*Των Mikhael Awad και Κώστα Κεχαγιά
Ο Τάλεμπ έχει ανοίξει το δικό του ραφείο στην περιοχή της πλατείας Αντιγονιδών, στη Θεσσαλονίκη. Έφτασε στην Ελλάδα με το πρώτο κύμα μετανάστευσης από το Χαλέπι της Συρίας, το 2016. Το κατάστημά του είναι ένα από τα πολλά τα οποία άνοιξαν μετανάστες στον συγκεκριμένο δρόμο και όταν τον ρωτούν για την εμπειρία του στην Ελλάδα απαντά ότι «η χώρα είναι αξιαγάπητη! Φιλικοί άνθρωποι, εύκολη ζωή, όσοι ξέρω από την κοινότητά μου περνούν ωραία εδώ... Είναι εύκολο να ζεις στην Ελλάδα, αλλά το επιχειρηματικό κομμάτι είναι δύσκολο».
Θέλοντας να βγάλει τα προς το ζην, ο Τάλεμπ προσπάθησε αρχικά να ανοίξει ένα κατάστημα παρασκευής χυμών, πριν από πέντε χρόνια, αλλά δυσκολεύτηκε -μεταξύ άλλων- με τη γραφειοκρατία. Όπως είπε στη Voria.gr, ήταν δύσκολο να λάβει τις απαραίτητες άδειες, κάτι το οποίο δυσκολεύει ακόμη περισσότερο όταν πρόκειται για υγειονομικές άδειες.
Πριν από δύο χρόνια αποφάσισε να στραφεί σε μια διαφορετική επιχείρηση και επέλεξε το ραφείο επειδή, όπως λέει, είδε ότι η Θεσσαλονίκη χρειάζεται τέτοιου είδους υπηρεσίες. Άλλωστε, «το Χαλέπι είναι η πρωτεύουσα της ραφής!».
Τα προβλήματα του Τάλεμπ με τη γραφειοκρατία δεν σταμάτησαν, οπότε χρειάστηκε να προσλάβει λογιστή για να τον βοηθήσει να τα βγάλει πέρα. Έμαθε επίσης να μιλά καλά ελληνικά, πράγμα το οποίο τον βοήθησε στην επικοινωνία του με τις αρχές. «Το κλειδί είναι η γλώσσα. Αν δεν μιλάς ελληνικά, το να βρεις ένα σπίτι, να ανοίξεις ένα κατάστημα και να ενταχθείς στην κοινωνία θα είναι δύσκολο. Αν μπορούσα να δώσω μία συμβουλή στον κόσμο, θα ήταν ακριβώς αυτή: να μάθουν την τοπική γλώσσα».
Τον σκόπελο της γραφειοκρατίας έπρεπε να ξεπεράσει για να ανοίξει την επιχείρησή του και ο Αντώνης από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος τα τελευταία 6 χρόνια διατηρεί κατάστημα καφέ ακριβώς απέναντι από το ραφείο του Τάλεμπ.
Ο Αντώνης χρειάστηκε να προσπαθήσει επί συνολικά πέντε μήνες ώστε να καταφέρει να λάβει όλες τις απαραίτητες άδειες. «Έπρεπε να συνομιλούμε με την Περιφέρεια, την Εφορία, την Πολιτεία και τον Δήμο», λέει στη Voria.gr και παραδέχεται πως τελικά αναγκάστηκε να απευθυνθεί σε δικηγόρο. «Αν τα αναλάβει όλα νομικός, τότε τα πράγματα θα κυλήσουν πιο γρήγορα αλλά θα σε χρεώσει δέκα φορές περισσότερο...», εξηγεί και παρομοιάζει τη γραφειοκρατική διαδικασία με... ζούγκλα.
Όπως ωστόσο λέει, η πολυπολιτισμικότητα της γειτονιάς είναι ένα θετικό στοιχείο το οποίο θεωρεί πως θα ήταν καλό να συνεχίσει να ενισχύεται από νέες επιχειρηματικές προσπάθειες. «Οι μετανάστες θα έπρεπε να έρχονται και να ανοίγουν εδώ τις επιχειρήσεις τους, ώστε να ταΐσουν τις οικογένειές τους», υπογραμμίζει και λέει ότι πρέπει «να κάνουμε πιο δυνατές τις σχέσεις ντόπιων και μεταναστών».
