Η πόρτα του φαλαφελάδικου επί της οδού Βενιζέλου ανοίγει. Ο Αμπντούλ Κααντέρ μπαίνει στο μαγαζί και κατευθύνεται στην κουζίνα για να ελέγξει ότι όλα λειτουργούν όπως πρέπει. Είναι το «Λουλούδι της Δαμασκού», η τρίτη κατά σειρά επιχείρηση που διατηρεί στο κέντρο της Θεσσαλονίκης ο 61χρονος πρόσφυγας από την Ντέιρ αλ-Ζορ της Συρίας. Όταν έφτασε στην Ελλάδα πριν από οκτώ χρόνια, κίνησε αμέσως όλες τις διαδικασίες και μέσα σε δύο μήνες κατάφερε να στήσει την πρώτη του επιχείρηση, κάνοντας μία νέα αρχή στη ζωή του. Σήμερα μετρά δύο εστιατόρια με αραβικό φαγητό και ένα μίνι μάρκετ στο κέντρο της πόλης.
«Όταν ήρθα στην Ελλάδα, μου άνοιξαν κατευθείαν τις πόρτες, μου έδωσαν χαρτιά, διαβατήριο για να πάω όπου θέλω στην Ευρώπη» λέει στη Voria ο Αμπντούλ Κααντέρ, ανακαλώντας την εποχή που αναγκάστηκε να καταφύγει στην Ευρώπη ως πολιτικός πρόσφυγας. Η αιφνίδια όμως προέλαση της συμμαχίας των ανταρτών, υπό την ηγεσία της οργάνωσης Χάγιατ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS), στη Συρία και η επακόλουθη πτώση της δικτατορίας του Μπασάρ αλ Άσαντ, δημιούργησε νέα δεδομένα ή και ελπίδες στους Σύρους πρόσφυγες, οι οποίοι πλέον παρακολουθούν ημέρα με την ημέρα τις εξελίξεις ζυγίζοντας την επιστροφή στη χώρα τους. «Ό,τι κι αν γίνει από εδώ και πέρα, σίγουρα θα είναι πολύ καλύτερα από το παλιό κράτος. Επιτέλους έφυγε το Ιράν από τη χώρα μου. Επί 50 χρόνια που κυβερνούσε το καθεστώς Άσαντ όλοι είχαν πάει φυλακή. Τώρα είναι και πάλι ελεύθεροι και αυτό είναι καλό. Είναι όλοι χαρούμενοι» υπογραμμίζει ο 61χρονος Αμπντούλ, μεταφέροντας το κλίμα που επικρατεί στη χώρα του.
Αν και ανακουφισμένος από την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος, παραμένει επιφυλακτικός για το μέλλον της Συρίας. «[σ.σ. Το νέο καθεστώς] είναι κάτι καινούργιο, δεν ξέρουμε τι γίνεται ακριβώς. Έτσι κι αλλιώς είναι μία μεταβατική κυβέρνηση, όλα θα φανούν σε τρεις μήνες που θα γίνουν εκλογές. Αν και αυτό που ακούμε είναι πως οι ΗΠΑ και η Τουρκία θα κάνουν πλέον κουμάντο εκεί» λέει ο κ. Κααντέρ και προσθέτει: «Μακάρι η κατάσταση στη Συρία να επιστρέψει στην προ-Άσαντ εποχή, να καθίσουμε όλοι μαζί χωρίς να έχουμε συγκρούσεις». Ερωτηθείς αν θα γυρνούσε στη χώρα του, η απάντηση είναι ξεκάθαρη και λακωνική: «Αυτή είναι η ζωή μου τώρα, στη Θεσσαλονίκη».
Πάντως, ο 61χρονος καταστηματάρχης έχει ήδη ακούσει κάποιους Σύρους να εκφράζουν την προθυμία τους να φύγουν. «Είναι κυρίως πρόσφυγες που δεν έχουν λάβει ακόμα άδεια παραμονής. Δεν ξέρω αν έφυγαν τελικά, δεν ξέρω τι έκαναν» αναφέρει.
