Τι δουλειά έχει ένα book club της Θεσσαλονίκης στα λημέρια του James Joyce, του Oscal Wilde, του William Butler Yeats, του Samuel Beckett και του Bernard Shaw; Η απάντηση είναι προφανής: όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο Δουβλίνο, αν θέλει κανείς να εξερευνήσει το πώς η λογοτεχνία μπορεί να γίνει καθημερινό βίωμα και να αναδειχθεί σε τουριστικό πόλο για μια πόλη. Όλα αυτά συμβαίνουν στην πρωτεύουσα της Ιρλανδίας, την οποία επισκέφθηκε προ ημερών το The Book Club, μια λέσχη ανάγνωσης του βιβλιοπωλείου Κωνσταντινίδης, για να βρεθεί προ μιας πραγματικής έκπληξης.
Η εμπειρία, όπως μεταφέρεται στη Voria.gr, ήταν εντυπωσιακή και ιδιαίτερα διδακτική, καθώς τα πάντα στο Δουβλίνο αναδίδουν λογοτεχνία. Και δεν είναι μόνο οι βιβλιοθήκες, τα βιβλιοπωλεία και τα μουσεία, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά και η καθημερινότητα των Δουβλινέζων, όπου η κουλτούρα της ανάγνωσης και του βιβλίου έχει διεισδύσει σε ασύλληπτο βαθμό.
Ενδεικτικό της στενής σύνδεσης λογοτεχνίας και καθημερινής ζωής είναι πως αυτή την περίοδο πωλείται στα καφέ και τα εστιατόρια της πόλης εμφιαλωμένο νερό με τη μορφή του ρομαντικού ποιητή Yeats πάνω στο μπουκάλι, στο πλαίσιο των Writers Series, όπως ενημερώνει το κοινό η εμφιαλώτρια εταιρεία, ενώ ακόμα και οι οδηγοί ταξί σε ρωτούν με περηφάνεια αν ήρθες για να μάθεις για τον James Joyce. Στο πάλαι ποτέ φαρμακείο Sweny, το οποίο ο Ιρλανδός συγγραφέας του «Οδυσσέα» συνήθιζε να επισκέπτεται και που από το 2009 έχει μετατραπεί σε έναν τόπο… λατρείας του James Joyce, πωλούνται ακόμα και τα σαπούνια με λεμόνι που τόσο του άρεσαν και τα οποία φιγουράρουν στο έκτο κεφάλαιο του αριστουργήματός του. Μάλιστα, στη βιτρίνα ξεχωρίζει μια ελληνική σημαία και ένα βιβλίο του συγγραφέα στα ελληνικά, χάρη στην αγάπη του ιδιοκτήτη του φαρμακείου για την Ελλάδα, ενώ κάθε Δευτέρα γίνονται αναγνώσεις των βιβλίων του Joyce στην ελληνική γλώσσα.
Στο εστιατόριο Winding Stair, πάνω από το ομώνυμο βιβλιοπωλείο όπου ο Joyce συνήθιζε να πηγαίνει -η πολυθρόνα όπου καθόταν δεσπόζει ακόμα στον χώρο- μια τοιχογραφία, όπου στην παρέα του Ιρλανδού συγγραφέα βρίσκεται ο Oscar Wilde και ο William Butler Yeats, κυριαρχεί και όλοι θέλουν να φωτογραφηθούν κάτω από αυτή. Η δε pub Lincoln’s Inn ενημερώνει στο μενού της όσους δεν το γνωρίζουν ότι εκεί συνάντησε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 1904 ο Joyce τη Nora Barnacle, μούσα και μετέπειτα σύζυγό του. Μάλιστα, τονίζει πως 120 χρόνια μετά συνεχίζει να επιφυλάσσει ένα θερμό καλωσόρισμα σε όλους τους λάτρεις του James Joyce, ενώ διαθέτει και μερικές μπύρες εμπνευσμένες από τον Ιρλανδό συγγραφέα.
