πίεσης και κεφιού (με πιο χαρακτηριστική από όλες το προεκλογικό σποτάκι όπου τα μέλη της συλλογικής εκπροσώπησης θυμούνται καθοδόν προς το δημαρχείο ότι ξεχάσανε τον δήμαρχο!). Μια προσπάθεια που τελικά καρποφόρησε, με την Πόλη Ανάποδα να λαμβάνει μία έδρα στο Δημοτικό Συμβούλιο Θεσσαλονίκης κι εμένα να ξεκινάω τη δεκαεξάμηνη θητεία μου σε αυτό στα τέλη Αυγούστου του ίδιου έτους.
Η θητεία
Από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα στο Δημοτικό Συμβούλιο εκπροσωπώντας την εκλογική συνεργασία «Πόλη Ανάποδα - Δύναμη Ανατροπής στον Δήμο Θεσσαλονίκης» [ΠΑ-ΔΑ] έγινε φανερό ότι το κορυφαίο τάχα όργανο του Δήμου θα γινόταν το πεδίο ενός πρωτόγνωρου ευτελισμού και απαξίωσης. Πριν καν γίνουν οι δημαιρεσίες για την εκλογή του προεδρείου, σχεδόν μια ντουζίνα δημοτικοί σύμβουλοι από άλλες παρατάξεις είχαν «ανεξαρτητοποιηθεί» και πολύ σύντομα λάμβαναν θέσεις στη διοίκηση του Δήμου (αντιδήμαρχοι, εντεταλμένοι σύμβουλοι), πάντα «για το καλό της πόλης», πράγμα που επαναλήφθηκε αρκετές ακόμη φορές στη συνέχεια.
Με αυτούς, και με μερικούς ακόμη πρόθυμους δημοτικούς συμβούλους της αντιπολίτευσης που έμοιαζαν να είναι εν αναμονή ανάλογης «αξιοποίησης» (και κάποιοι/ες όντως αξιοποιήθηκαν στη συνέχεια), η μειοψηφική ως τότε διοίκηση Ζέρβα κατόρθωνε να περνά -εύκολα ή δύσκολα- τη συντριπτική πλειονότητα των θεμάτων που εισηγούνταν η ίδια στις συνεδριάσεις τού -όλο και πιο αποψιλωμένου από αρμοδιότητες, οι περισσότερες από τις οποίες είχαν περάσει στην Οικονομική Επιτροπή- Δημοτικού Συμβουλίου.
Αν προσθέσει κανείς σε αυτό και το γεγονός ότι ο κ. Ζέρβας είχε πλέον αναπτύξει προνομιακές σχέσεις με τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη και τη νεότευκτη κυβέρνηση της ΝΔ, την ώρα που η παράταξη Ταχιάου και Ορφανού ανήκαν -η μία επίσημα και η άλλη ανεπίσημα- στον πολιτικό χώρο της ΝΔ, ενώ η παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ είχε μάλλον ξεκινήσει να ακολουθεί από τότε την τακτική του ώριμου φρούτου, μπορεί εύκολα να καταλάβει ότι το βάρος της ουσιαστικής αντιπολίτευσης έπεφτε στις πλάτες λίγων, ανάμεσα στους οποίους κι εμείς, οι τρεις δημοτικοί σύμβουλοι που εκπροσωπήσαμε την ΠΑ-ΔΑ (δηλαδή, εκτός από τον υποφαινόμενο, ο Κώστας Ξενόπουλος και η Λουκία Αργυριάδου), μαζί με μια χούφτα ακόμη δημοτικούς συμβούλους από όμορους -και όχι μόνο- πολιτικούς χώρους (θέλω εδώ να κάνω μια ξεχωριστή αναφορά στην κα. Νέλλη Αηδονά που μας εξέπληξε θετικά πολλές φορές με τη στάση της).
Αυτή η αντιπολίτευση όμως δεν εξαντλούνταν σε μια μόνιμη και στείρα άρνηση, αλλά περιελάμβανε και προτάσεις, τις οποίες επεξεργαζόμασταν, μαζί με τα θέματα της Ημερήσιας Διάταξης της επικείμενης συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου, στη Δημοτική Ομάδα του σχήματος που συγκαλούνταν νωρίτερα από αυτή και με τη βοήθεια της οποίας προετοιμαζόμουν όσο καλύτερα γινόταν για τη συνεδρίαση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ανταποδοτικών τελών για το 2020, όταν καταθέσαμε μια διαφορετική πρόταση από αυτή της διοίκησης, πλήρως κοστολογημένη. Βέβαια, η διοίκηση φρόντισε με μια σειρά από τερτίπια να μην επιτραπεί καν να τεθεί η πρότασή μας σε ψηφοφορία, αλλά τουλάχιστον ήταν μία από τις φορές που αναγκάστηκε να μας απαντήσει, έστω και παράτυπα.
