Αγροκτήματα, όπου μετρώνται τα αποτελέσματα της εφαρμογής τεχνικών της γεωργίας δέσμευσης άνθρακα, δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος CARBONICA.
Στο πρόγραμμα Carbon Initiative for Climate-resilient Agriculture (Πρωτοβουλία δέσμευσης άνθρακα για κλιματικά ανθεκτική γεωργία) - CARBONICA, έργο του Προγράμματος «Ορίζοντας Ευρώπη», συνεργάζονται τρία οικοσυστήματα, της Ελλάδας, της Κύπρου και της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας. Η πρόσκληση από την οποία χρηματοδοτήθηκε ονομάζεται excellence hubs (κόμβοι αριστείας) και ουσιαστικά προσπαθεί να δημιουργήσει στις τρεις χώρες πυρήνες τετραπλού έλικα, με τη συμμετοχή δηλαδή εκπροσώπων του δημοσίου τομέα, του ιδιωτικού τομέα, της ερευνητικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών, που θα αναλάβουν με συγκροτημένο τρόπο να προωθήσουν την εφαρμογή της γεωργίας άνθρακα στην Ελλάδας. Στόχος της διακρατικής συνεργασίας είναι δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα καινοτομίας που θα αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματα της γεωργίας άνθρακα, η οποία, πέρα από τα περιβαλλοντικά οφέλη, μπορεί να ενισχύσει το εισόδημα των αγροτών με τη βελτίωση της παραγωγής, αλλά και με το μπόνους της φιλικής στο περιβάλλον αγροτικής πρακτικής.
Από ελληνικής πλευράς, συμμετέχουν το Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος που έχει την επιστημονική ευθύνη του προγράμματος, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), η εταιρεία Scientact που εμπορεύεται και εγκαθιστά εξοπλισμό μετρήσεων στο χωράφι και η ΜΚΟ Foodscale Hub από τη Θεσσαλονίκη που είναι επιχειρησιακός συντονιστής.
«Η γεωργία του άνθρακα ξεκινά από μία βασική επιστημονική αλήθεια, την ικανότητα της γεωργικής γης να αποθηκεύει άνθρακα. Για να πούμε, όμως, ότι εφαρμόζουμε γεωργία άνθρακα χρειαζόμαστε οπωσδήποτε συστήματα μετρήσεων και πιστοποίησης. Το επόμενο κομμάτι της διαδικασίας είναι οι λεγόμενες αγορές πιστώσεων άνθρακα ή αγορές δικαιωμάτων εκπομπών, όπου οι ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα δεσμεύονται από τη γεωργική δραστηριότητα μέσω κατάλληλων πρακτικών, μετριούνται κι ένας αγρότης ή μία συλλογικότητα θα μπορούσε να πουλήσει αυτά τα δικαιώματα σε κάποια ιδιωτική επιχείρηση ή φορέα, ο οποίος από τη δική του δραστηριότητα εκλύει ρύπους», εξηγεί στη Voria.gr ο αντιπρόεδρος επιχειρησιακής ανάπτυξης της Foodscale Hub, Γρηγόρης Χατζηκώστας.
Το πρόγραμμα έρχεται να καλύψει το κενό που υπάρχει αυτή τη στιγμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως προς τη λειτουργία ενός ολιστικού συστήματος. Είναι ενδεικτικό ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη συγκεκριμένη πρακτική εφαρμόζουν μόνο κάποιοι μεγάλοι συνεταιρισμοί στη Γαλλία, όπου υπάρχουν σχήματα διάγνωσης άνθρακα. Τα αγροτικά προϊόντα που παράγονται με αυτόν τον τρόπο λαμβάνουν μία ετικέτα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και στη συνέχεια έρχονται μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες και χρηματοδοτούν αγροτικούς συνεταιρισμούς, προκειμένου να συνεχίσουν να δεσμεύουν άνθρακα από τη δραστηριότητά τους.
«Αυτό στη Γαλλία λειτουργεί σε εθελοντικό επίπεδο. Δεν έχει γίνει νόμος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και υπάρχουν πολλά θέματα που πρέπει να επιλυθούν. Καταρχάς πρέπει να βρεθεί ένα κοινό πλαίσιο για την πιστοποίηση, το οποίο χρειάζεται εργαλεία και τεχνογνωσία. Επίσης αυτό το σύστημα πρέπει να είναι διαφανές και να επιφέρει στους αγρότες επιπρόσθετα εισοδήματα και όχι να τους προκαλεί επιπρόσθετο φόρτο και κόστος. Εμείς είμαστε σε αυτή τη διαδικασία. Πολύ χρήσιμη είναι η κινητοποίηση της δημόσιας χρηματοδότησης με την ΚΑΠ, αλλά και της Πράσινης Συμφωνίας, με τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο». Να δούμε συστημικά όλη την αλυσίδα διατροφής, τι επιπτώσεις έχει στο περιβάλλον και πώς μπορούμε να τις ελαχιστοποιήσουμε ξεκινώντας από την παραγωγή και τις εισροές στον αγροτικό χώρο μέχρι τους καταναλωτές», σημειώνει ο κ. Χατζηκώστας.