Η αλληλεπίδραση των δύο κοινοτήτων μέσω της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην περιοχή, όμως, δεν θα δουν το φως της δημοσιότητας στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ. Και αυτό γιατί στις προσπάθειες της Voria.gr για την καταγραφή των νέων επιχειρήσεων στους δρόμους που περιβάλλουν την πλατεία Αντιγονιδών, τα επιμελητήρια της Θεσσαλονίκης δήλωσαν αναρμόδια για να δώσουν τους αριθμούς και η αντιδημαρχία Επιχειρηματικότητας του δήμου Θεσσαλονίκης δεν προσκόμισε τα στοιχεία, παρά τα επανειλημμένα αιτήματά μας. Το κώλυμα αυτό έρχεται να επιβεβαιώσει το πρόβλημα της γραφειοκρατίας στην Ελλάδα. Και θα μπορούσε να συνοψιστεί στη φράση ιδιοκτήτριας καταστήματος ειδών πρώτης ύλης η οποίας επίσης δραστηριοποιείται γύρω από την πλατεία Αντιγονιδών : «Στην Ελλάδα η γραφειοκρατία είναι ένα ατέλειωτο χάος».
Ωστόσο, όσο οι προλαλήσαντες προσπαθούν να καλλιεργήσουν τη συνοχή, ηλικιωμένη κάτοικος αλλά και ένας καταστηματάρχης παρατήρησαν ότι μία ένταση υποβόσκει στην περιοχή. Δηλώσεις όπως «φοβάμαι μήπως με ληστέψουν ενώ κάθομαι έξω στο τραπέζι» και «σε λίγα χρόνια όλοι οι Έλληνες θα έχουν φύγει και θα μείνουν μόνο ξένοι εδώ» έγιναν στη Voria.gr από δύο διαφορετικούς Έλληνες καταστηματάρχες. Αν και η γραφειοκρατία αποτελεί ένα κοινό εμπόδιο για όλους, είναι συχνά και οι πολιτισμικές διαφορές που φαίνεται να εμποδίζουν τους καταστηματάρχες να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα ενωμένοι ως κοινότητα, καθώς οι εκφράσεις αυτές προέρχονται από προβλήματα με αλλοδαπούς τα οποία, ωστόσο, φαίνεται ότι προέκυπταν τα προηγούμενα χρόνια.
«Η εγκληματική ή αποκλίνουσα συμπεριφορά -ανεξαρτήτως του ποιος τη διαπράττει- μπορεί να βλάψει την κοινωνική συνοχή και τη συνύπαρξη», δήλωσε στη Voria.gr κληθείς να σχολιάσει τα παραπάνω ο επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής στον τομέα της Κοινωνιολογίας με έμφαση στη Μετανάστευση και τη Δημόσια Υγεία, Δρ Θεόδωρος Φούσκας. «Στην Ελλάδα το έγκλημα που σχετίζεται με μετανάστες συνδέεται συχνά με υφιστάμενα εγχώρια εγκληματικά δίκτυα», προσθέτει και λέει πως είναι προβληματικό το γεγονός ότι «οι υπήκοοι τρίτων χωρών συχνά αντιμετωπίζονται ως "άλλοι" που διαταράσσουν την τοπική κοινωνική συνοχή απλώς και μόνο με την παρουσία τους στον ίδιο κοινωνικό χώρο αλλά και όταν οι μετανάστες θεωρούνται κάτι ξεχωριστό, και όχι μέρος, της τοπικής κοινότητας». Όπως άλλωστε υπογραμμίζει, η συνύπαρξη είναι μια αμφίδρομη διαδικασία. «Χρειάζεται χρόνος για να χτιστεί η εμπιστοσύνη και να προσαρμοστούν τόσο οι ντόπιοι όσο και οι νεοαφιχθέντες».
Προσπάθειες συνοχής γίνονται σε όλη την περιοχή της Αντιγονιδών, τόσο από τους ντόπιους όσο και από τους ξένους καταστηματάρχες. «Προβλήματα μπορεί να προκύψουν σε οποιαδήποτε γειτονιά στον κόσμο, αλλά υπάρχει μια συνεχής, αμοιβαία προσπάθεια για να τα πάμε καλά σε αυτήν την περιοχή», λέει στη Voria.gr ο Αλάα Ελ Ντιν, Έλληνο-Αιγύπτιος ιδιοκτήτης ενός αραβικού σούπερ μάρκετ ακριβώς δίπλα στο κατάστημα του Ταλέμπ.