Λίγο πιο κάτω, σε ένα μίνι μάρκετ στο κέντρο της πόλης, συναντάμε τον 30χρονο σουνίτη Χουσάμ Αμποράς, πρόσφυγα από το Χαλέπι της Συρίας, που βρίσκεται στην Ελλάδα τα τελευταία περίπου πέντε χρόνια και εργάζεται ως υπάλληλος στην εν λόγω επιχείρηση. «Είχα να διαλέξω ανάμεσα στο να πάω στρατό, να με βάλουν να κάνω φρικαλεότητες, να πυροβολώ τα αδέρφια μου, και στο να φύγω. Επέλεξα να φύγω» λέει ο Χουσάμ, εξηγώντας τους λόγους που εγκατέλειψε την πατρίδα του. Και συνεχίζει: «Ο Άσαντ έπρεπε να φύγει γιατί είναι δολοφόνος. Ξέρετε τι σημαίνει δικτατορία. Δεν μπορούσαμε να πούμε ούτε μία λέξη». Ο 30χρονος Σύρος ελπίζει να βελτιωθεί η κατάσταση στη χώρα του, ωστόσο διατηρεί αρκετές επιφυλάξεις. «Δεν μπορώ να απαντήσω με μία λέξη για το νέο καθεστώς. Χαίρομαι που έπεσε ο Άσαντ, χαίρομαι που το Ιράν και η Ρωσία είναι μακριά μας, αλλά δεν χαίρομαι που ήρθαν αυτοί, είναι ανάμεικτα τα συναισθήματα». Ερωτηθείς για τις βλέψεις της Τουρκίας στην περιοχή και τον ρόλο των ΗΠΑ αναφέρει: «Ο Ερντογάν είναι ο μεγάλος διάβολος. Το κουρδικό PKK που λέει πως πολεμά, αριθμεί στη Συρία ούτε 100.000 άτομα. Τους χρησιμοποιεί απλά για να βάλει το πόδι του σε μία περιοχή πλούσια σε πετρέλαιο. Από την άλλη οι ΗΠΑ το μόνο που θέλουν είναι να προφυλάξουν το Ισραήλ». Σχολιάζοντας στη συνέχεια τη μεταστροφή της HTS -οργάνωσης που παλαιότερα είχε σχέσεις με το Ισλαμικό Κράτος και την Αλ Κάιντα αλλά έκοψε κάθε δεσμό μετά από λίγα χρόνια- και το μετριοπαθές προφίλ που επιδεικνύει ο ηγέτης της, Αμπού Μοχάμαντ αλ Τζολάνι, από την ημέρα της προέλασης των ανταρτών στη Συρία, ο Χουσάμ Αμποράς αναφέρει: «Πιστεύω ότι όντως έχει αλλάξει. Η ομάδα του αλ Τζολάνι ελέγχει την Ιντλίμπ της Συρίας τα τελευταία χρόνια και σίγουρα έχουν αλλάξει πολλά πράγματα εκεί προς το καλύτερο. Αλλά δεν πιστεύω ότι στη Συρία θα αλλάξουν και πολλά. Η οργάνωση έχει αρκετές κόκκινες γραμμές» λέει, εκφράζοντας τον φόβο για πιθανή επιβολή «ισλαμικής δικτατορίας» στη χώρα.
Πάντως, ούτε ο ίδιος θα γυρνούσε πίσω υπό αυτές τις συνθήκες. «Για να σας το πω πιο απλά. Εμείς φύγαμε για δύο λόγους από τη Συρία. Για να μην βάλουμε τα χέρια μας στο αίμα και για την ασφάλεια. Αυτά τα δύο δεν υπάρχουν εκεί και ακόμα δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι θα κάνουν αυτοί που ήρθαν τώρα. Το καθεστώς Άσαντ βρισκόταν στην εξουσία επί 50 χρόνια, δεν θα ξεβρομίσουν μέσα σε λίγες ημέρες αυτά τα πράγματα. Ειλικρινά, δεν θέλω να γυρίσω σε μία χώρα που δεν θα έχει δημοκρατία και ασφάλεια. Έχω γυναίκα χριστιανή και ένα παιδί, ούτε να το φανταστώ δεν θέλω».