Η γεωργία μέρος της λύσης στην κλιματική κρίση
Η πρακτική της γεωργίας του άνθρακα μπορεί να κάνει τον αγροδιατροφικό τομέα από μέρος του προβλήματος της κλιματικής κρίσης, μέρος της λύσης για κλιματική ουδετερότητα. «Είναι μία πολύ απλή εξίσωση. Το διοξείδιο του άνθρακα, όταν βρίσκεται στην ατμόσφαιρα, είναι πολύ βλαβερό κι επιταχύνει την κλιματική αλλαγή. Όταν όμως μέσω της διαδικασίας της γεωργίας ή της δασοκομίας δεσμεύεται στο έδαφος με κατάλληλες γεωργικές πρακτικές, οδηγεί στη βελτίωση της παραγωγικότητας», τονίζει ο κ. Χατζηκώστας. Στην κατεύθυνση αυτή, εξάλλου, υπάρχει πλήθος τεχνικών -διαφορετικών για κάθε καλλιέργεια- για μεγαλύτερη δέσμευση άνθρακα, όπως το crop rotation (η λεγόμενη αμειψισπορά, δηλαδή η εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι που μπορεί να περιλαμβάνει και την αγρανάπαυση), η επανάκτηση υδάτινων όγκων στην αγροτική γη και η χρήση καρπών κάλυψης.
«Το σημαντικότερο θέμα κι αυτό που ψάχνουμε περισσότερο είναι τεχνικές, τεχνολογίες και εργαλεία που θα μας επιτρέψουν να μετρήσουμε και να πιστοποιήσουμε τη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα. Γιατί αυτό θα είναι στην πραγματικότητα και το διαβατήριο του κάθε προϊόντος στην αγορά και κάτι που στο μέλλον θα χρησιμοποιούν οι αγρότες για να ανταμείβονται για τις υπηρεσίες που προσφέρουν στο περιβάλλον. Μία επιπλέον πηγή εισοδήματος που έχει να κάνει με τις υπηρεσίες που παρέχουν στο οικοσύστημα», προσθέτει ο αντιπρόεδρος επιχειρησιακής ανάπτυξης της Foodscale Hub.
Το πρόγραμμα
Το πρόγραμμα άρχισε πριν από περίπου έναν χρόνο που ξεκίνησε κι έχει άλλα τρία χρόνια ζωής. Ήδη έχουν δημιουργηθεί 15 επιδεικτικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα σε αγροκτήματα με μπρόκολο, μήλο, ροδάκινο, ελιά και αμπέλι, στην Κύπρο με δημητριακά, πατάτες, αμπέλι, ελιά και εσπεριδοειδή και στη Βόρεια Μακεδονία με κριθάρι, μπρόκολο, λάχανο, μήλο και αμπέλι. Στις καλλιέργειες αυτές έχει εγκατασταθεί τεχνολογικός εξοπλισμός που βοηθά στη μέτρηση του δυναμικού και της ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας.
«Δεν μείναμε σε αυτό. Οι μας δράσεις ολιστικές. Κοιτάμε πώς θα δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα καινοτομίας γύρω από τη γεωργία άνθρακα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις νεοφυείς επιχειρήσεις, στους φορείς που τη στηρίζουν, αλλά και στους παραγωγούς. Μια πολύ σημαντική παράμετρος είναι πως και οι τρεις χώρες πάσχουν από το φαινόμενο του brain drain. Το δικό μας έργο στοχεύει και στην ανάσχεση αυτού του φαινομένου και, αν είναι δυνατόν, να το γυρίσουμε σε brain gain. Δηλαδή, να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε γύρω από αυτό το έργο μία κοινότητα επιστημόνων που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη διασπορά, που να μπορεί να συνεισφέρει με τη δικτύωσή της στο να εφαρμοστούν πρακτικές για τη γεωργία άνθρακα στο μέλλον και -γιατί όχι- κάποιοι από αυτούς να επιστρέψουν και να προσφέρουν από εδώ», επισημαίνει ο κ. Χατζηκώστας.
Το πλαίσιο, τα εργαλεία, οι ψηφιακές εφαρμογές, καθώς και οι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί γύρω από τη γεωργία του άνθρακα και τις εθελοντικές αγορές θα παρουσιαστούν σήμερα σε ημερίδα που διοργανώνουν στις 17:00, στο Συνεδριακό Κέντρο «Νικόλαος Γερμανός», η Enviromentrics, η AgroΑpps και το Foodscale Hub στο πλαίσιο της 30ής έκθεσης Agrotica 2024.