Ο Ταλέμπ προσθέτει σχετικά πως «είμαστε άτομα και δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Κάποιοι προβληματικοί άνθρωποι δημιούργησαν προβλήματα πριν από μερικά χρόνια, αλλά το ανέλαβα σαν ευθύνη να πω στους Έλληνες γείτονές μας ότι δεν είμαστε όλοι έτσι».
Ο Αντώνης, επίσης, βλέπει τον εαυτό του ως γεφυροποιό ανάμεσα στις δύο κοινότητες και υποστηρίζει τη συνεργασία στην τοπική οικονομία. «Πρέπει να ξεκινήσουμε συνεργασίες», λέει συγκεκριμένα και εξηγεί πως «θα μπορούσε να ανοίξει μια επιχείρηση ηλεκτρολογικών υπηρεσιών όπου ένας ηλεκτρολόγος από το εξωτερικό -ας πούμε από το Ιράν- μπορεί να βρει δουλειά και να προσφέρει».
Εκτός από τις ατομικές προσπάθειες της κοινότητας, ο δόκτωρ Φούσκας υπογραμμίζει τον ρόλο των αρχών στην τοπική ασφάλεια μέσω των γραφειοκρατικών προσπαθειών και τη διευκόλυνση της ένταξης. «Η ασφάλεια μιας πόλης δεν έχει να κάνει με την εθνικότητα -έχει να κάνει με την υποδομή, την αστυνόμευση και το πόσο καλά ανταποκρίνονται οι αρχές. Η βελτίωση πρέπει να ξεκινήσει κάνοντας τη γραφειοκρατία πιο συμπεριληπτική και διαφανή. Οποιαδήποτε "εγκληματική δραστηριότητα" εξαρτάται από την ασφάλεια που παρέχουν οι τοπικές αρχές».
Προσθέτει επίσης πως, παρότι οι ξένες επιχειρήσεις είναι «υποστηρικτικές και βιώσιμες για την τοπική οικονομία» σε περιοχές όπως η Αντιγονιδών, «οι αρχές απαιτούν υπερβολική γραφειοκρατία ή κεφάλαια για το άνοιγμα μιας επιχείρησης, κάτι που δημιουργεί αόρατα εμπόδια για τους μετανάστες». Στο ίδιο πλαίσιο τονίζει ότι «οι αλλαγές πολιτικής, όπως οι αυστηρότεροι νόμοι για τις άδειες διαμονής, μπορούν να διαμορφώσουν σιωπηλά την απομόνωση».
Η περιοχή της Αντιγονιδών αποτελεί μόνο ένα μικρό δείγμα αυτού που είναι η Θεσσαλονίκη, αλλά μέσα από όλες τις διαφορές αναδύεται ένας κοινός αγώνας. Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι οι καταστηματάρχες, κάποια στιγμή στη συζήτηση, ανέφεραν ακόμη τη δυσκολία τού να λειτουργήσει η μηχανή POS.
Η αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας και των αρχών αποδείχτηκε πρόκληση για κάποιους, περισσότερο από άλλους, όμως τελικά τους δυσκόλεψε όλους. Όπως φαίνεται, είτε Έλληνες είτε όχι το να χτίσει κανείς μια ολόκληρη στρατηγική για να αντιμετωπίσει τη γραφειοκρατία αποδεικνύεται κρίσιμο για να λειτουργήσει τελικά μια επιχείρηση. Θα μπορούσε, όμως, να χρησιμοποιηθεί από τους καταστηματάρχες στην περιοχή της Αντιγονιδών για να χτίσουν ανθεκτικότητα ως μια ενωμένη κοινότητα, μέσα στον ατελείωτο αγώνα της χώρας για περισσότερη διαφάνεια και προσβασιμότητα στη γραφειοκρατική δομή.
*Το συγκεκριμένο ρεπορτάζ δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Cross Community Journalism από το Migration and Technology Monitor, το From the Sea to the City, το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τη Voria.gr.