Πριν από 25 χρόνια η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα της έκλεισε την πόρτα, παρότι πληρούσε και με το παραπάνω τα τυπικά προσόντα. Η απόρριψη αυτή την έστρεψε στο εξωτερικό, όπου οι πόρτες άνοιξαν διάπλατα δίνοντάς της τη δυνατότητα να αξιοποιήσει πλήρως τις ικανότητές της και να ανελιχθεί στα υψηλότερα κλιμάκια της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Η Ευστρατία Ζαφειρίου είναι σήμερα ηγετικό στέλεχος της Volkswagen Group, με σημαντική συμβολή στην έρευνα και στη βιομηχανική εφαρμογή νέων τεχνολογιών και σειρά διακρίσεων στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας. Για την προσφορά της αυτή τιμήθηκε πρόσφατα από το ΑΠΘ, το πανεπιστήμιο που της έδωσε τα πρώτα εφόδια, το οποίο την αναγόρευσε σε επίτιμη διδάκτορα -την πρώτη, μάλιστα, γυναίκα- του τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών. Η Ελληνίδα μηχανικός από τη Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής μιλά στη Voria.gr για την επαγγελματική της διαδρομή, το brain drain και το μέλλον της αυτοκινητοβιομηχανίας.
«Στο Πολυτεχνείο έκανα τη διπλωματική μου στον Νίκο Μουσιόπουλο (σ.σ. διακεκριμένο καθηγητή του τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών) στα φαινόμενα μεταφοράς στην ατμόσφαιρα, που τότε ήταν πολύ πρωτοπόρο θέμα. Όταν τελείωσα δεν υπήρχε καμία οικονομική δυνατότητα να βγω στο εξωτερικό. Ούτε καν το είχα σκεφτεί. Ήξερα όμως ότι κάτι με έπνιγε. Υπήρχε κάτι μέσα μου που με στένευε. Όταν τελείωσα τη διπλωματική μου, ο Νίκος Μουσιόπουλος που με παρακολουθούσε, μου πρότεινε να κάνω ERASMUS στην Καρλσρούη, το καλύτερο πανεπιστήμιο του κόσμου για τους μηχανολόγους. Έτσι πήγα εκεί με υποτροφία. Έπειτα από 4-5 μήνες, κατά τους οποίους έκανα και πρακτική, είδα ότι ούτε τα λεφτά του ERASMUS φτάνουν. Βρήκα, λοιπόν, δουλειά σε μία εταιρεία ενός καθηγητή του πανεπιστημίου και ξεκίνησα να εργάζομαι. Όταν τελείωνε η πρακτική και το ERASMUS, μου έκανε πρόταση ένας καθηγητής να κάνω διδακτορικό, φυσικά πληρωμένο. Στα πέντε χρόνια ολοκλήρωσα το διδακτορικό με θέμα την αριθμητική προσομοίωση -ψηφιοποίηση που λέμε σήμερα- των φαινομένων μεταφοράς θερμότητας και μάζας σε περιστρεφόμενους αναγεννητές. Ανέπτυξα δηλαδή πρόγραμμα να κινηθούν διάφορα μηχανήματα, ώστε να εκπέμπουν πολύ λιγότερους ρύπους σε εργοστάσια παραγωγής ενέργειας», περιγράφει.
Η απόρριψη και η επιστροφή στη Γερμανία
Παρά τις προοπτικές που θα άνοιγε η παραμονή της στη Γερμανία, η Ευστρατία Ζαφειρίου επέλεξε να επιστρέψει στην Ελλάδα, όπου όμως εισέπραξε απόρριψη και μάλιστα με ιδιαίτερα άκομψο τρόπο. «Όταν τέλειωσα το διδακτορικό αποφάσισα να γυρίσω πίσω, λόγω και των γονέων, αλλά και επειδή κι εγώ το ήθελα. Όταν γύρισα, έκανα τα χαρτιά μου σε ένα πανεπιστήμιο που ζητούσαν ακριβώς αυτό που είχα κάνει στο διδακτορικό για καθηγητική θέση. Έστειλα τα χαρτιά μου και μου είπαν «κοπέλα μου, δεν θα πάρουμε εσάς, θα πάρουμε δικό μας παιδί». Έμεινα! Αυτή η φράση μου άνοιξε τα μάτια, γιατί μέχρι τότε προσπαθούσα να έχω το ένα κλειστό. Να ακολουθήσω την ψυχή μου που μου έλεγε να φύγω, παρότι στην Ελλάδα ήταν η ζωή μου, η οικογένειά μου. Την επόμενη μέρα έστειλα βιογραφικά σε διάφορες εταιρείες και σε πέντε μέρες είχα τέσσερις συνεντεύξεις στην Audi, στην BMW, στη Mercedes και στη Volkswagen. Αποφάσισα να πάω στη Volkswagen. Δεν με ήξεραν, αλλά είχαν δει τι έκανα κι αυτή είναι η μεγάλη διαφορά με την Ελλάδα. Πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει 100% αξιολόγηση όμως εκεί σε ένα 80% ανοίγουν την αγκαλιά τους, γιατί οι επιστήμονες που έρχονται φέρνουν σημαντικές καινοτομίες, από τις οποίες έχουν μεγάλη επιτυχία», τονίζει.