Το Μουσείο Λογοτεχνίας, η Εθνική Βιβλιοθήκη και ο θησαυρός του Trinity College
Οι εκπλήξεις όμως δεν σταματούν εκεί. Ένα ολόκληρο μουσείο, το Μουσείο Λογοτεχνίας, έχει στηθεί γύρω από ένα και μόνο βιβλίο, το πρώτο αντίτυπο του «Οδυσσέα» του James Joyce και επισκέπτες από όλο τον κόσμο σπεύδουν να ξεναγηθούν στους χώρους του, που συμπληρώνονται και από άλλες μεταφράσεις βιβλίων του, μεταξύ των οποίων και ελληνικές, από φράσεις του, αλλά και από ένα παιχνίδι στην τελευταία αίθουσα, που καλεί τους επισκέπτες να γράψουν την πρώτη γραμμή του δικού τους βιβλίου. «Ο καθένας έχει ένα βιβλίο μέσα του. Ποια είναι η πρώτη γραμμή του δικού σου;» αναρωτιέται το μουσείο και διαθέτει στον κόσμο χαρτί και μολύβι, για να καταθέσει ο καθένας τη δική του αρχή στη συγγραφή.
Στην Εθνική Βιβλιοθήκη, με ελεύθερη είσοδο, μπορεί κανείς να απολαύσει αυτή την περίοδο μια έκθεση για τον Yeats, όπου βλέπει από το γραφείο του μέχρι την πορεία του στη λογοτεχνία μέσα από σταθμούς σε μια εντυπωσιακά σκηνοθετημένη περιήγηση στη ζωή του.
Παντού όμως στους δρόμους του Δουβλίνου βρίσκεται και ο Oscar Wilde. Το σπίτι όπου έμεινε τα πρώτα χρόνια της ζωής του είναι επισκέψιμο, ενώ ακριβώς απέναντι το μνημείο του και συγκεκριμένα ένα άγαλμά του στην κορυφή ενός βράχου, υποδέχεται νωχελικά τους επισκέπτες. Τον Oscar Wilde όμως μπορεί να τον δει κανείς να… κάθεται ακόμα και σε παγκάκια έξω από pubs και να αποτελεί must φωτογράφισης για τους τουρίστες.
Και βέβαια η Παλαιά Βιβλιοθήκη του διεθνούς φήμης πανεπιστημίου του Δουβλίνου, Trinity College -από όπου αποφοίτησαν, μεταξύ άλλων προσωπικοτήτων, ο Oscar Wilde και ο Samuel Beckett- είναι το αποκορύφωμα της σύνδεσης του Δουβλίνου με το βιβλίο. Σε ένα υπέροχο κτίριο, όπου το Long Room με τις μνημειώδεις εκδόσεις κυριαρχεί, και δίπλα από το Book of Kells, ένα διάσημο χειρόγραφο του Ευαγγελίου από τον 9ο αιώνα, ο κόσμος του βιβλίου έχει την τιμητική του. Μάλιστα, αυτή την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη το Old Library Redevelopment Project -γι’ αυτό και τα περισσότερα βιβλία έχουν μεταφερθεί σε άλλο χώρο- ώστε να αντιμετωπιστούν περιβαλλοντικές προκλήσεις, να προφυλαχθεί το κτίριο του 18ου αιώνα και να διατηρηθούν οι πολύτιμες συλλογές του για τις επόμενες γενιές.
Το The Book Club του βιβλιοπωλείου Κωσταντινίδης είχε την τύχη μάλιστα να δει στον χώρο της βιβλιοθήκης την εγκατάσταση «Gaia» (Γαία) του καλλιτέχνη Luke Jerram, μια τεράστια υδρόγειο σφαίρα που αναπαριστά τη γη όπως έχει απεικονιστεί από τη NASA. Η εντυπωσιακή εγκατάσταση, με διάμετρο έξι μέτρων, ίπταται και περιστρέφεται, συνοδευόμενη από μια μουσική σύνθεση του βραβευμένου με BAFTA Dan Jones. Ο δημιουργός του έργου ήθελε να αναδείξει την ομορφιά και την ευαλωτότητα της γης, ένας στόχος που συνδέεται και με αυτόν του Old Library Redevelopment Project να φυλάξει ως κόρη οφθαλμού την τεράστια κληρονομιά της Παλαιάς Βιβλιοθήκης του Trinity για τις επόμενες γενιές.
