Ταξίδευε εν μέσω σφοδρής θαλασσοταραχής στα ανοιχτά της Φούρκας και μετέφερε οπλισμό και προμήθειες στους εξεγερμένους κατοίκους της Χαλκιδικής που αγωνίζονταν υπό τις οδηγίες του Εμμανουήλ Παπά.
Το δικάταρτο ιστιοφόρο πιθανόν σκούνα, ίσως μπρίκι ή γολέτα ναυάγησε στη Σκάλα Φούρκας μόλις 80-100 μέτρα από την ακτή και βρίσκεται στον αμμώδη βυθό σε βάθος 4 μέτρων.
Το ναυαγισμένο ξύλινο σκαρί βρέθηκε τυχαία στη διάρκεια μιας υποβρύχιας αυτοψίας αρχαιολόγων της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων, τον Ιούνιο του 2020 και τον περασμένο Νοέμβριο έγινε σωστική έρευνα στα εναπομείναντα τμήματά του.
Παρουσιάζοντας το σπουδαίο αυτό ναυάγιο των νεότερων χρόνων, σήμερα, κατά τη διάρκεια των εργασιών της 35ης Επιστημονικής Συνάντησης για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και στη Θράκη, η υπεύθυνη της ανασκαφής, αρχαιολόγος της Εφορείας Ενάλιων αρχαιοτήτων, Σταυρούλα Βραχιονίδου, είπε πως δεν αποκλείεται να ήταν ένα πλοίο που μετέφερε τρόφιμα στους επαναστάτες της Χαλκιδικής.
Το πλοίο χρονολογείται στο τέλος του 18ου με αρχές του 19ου αιώνα κι από τα ευρήματά του ξεχωρίζουν δύο κανόνια και ένα ξύλινο καριοφίλι, ενώ διακρίνονται στο βυθό σχοινιά και τμήματα από τα πανιά. Το ένα από τα δύο κανόνια, βρίσκεται σε καλή κατάσταση έχει μήκος 1,65 μέτρα και πλάτος της κάννης 13-16 εκατοστά, ενώ το δεύτερο μήκους 1, 86 μέτρων και πλάτους 16 εκατοστών είναι διαφορετικού τύπου και βρίσκεται σε κακή κατάσταση.
Όσο για το ξύλινο καριοφίλι, ο τύπος του ήταν ευρέως γνωστός κατά της διάρκεια της Επανάστασης του 1821, έχει σχήμα πυραμίδας και μήκος 1,5 μέτρο, ενώ τυπολογικά θυμίζει τα ευρωπαϊκά τουφέκια.
Όπως ανέφερε από το βήμα της 35ης Επιστημονικής Συνάντησης η κ. Βραχιονίδου, από το ναυάγιο έχουν ανασυρθεί 35 κινητά ευρήματα, μεταξύ αυτών πλήθος κεραμικής και οργανικό υλικό. Συγκεκριμένα έχουν βρεθεί όστρακα μεγάλου αγγείου και άλλων μικρότερων, ακέραια μπακιρένια σκεύη, πορσελάνινα φλιτζάνια, μια ακέραια ξύλινη κουβαρίστρα, ένα μπρούντζινο μελανοδοχείο με ανάγλυφη διακόσμηση, γυάλινο αγγείο και γυάλινο μπουκάλι.
Από το οργανικό υλικό ξεχωρίζουν τα τμήματα ενός ψάθινου καλαθιού, καθώς και κόκκοι που πιθανολογείται ότι είναι από καφέ και προέρχονται από ένα διαλυμένο σακί.
Σύμφωνα με την κ. Βραχιονίδου, στο ναυάγιο υπάρχουν ορατά ίχνη λαθρανασκαφής, όπως μια σύγχρονη βυθισμένη σκάλα και δεν αποκλείεται κάποια από τα ευρήματα να έχουν σηκωθεί και να έχουν απομακρυνθεί από τους λαθρανασκαφείς.
Το πλοίο δεν σώζεται ακέραιο και πολλά τμήματά του δεν υπάρχουν. Εκτιμάται ότι είχε μήκος 25 μέτρων και μέσα στον αμμώδη βυθό διακρίνονται πολλά σχοινιά και τμήματα από τα πανιά του.
Μια ενδιαφέρουσα υπόθεση εργασίας
Το όνομα του πλοίου δεν είναι εμφανές, ούτε ο ακριβής τύπος του, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για τη θαλάσσια διαδρομή που ακολουθούσε. Οι αρχαιολόγοι κάνουν μια ενδιαφέρουσα υπόθεση εργασίας, μελετώντας το υλικό που μετέφερε, τη θέση που ναυάγησε και την ιστορική συγκυρία-καθώς πρόκειται για σκαρί των αρχών του 19ου αιώνα.
Δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να συνδέεται με την Επανάσταση του 1821 και την εξέγερση των κατοίκων της Χαλκιδικής, που ήταν υπό τις οδηγίες του Σερραίου στην καταγωγή, Εμμανουήλ Παπά.
Εύπορος από καταγωγής, μεγαλέμπορος και τραπεζίτης με εταιρείες στη Βιέννη, την Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη, διέθεσε μεγάλο μέρος της περιουσίας του στον αγώνα των υπόδουλων Ελλήνων και έλαβε εντολή από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη να ηγηθεί της εξέγερσης στη Χαλκιδική.
Ξεκίνησε οργανώνοντας τους μοναχούς στο Άγιον Όρος και στη συνέχεια ηγήθηκε της αντίστασης στη διώρυγα της Ποτίδαιας, συγκεντρώνοντας 2000 άντρες το καλοκαίρι του 1821 στην Κασσάνδρα. Ενδεικτικό της απήχησης που είχε ο Εμμανουήλ Παπάς ήτα το γεγονός πως έφτασαν στην Κασσάνδρα 11 πλοία από τη Σάμο με πολεμοφόδια και τρόφιμα για τους εξεγερμένους, τον Ιούλιο του 1821.
Η βοήθεια προς τη Χαλκιδική ερχόταν από όλη την Ελλάδα. Ένα από τα πλοία αυτά δεν αποκλείεται να είναι η σκούνα που κείτεται στον αμμώδη βυθό της Σκάλας Φούρκας και αναμένει περαιτέρω ανασκαφή και μελέτη για να αφηγηθεί την ιστορία της....
*Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν από την Εφορεία Ενάλιων Αρχαιοτήτων