Η επαγγελματική διαδρομή
Στη Volkswagen έκανε πράξη το διδακτορικό της, δημιουργώντας και εφευρίσκοντας πολλά προγράμματα προσομοίωσης στις μηχανές εσωτερικής καύσης για μείωση των ρύπων. Τρία χρόνια αργότερα τη ζήτησε η Audi, μέλος του VW Group, για να κάνει ακριβώς το ίδιο, αλλά σε διευθυντική θέση. Πέντε χρόνια αργότερα γίνεται προσωπική βοηθός του CEO της Audi, θέση στην οποία παρέμεινε για δύο χρόνια. «Εκεί έγινα και επίσημα ηγετικό στέλεχος της Audi και μετά αποφάσισα να πάω από την άλλη πλευρά και να δω τους πελάτες όλου του κόσμου. Πήγα στο μάρκετινγκ και ανέλαβα τη διοίκηση της έρευνας αγοράς της Audi διεθνώς. Ανέπτυξα όχι μόνο την έρευνα αγοράς, αλλά και την έρευνα τάσεων το 2004, κάτι που ήταν πρωτοποριακό. Οργάνωσα για πρώτη φορά το θέμα έρευνας τάσεως τεχνολογίας, αλλά και αναγκών των πελατών. Ανέπτυξα μεθόδους για να δούμε αυτές τις τάσεις μαζί με τρία πανεπιστήμια, κυρίως του St. Gallen της Ελβετίας, το οποίο κατά τη γνώμη μου είναι το καλύτερο πανεπιστήμιο της Ευρώπης. Μελέτησα πάρα πολλά διδακτορικά σε μεθόδους πρόβλεψης των τάσεων της κοινωνίας, για να αναπτύξουμε τα προϊόντα μας. Γιατί, για να αναπτύξεις ένα αυτοκίνητο θέλεις πέντε χρόνια κι εφτά να το πουλήσεις, Άρα πρέπει δώδεκα χρόνια πριν να ξέρεις τι θα πουλάς. Κι αυτό δεν γίνεται με την έρευνα αγοράς, που δείχνει την ικανοποίηση των πελατών με τα σημερινά δεδομένα», εξηγεί.
Το πρώτο ηλεκτρικό αυτοκίνητο και το πρώτο ρομπότ που δουλεύει με άνθρωπο
Το επόμενο βήμα ήταν η Κίνα, όπου από το 2008 έως το 2012 ασχολήθηκε με τα αυτοκίνητα του μέλλοντος, επισκεπτόμενη και άλλες τεχνολογικά προηγμένες χώρες, όπως η Ιαπωνία και η Κορέα. «Εκεί ήμουν η διευθύντρια του πρώτου πρωτότυπου τότε -το 2010- ηλεκτρονικού αυτοκινήτου, του Audi A6 BEV (battery electric vehicle). Ήταν το πρώτο πειραματικό μοντέλο της εταιρείας, ήταν δηλαδή στο υψηλότερο επίπεδο πριν από την παραγωγή. Κι έτσι πήραμε την απόφαση να κάνουμε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Από την Κίνα επέστρεψα το 2012 και ανέλαβα τη διεύθυνση του τμήματος τεχνολογίας της παραγωγής, του τομέα συναρμολόγησης. Ανέπτυξα με το τμήμα μου τεχνολογίες που είχαν να κάνουν κυρίως με ανθρώπους. Γιατί το κομμάτι συναρμολόγησης της παραγωγής είναι το μοναδικό, στο οποίο κυκλοφορούν άνθρωποι. Όλα τα άλλα έχουν ρομπότ. Οπότε χρειαζόμαστε τεχνολογίες, δηλαδή ρομπότ που να δουλεύουν με ανθρώπους. Εφάρμοσα το πρώτο ρομπότ που δουλεύει μαζί με άνθρωπο στην Audi. Κι αυτό είναι η έκφραση της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης. Δίνουμε στο ρομπότ δουλειές που για μας είναι πολύ μονότονες. Ήταν ένα ορόσημο στη ζωή μου το να πείσω τόσο κόσμο να επενδύσουμε σε αυτά τα ρομπότ, γιατί έχεις να κάνεις και με τους φόβους των ανθρώπων μήπως το ρομπότ τούς πάρει τη δουλειά, κάτι που δεν ισχύει. Εάν ο άνθρωπος χρησιμοποιήσει έξυπνα την τεχνολογία έχουμε πρόοδο, έχουμε διευκόλυνση, σώζουμε ζωές. Δεν θα μας πάρουν τα ρομπότ τις δουλειές, θα δημιουργηθούν άλλες δουλειές. Πρέπει ο άνθρωπος να έχει ανοιχτά τα μάτια του για να προχωρήσει. Όταν έχουμε ανοιχτά μυαλά είμαστε έτοιμοι να πέσουμε και να ξανασηκωθούμε», λέει.