Πέραν όμως όλων των μουσείων και των επισκέψιμων χώρων, το βιβλίο αναπνέει τόσο στα διάσημα βιβλιοπωλεία του Δουβλίνου όσο και στα μικρότερα που μπορεί κανείς να βρει σε κάθε γειτονιά. Στο «Hodges Figgis» στη Dawson Street, το παλαιότερο βιβλιοπωλείο της Ιρλανδίας και ένα από τα παλαιότερα του κόσμου, ένα πραγματικό cultural icon που δημιουργήθηκε το 1768, σχηματίζονται ουρές στα ταμεία από νέους και μεγαλύτερους αναγνώστες, κάτι που αναδεικνύει την κουλτούρα της φιλαναγνωσίας των Δουβλινέζων. Στο δε «Ulysses Rare Books» στην Duke Street, που ειδικεύεται στην ιρλανδική λογοτεχνία του 20ου αιώνα και φιλοξενεί στα ράφια του μια ασυναγώνιστη ποικιλία σπάνιων εκδόσεων από τους James Joyce, Oscar Wilde, W.B. Yeats, Samuel Beckett, Seamus Heaney, Brendan Behan, Flann O’Brien και πολλούς άλλους, κάποιες εξ αυτών υπογεγραμμένες, μένει κανείς με το στόμα ανοιχτό.
Το σήμερα και το αύριο της ιρλανδικής λογοτεχνίας
Εκείνο όμως που κάνει ίσως τη μεγαλύτερη διαφορά στο Δουβλίνο όσον αφορά το βιβλίο είναι πως η ιρλανδική πρωτεύουσα δεν μένει επαναπαυμένη στις δάφνες της και στα μεγαθήρια της λογοτεχνίας των περασμένων αιώνων που διαμόρφωσαν το παρελθόν της, αλλά επενδύει και στη νέα γενιά των λογοτεχνών της, στη Sally Rooney, την Claire Keegan, τον Alan Murrin, τον Niall Williams, τους λίγο μεγαλύτερους John Banville και Sebastian Barry, αλλά και πολλούς ακόμα, που συνεχίζουν την παράδοση, το κάνουν όμως με το δικό τους σύγχρονο βλέμμα, δημιουργώντας νέες γενιές αναγνωστών. Μάλιστα, η λέσχη ανάγνωσης από τη Θεσσαλονίκη βρέθηκε στο Δουβλίνο στο διάστημα της διοργάνωσης του Red Line Book Festival στο South Dublin County, όπου πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 40 εκδηλώσεις γύρω από το βιβλίο.
«Είναι απίστευτη αυτή η σύνδεση του Δουβλίνου με το βιβλίο. Την αισθάνεσαι σε κάθε γωνιά, όχι μόνο το παρελθόν, αλλά και το παρόν. Σε έναν καταναλωτικό κόσμο η λογοτεχνία στέκει εκεί, αλώβητη, έτοιμη να εμπνεύσει τον κόσμο» λέει στη Voria.gr ένα από τα μέλη του The Book Club, η δικηγόρος Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη. Ο δε επικεφαλής της λέσχης ανάγνωσης του Κωνσταντινίδη, επίσης δικηγόρος, Γιάννης Πιτσιώρας, υπογραμμίζει το λογοτεχνικό παρόν της Ιρλανδίας και την ποιότητα των νεότερων συγγραφέων, που έχουν πολλά να πουν ακόμα, να προχωρήσουν πέρα από την τελευταία τους τελεία, όπως λέει χαρακτηριστικά.
Και για να δανειστούμε μια φράση από το μυθιστόρημα του James Joyce «Finnegans Wake» που περιγράφει γλαφυρά και συμβολικά τα όσα βίωσε το The Book Club από τη Θεσσαλονίκη κατά την σύντομη παραμονή του στην ιρλανδική πρωτεύουσα, όπως τουλάχιστον μεταφέρουν τα μέλη του στη Voria.gr, «They lived und laughed ant loved end left» (Έζησαν και γέλασαν και αγάπησαν και έφυγαν), αν και από το Δουβλίνο φεύγει κανείς μόνο για λίγο, με την προσδοκία να επιστρέψει ξανά.