Το γράφω αυτό γιατί, πέρα προφανώς από εκείνες τις αποφάσεις της διοίκησης τις οποίες καταψηφίζαμε, για μένα δύο είναι τα πιο μελανά σημεία στα έργα και τις ημέρες της μέσα στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου. Το πρώτο αφορά ακριβώς την προκλητική αδιαφορία των περισσοτέρων μελών -με κάποιες τιμητικές εξαιρέσεις- της διοίκησης Ζέρβα να απαντήσουν -όχι μόνο ουσιαστικά, αλλά πολλές φορές ούτε καν προσχηματικά- στα ερωτήματα, τις επισημάνσεις και τις προτάσεις μας (και πώς να το κάνουν, όταν συχνά έλειπαν από την αίθουσα όταν αυτά διατυπώνονταν), ιδίως όταν κάτι τέτοιο θα τους έφερνε σε δύσκολη θέση· το δεύτερο αφορά την εξωφρενική και διαρκή απαίτηση αρκετών αντιδημάρχων να τους συγχαίρει η αντιπολίτευση για διάφορα «έργα» τους, αντί να τους ασκεί κριτική, λες και ο θεσμικός ρόλος της αντιπολίτευσης δεν της υπαγορεύει να κάνει το δεύτερο και όχι το πρώτο.
Δεν θα επεκταθώ στο τι κάναμε ως Πόλη Ανάποδα - Δύναμη Ανατροπής από τα έδρανα του Δημοτικού Συμβουλίου· εξάλλου, πέρα από το ότι μπορεί να βρει κανείς τον σχετικό απολογισμό στην ιστοσελίδα μας, η παρουσία μας σε αυτό πολύ συχνά συνδυαζόταν με δράση ολόκληρου του σχήματος έξω από το Δημοτικό Συμβούλιο. Επιπλέον, ένα διόλου ευκαταφρόνητο κομμάτι της θητείας μου συνέπεσε με την πανδημία του covid-19 που είχε ως συνέπεια τη διεξαγωγή των συνεδριάσεων με τηλεδιάσκεψη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον περιορισμό των δυνατοτήτων παρέμβασής μας, την περαιτέρω αποδιοργάνωσή του και απομείωση της δημοκρατικής του λειτουργίας.
Φυσικά, ούτε εμείς τα κάναμε όλα τέλεια: μπορούσαμε και επιβαλλόταν να είμαστε ακόμη πιο προετοιμασμένοι και ακόμη πιο έτοιμοι για όλα τα θέματα, η Δημοτική μας Ομάδα όφειλε να λειτουργεί με τη συμμετοχή ακόμη περισσότερων μελών μας, θα μπορούσαμε να είμαστε ακόμη πιο διεκδικητικοί κάποιες φορές και πιο διαλλακτικοί κάποιες άλλες, και, κυρίως, να συνδέσουμε τα αιτήματα και τις διεκδικήσεις του κόσμου της πόλης με ένα Δημοτικό Συμβούλιο που συχνά μοιάζει σαν μαυσωλείο ή -στην καλύτερη- σαν μια ακαδημία σχολαστικών φιλολόγων του Μεσαίωνα. Η διαφορά μας όμως είναι ότι όχι μόνο αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες μας, αλλά και τις συζητάμε για να βελτιωθούμε.
Κλείνοντας αυτή την απόπειρα σύνοψης δεκαέξι μηνών παρουσίας στο Δημοτικό Συμβούλιο, δεν μπορώ να επαναλάβω αυτό που έλεγα σε όσους/ες με ρωτούσαν πώς μου είχε φανεί αυτή η εμπειρία: εκπαιδευτική και διαφωτιστική.
Το μετά
Αν κάτι δείχνει πόσο διδακτική -ή εθιστική!- ήταν για μένα αυτή η εμπειρία, αυτό είναι το γεγονός ότι, μετά την παραίτησή μου για να παραχωρήσω τη θέση μου στον Κώστα Ξενόπουλο, εξακολούθησα να είμαι μέλος της Δημοτικής Ομάδας της ΠΑ-ΔΑ και να παρακολουθώ διαδικτυακά -και κάποιες φορές δια ζώσης- όλες σχεδόν τις συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου μέχρι και τον τελευταίο και κάτι χρόνο που έχει αναλάβει αυτή τη θέση η Λουκία Αργυριάδου και να συμβάλλω -θέλω να πιστεύω- στην όλο και καλύτερη παρουσία μας σε αυτές. Με βάση αυτή την εμπειρία, οφείλω να σημειώσω ότι η κατάσταση στο ΔΣ όχι απλά δεν βελτιώθηκε, αλλά χειροτέρεψε κιόλας.
Αν λοιπόν αυτή είναι η κανονική λειτουργία του οργάνου τα μέλη του οποίου εκλέγουμε την Κυριακή 8 Οκτωβρίου, μάλλον επιβάλλεται να τη φέρουμε επιτέλους ανάποδα.
*Ο Αντώνης Γαζάκης είναι φιλόλογος, πρώην δημοτικός σύμβουλος της εκλογικής συνεργασίας «Πόλη Ανάποδα - Δύναμη Ανατροπής στον Δήμο Θεσσαλονίκης» και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος στις εκλογές της 8ης Οκτωβρίου με τον συνδυασμό «Η Πόλη Ανάποδα και συνεργαζόμενες κινήσεις»