Ως διευθύντρια του τομέα Ψηφιακού Σχεδιασμού και Λειτουργικής Διαχείρισης Διαδικασιών σχεδίασε και συντόνισε το Inno-Hub Ψηφιοποίησης «Smart Planning», αποσπώντας μαζί με τους συνεργάτες της, τη διετία 2018-19, σειρά διακρίσεων, όπως το Βραβείο Red Dot, το Γερμανικό Βραβείο Σχεδιασμού, το Automation App Award και το IF Design Award.
Από τον Σεπτέμβριο του 2022 η Ευστρατία Ζαφειρίου ηγείται του κλάδου Standard Factory Global της νέας ευρωπαϊκής εταιρείας PowerCo ως υπεύθυνη διαχείρισης έργου «blueprint» της εργοστασιακής κατασκευής. «Έπειτα από 20 χρόνια στην Audi κι αφότου χτίσαμε το τελευταίο εργοστάσιο στην Changchun, στη Βόρεια Κίνα, στα σύνορα της Κορέας, ήθελα να κάνω το επόμενο βήμα. Έβλεπα αυτό που κάνει το γκρουπ μας να επενδύει στην παραγωγή κυψελών μπαταριών. Με συνάρπασε ότι κάνουμε συνειδητά και γρήγορα και πρώτοι στην αυτοκινητοβιομηχανία της Ευρώπης τέτοιες κινήσεις. Έκανα κάποιες συζητήσεις και με κάλεσε το γκρουπ να φέρω τις γνώσεις και την εμπειρία μου στο να χτίζεις εργοστάσιο. Για να φτιάξουμε νέα εργοστάσια με καινούργιες τεχνολογίες και υλικά, αλλά και να φέρνουμε κοντά ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο. Μέχρι τέλος του χρόνου θα είμαστε αρκετές χιλιάδες άτομα στο Salzgitter. Στον δικό μου και μόνο τομέα έχω ένα 80% μη Ευρωπαίων και μόνο έναν με γερμανικό διαβατήριο. Έχω το project management αυτού που λέμε factory emerging process, δηλαδή τη διαδικασία ανάπτυξης εργοστασίων», επισημαίνει.
Λίγες ημέρες πριν από την αναγόρευσή της σε επίτιμη διδάκτορα του ΑΠΘ, η VW Group διοργάνωσε μία γιορτή προς τιμήν της, για τα 25 χρόνια προσφοράς της στον όμιλο.
Η αναγνώριση στην Ελλάδα
Η απόφαση του ΑΠΘ να την τιμήσει τη συγκίνησε ιδιαίτερα. «Από τη στιγμή που μου το ανακοίνωσαν, τον Ιανουάριο, συγκινήθηκα πάρα πολύ. Μάλιστα ήμουν στο αυτοκίνητο κι έκανα δεξιά. Ήταν μεγάλη η συγκίνηση γιατί έχει να κάνει με τα νιάτα μου, με τις προσπάθειές μου, είναι η εκτίμηση και η αναγνώριση από το Πολυτεχνείο που με εξέλιξε. Αυτό μαζί με τα κριτήρια της αξιολόγησης, δηλαδή την εφαρμογή στη βιομηχανία και το ότι δεν άφησα τον ακαδημαϊκό χώρο, ποτέ δεν ξέχασα τη νέα γενιά και τον ρόλο των πανεπιστημίων, κάτι που συνέδεσα πάρα πολύ στην καριέρα μου. Γίνεται μία τεράστια επένδυση και ψυχική και οικονομική και πνευματική από το κράτος, από τους γονείς, από τις δουλειές μας. Επενδύουν σε αυτά τα άτομα και όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου πρέπει να τα εφαρμόσουμε και να δώσουμε κι εμείς κάτι. Αυτό έχει για μένα πολύ μεγάλη σημασία. Το να επενδύσουμε στη νέα γενιά. Δεν είμαστε εμείς και μετά τέλος. Είμαστε εδώ, γιατί κάποιοι ήταν πριν από εμάς και κάποιοι άλλοι θα έρθουν μετά. Αυτή η ευθύνη είναι πολύ σημαντική. Την έχω, την πιστεύω και την ακολουθώ. Να αφήσουμε ένα αποτύπωμα σε αυτή τη Γη εκτός του διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπουμε», υπογραμμίζει.