Μονόδρομος
Μπορεί η πτώση της δικτατορίας του Άσαντ να έφερε κύμα πανηγυρισμών στη Συρία, ωστόσο οι Κούρδοι της περιοχής βρίσκονται στην πιο αβέβαιη θέση, λόγω της στήριξης της Άγκυρας στον αλ Τζολάνι και τη συμμαχία των ανταρτών. Η Voria συνομίλησε με τρεις νεαρούς Κούρδους από το Αφρίν της Συρίας, δύο αδέρφια 18 και 26 ετών και έναν ακόμη 20χρονο, οι οποίοι θέλησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους. «Ο Άσαντ ήταν μία κακιά σελίδα για τη Συρία, αυτό όμως που έρχεται θα προξενήσει μεγαλύτερο κακό σε μας. Και με τα δύο καθεστώτα έχουμε πρόβλημα» λέει η 18χρονη, με τον 26χρονο αδερφό της να συμπληρώνει: «Οι Κούρδοι φοβούνται ότι η Τουρκία θα πάρει τις γυναίκες και τα παιδιά. Για εμάς δεν έχει αλλάξει κάτι τις τελευταίες εβδομάδες». «Προφανώς και ανησυχούμε, οι Κούρδοι βρίσκονται σε απόγνωση, δεν ξέρουν τι θα γίνει την επόμενη ημέρα» λέει από την πλευρά του ο 20χρονος. Οι τρεις νεαροί έφτασαν στην Ελλάδα πριν από τρεις μήνες κι αν το καθεστώς του Άσαντ τούς ανάγκασε να φύγουν από την πατρίδα τους, το νέο καθεστώς τούς επιβάλλει να μην γυρίσουν πίσω. «Δεν θα γυρνούσε κανένας μας. Θέλουμε επιτέλους ηρεμία» λέει ο 20χρονος. «Εδώ είμαι ελεύθερη, δεν μου επιβάλλεται να φοράω χιτζάμπ» προσθέτει η 18χρονη. Ο πρώτος θέλει να ασχοληθεί με μεταφράσεις, η δεύτερη να σπουδάσει ιατρική. Ο 26χρονος σηκώνει τα χέρια του, υποδηλώνοντας ότι θα δούλευε οπουδήποτε. Και οι τρεις κοιτούν πλέον το μέλλον τους εκτός Συρίας και αν κάτι εύχονται είναι να επανενωθούν με τις οικογένειές τους. «Μου λείπουν πολύ, μιλάμε κάθε μέρα, αλλά αυτό που θα ήθελα είναι να πάρω την οικογένειά μου και να έρθω εδώ» καταλήγει ο 20χρονος.
Η κοινή ελπίδα
Όπως οι τρεις νεαροί Κούρδοι, έτσι και ο Αμπντούλ Κααντέρ και ο Χουσάμ Αμποράς, το μόνο που θέλουν είναι να δουν από κοντά, έστω και για λίγες ημέρες, τις οικογένειές τους. «Με το διαβατήριό μου μπορώ να ταξιδέψω μόνο στην Ευρώπη. Αυτό που θα ήθελα είναι να μας δώσει διαβατήριο η Ελλάδα για να επισκεφθούμε τη χώρα μας για λίγες ημέρες και μετά να μπορέσουμε να επιστρέψουμε στη ζωή μας, εδώ στη Θεσσαλονίκη. Αν θέλω κάτι είναι να μπορέσω να πάω στον τάφο των γονιών μου και των δύο αδερφών μου στην πατρίδα μου» λέει ο Αμπντούλ Κααντέρ.
«Βρίσκομαι έξω από τη χώρα μου έντεκα χρόνια. Έχω να δω τους γονείς μου έντεκα χρόνια» αναφέρει από την πλευρά του ο Χουσάμ Αμποράς. «Αυτό που θα ήθελα είναι η Ελλάδα ή η Ευρώπη να επιτρέψουν στις οικογένειές μας να μας επισκεφθούν για λίγες ημέρες εδώ. Για ένα ταξίδι. Και μετά ας γυρίσουν πίσω…».
Κεντρική φωτογραφία: Ο Αμπντούλ Κααντέρ στο μαγαζί του, «το Λουλούδι της Δαμασκού»