Για το γεγονός ότι ήταν η πρώτη γυναίκα επίτιμη διδάκτορας του τμήματος, αναφέρει ότι δεν το γνώριζε, αλλά και δεν την εξέπληξε και της άφησε μια γλυκόπικρη γεύση.
Το brain drain και το ενδεχόμενο επιστροφής στην πατρίδα
Παρά την κακή εμπειρία από την ελληνική πραγματικότητα, η Ευστρατία Ζαφειρίου δηλώνει ότι θέλει να επιστρέψει στην Ελλάδα. Άλλωστε, όπως λέει, ο καθένας είναι υπεύθυνος για τις επιλογές του. «Σε κάποια φάση θα επιστρέψω, δεν ξέρω ακριβώς τον χρόνο. Με ενδιαφέρει πάρα πολύ το μέλλον της Ελλάδας και όχι ως αντίτιμο. Εγώ αναλαμβάνω τις ευθύνες για μένα. Δεν ξέρω τι θα είχα κάνει στην Ελλάδα αν είχα επιστρέψει τότε. Ίσως και ο δρόμος που πήρα να ήταν ο σωστός τρόπος για να βοηθήσω περισσότερο την Ελλάδα. Εάν δω κάτι βραχυπρόθεσμα, φυσικά εκείνη την ώρα με πειράζει και με πικραίνει. Αν το δεις όμως μακροπρόθεσμα, θα μπορέσω να προσφέρω στην Ελλάδα με ό,τι φέρω. Και κάποτε θα ήθελα πραγματικά να συμβάλω στο μέλλον της χώρας και κυρίως των νέων. Έχουμε βάσεις, έχουμε κίνητρα, αλλά ώρες – ώρες βγαίνει ένα στοιχείο στην Ελλάδα να κάνουμε λίγο τους άλλους υπεύθυνους για όσα συμβαίνουν. Δεν είναι αυτό το ελληνικό στοιχείο. Δεν είμαστε έτσι. Κάτι συμβαίνει και αυτό παρασέρνει την κοινωνία. Και φυσικά έχουμε πολλές κρίσεις. Αλλά και στις κρίσεις πρέπει να παίρνουμε τις ευθύνες μας, όχι για να αυτοραπιζόμαστε, αλλά για να βρούμε μέσα μας τις δυνάμεις να ξαναξεκινήσουμε», σημειώνει.
Με την ίδια λογική αντιμετωπίζει και το φαινόμενο του brain drain, που εκτιμά ότι δεν πρέπει να δαιμονοποιείται. Γι’ αυτό συστήνει στους νέους να ακολουθήσουν τα όνειρα και να πάνε εκεί που τους οδηγεί η ψυχή τους. «Όταν νιώθουν ν’ ανοίξουν τα φτερά τους, όταν κάτι τους πνίγει ή κάποιος τους κρατάει να μην τα ανοίξουν, να αλλάξουν το περιβάλλον τους. Όταν ένα ψάρι δεν μπορεί να κολυμπήσει σε ένα ρυάκι, βρίσκει τρόπο και πάει σε ένα άλλο. Δεν μπορείς να αλλάξεις το ρυάκι. Δεν μπορείς να αλλάξεις την Ελλάδα τώρα. Δεν μπορείς να αλλάξεις ποτέ τους άλλους και σίγουρα όχι τις χώρες. Πρώτα αλλάζεις τον εαυτό σου. Πρώτα επενδύεις στον εαυτό σου. Πρώτα παίρνεις την ευθύνη για τον εαυτό σου. Λέμε στην Ελλάδα για το brain drain. Αυτό πρέπει να το αγκαλιάσουμε, όχι βέβαια για να φύγουν οι νέοι. Δεν φεύγουν, γιατί θέλουν να αφήσουν την Ελλάδα. Φεύγουν και κλαίνε κι αυτοί και οι γονείς τους. Και δεν είμαστε οι μόνοι που αγαπάμε την πατρίδα μας. Όλες οι μανάδες σε όλο τον κόσμο δεν θέλουν να φύγουν τα παιδιά τους. Απλώς πρέπει να δουν όλη τη Γη σαν πατρίδα τους και να πάνε εκεί που το περιβάλλον τους είναι το ρυάκι με τα νερά που μπορούν να κολυμπήσουν. Αν δεν πάει εκεί που πρέπει, θα μείνει πάντα στενός. Το μυαλό και η καρδιά του θα είναι μικρά. Τα σύνορα είναι μόνο γεωγραφικά. Όλα αυτά θα γίνουν στην Ελλάδα, αν οι επιστήμονες που βγαίνουν στη χώρα επενδύσουν στον εαυτό τους. Άσχημο θα είναι αν μείνουν στην Ελλάδα και κατηγορούν τους πολιτικούς της γιατί δεν υπάρχει εδώ κάτι. Διότι δεν χρειάζεται να γίνει κάτι στην Ελλάδα, για να αναπτυχθεί η Ελλάδα. Αυτό όμως που πρέπει να γίνει είναι να αναπτυχθούν θέσεις εργασίας. Υπάρχουν τεχνολογίες που μπορεί να γίνουν οπουδήποτε και να βοηθήσουν την Ελλάδα. Αν έχουμε επιστήμονες που είναι εκεί και αυτοί μετά δουν ότι υπάρχει μία πολιτική υποστήριξη -πολύ βασικό αυτό- θα επιστρέψουν. Χρειάζεται ενδυνάμωση της νέας γενιάς στη διαφορετικότητα και στην πίστη να ακολουθούν το όραμά τους εντός ή εκτός συνόρων. Τότε βοηθάμε την Ελλάδα, γιατί βοηθάμε τον εαυτό μας», τονίζει.
Όλες αυτές οι σκέψεις, αλλά και το γεγονός ότι την συναρπάζει το ταξίδι εξερεύνησης της ψυχής, την οδήγησε πριν από τέσσερα χρόνια να ξεκινήσει σπουδές ψυχοθεραπείας και couching.
Τα αυτοκίνητα του μέλλοντος
Σύμφωνα με την κ. Ζαφειρίου, το μέλλον της αυτοκινητοβιομηχανίας είναι η αυτοκίνηση, ενώ το αυτοκίνητο του μέλλοντος θα είναι ένας συνδυασμός πολλών τεχνολογικών υπηρεσιών με… μπόνους την κινητικότητα.
«Τα επόμενα βήματα στην αυτοκινητοβιομηχανία είναι πρώτον το θέμα της συνδεσιμότητας. Τα αυτοκίνητα θα μιλούν μεταξύ τους και θα μας βοηθήσουν πάρα πολύ σε θέματα πλοήγησης, σε μείωση δηλαδή της κίνησης στους δρόμους και φυσικά της ρύπανσης. Επίσης, θα συνεχιστεί η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης με τους αισθητήρες, γιατί, όσο πιο πολλούς αισθητήρες έχουμε, τόσο βελτιώνεται η τεχνητή νοημοσύνη. Το μέλλον είναι σίγουρα η αυτοκίνηση, η κίνηση δηλαδή χωρίς οδηγό. Για να φτάσουμε βέβαια σε αυτό, στο επίπεδο 5, έχουμε πολύ καιρό. Πολύ βασικό είναι και το θέμα της βιωσιμότητας, δηλαδή πώς θα μαζεύουμε ποια υλικά και από πού και βέβαια η εξάρτησή μας λόγω των υλικών. Για παράδειγμα το κοβάλτιο το παίρνουμε κατά 70% από το Κονγκό. Ή θα πρέπει να βρούμε υλικά αλλού ή να βρούμε άλλη τεχνολογία. Επίσης, πιστεύω ότι η κοινή χρήση αυτοκινήτων είναι πολύ μεγάλο επιχειρηματικό μοντέλο για την αυτοκινητοβιομηχανία και όχι μόνο. Το αυτοκίνητο θα συνεχίσει την ανοδική του πορεία, αλλά όχι μόνο ως σύστημα κινητικότητας. Το αυτοκίνητο του μέλλοντος θα είναι συνδυαστικό, με πολλές τεχνολογίες που θα υπηρετούν τον άνθρωπο και θα του δίνουν on top το θέμα του mobility», καταλήγει.