Ως στρατηγικό πόρο, στον οποίο μπορούν να ενσωματωθούν γεωπολιτικά αφηγήματα και εθνικές προτεραιότητες, αντιμετωπίζουν τα δεδομένα οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο, αξιοποιώντας τις πρωτοφανείς δυνατότητες, που δίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), όχι μόνο για deep fakes, αλλά και για αύξηση της ήπιας ισχύος τους, άσκηση αλγοριθμικής διπλωματίας και υβριδικό πόλεμο. Oι νέες αυτές δυνατότητες «ριζώνουν» στο γεγονός ότι τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύεται η ΤΝ, συμπεριλαμβανομένων των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, όπως το ChatGPT ή το Gemini, δεν είναι ουδέτερα. Ισχυρές κυβερνήσεις αλλά και κραταιά εταιρικά οικοσυστήματα έχουν τη δυνατότητα να «ταΐζουν» την ΤΝ με συγκεκριμένα αφηγήματα, σε βαθμό που η ιστορική «αλήθεια» μπορει ν’ αλλάζει ανάλογα με το σε ποια χώρα βρίσκεσαι ή σε ποια γλώσσα θέτεις το ερώτημά σου.
Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο συζήτησης με τον καθηγητή στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του ΑΠΘ, Νίκο Παναγιώτου, διευθυντή στο Εργαστήριο Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας, στο πλαίσιο του vidcast «Ηomo sAIence» της voria.gr, με αφορμή και την επιστημονική εργασία, με τίτλο «Feeding the Algorithm», που δημοσίευσε πρόσφατα, από κοινού με τον Ιωάννη Τζώρτζη.
Τελικά, έγινε ή δεν έγινε η εισβολή στην Κύπρο;
«Το ζήτημα είναι πως υπάρχει πλέον σημαντικός αριθμός ανθρώπων, οι οποίοι αντλούν απαντήσεις από την ΤΝ χωρίς να τις προσεγγίζουν με κριτική σκέψη. Άρα, λένε οι κυβερνήσεις, αν εγώ είμαι παρούσα στο πεδίο των απαντήσεων της ΤΝ, για να προωθήσω το δικό μου αφήγημα, σχετικά, π.χ., με το αν έγινε ή δεν έγινε η εισβολή στην Κύπρο, τότε ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού στη Μαδαγασκάρη, τη Βραζιλία ή την Κίνα, το οποίο ενδέχεται να αγνοεί ακόμη και πού βρίσκεται η Κύπρος στον χάρτη, μπορεί να πειστεί γι’ αυτό το αφήγημα» εξηγεί ο Νίκος Παναγιώτου.
Προσθέτει ότι χρειάζεται ως πολίτες να ορθώσουμε ένα κύμα κριτικής προσέγγισης σε αυτή την κατάσταση, η οποία χρήζει προσοχής, ειδικά στην περίπτωση των ιστορικών πολιτικών αφηγημάτων.
«Εγώ θα γράφω μόνο ελληνικά»
Το λεγόμενο «tokenization» της TN ευνοεί τις κυρίαρχες γλώσσες όπως τα αγγλικά, τα ισπανικά και τα κινέζικα. Μπορεί αυτό να μειώσει τη δυνατότητα μιας χώρας όπως η Ελλάδα, που η γλώσσα της μιλιέται από λίγους ανθρώπους, να εισαγάγει το αφήγημά της στις απαντήσεις της ΤΝ και να ασκήσει αποτελεσματική αλγοριθμική διπλωματία;
«Θα πρέπει να προσαρμοστούμε. Αν στυλώσεις τα πόδια σου και πεις “όχι, εγώ θα γράφω μόνο ελληνικά”, τότε θα καταλήξεις ν’ απευθύνεσαι μόνο στο δικό μας, το ελληνόφωνο κοινό. Άρα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ποιος είναι αυτός στον οποίο θέλουμε να μιλήσουμε και τι θέλουμε να πούμε. Θα πρέπει λοιπόν να προσαρμοστούμε, ειδικά σε συνθήκες στις οποίες απαιτείται ο στόχος μας να είναι το κοινό εκτός της Ελλάδος (...) Θα πρέπει να επενδύσουμε πολύ στην αλγοριθμική διπλωματία και στην τεχνολογία. Κι έχουμε τις δυνατότητες».
Όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος βομβαρδίζει τους διαφωνούντες
Πώς αξιοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ΤΝ οι κυβερνήσεις στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία, ώστε να καταστήσουν πιο πειστικό το αφήγημά τους ή να αποδομήσουν τη ρητορική άλλων κρατών;
«Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αξιοποιήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό -και από επιχειρηματική σκοπιά- τα δικά του μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντί να περιμένει να διαμεσολαβήσει κάποιος άλλος στο μήνυμά του. Το Truth Social έχει γίνει πλέον ένα επίσημο κυβερνητικό κανάλι» λέει ο Νίκος Παναγιώτου.
Επιπλέον, εξηγεί, ο Αμερικανός Πρόεδρος χρησιμοποιεί την ΤΝ, για να μπορέσει να παρακάμψει ακόμη ευκολότερα τους κανόνες πολιτικής ορθότητας. «Κι εδώ αναφέρομαι στο βίντεο που δημιούργησε με τον εαυτό του ως πιλότο που βομβαρδίζει όσους διαμαρτύρονται εναντίον της πολιτικής του, μεταφέροντας ένα πολύ άμεσο μήνυμα, εξαιρετικά ελκυστικό στους οπαδούς του» εξηγεί.
«Νομίζω όμως πως αυτό που πρέπει να κρατήσουμε, είναι ότι γνωρίζει και έχει δοκιμάσει πολύ πετυχημένα τη συνταγή να αγνοεί τα επίσημα κανάλια επικοινωνίας. Κι η ΤΝ τού προσφέρει εξαιρετικές δυνατότητες, για να δημιουργήσει δικά του βίντεο, άρα στιγμές δημοσιότητας γύρω από τον εαυτό του, τις οποίες τροφοδοτεί διαρκώς» παρατηρεί.
Η ιδιαίτερη περίπτωση της Ρωσίας
Με την ευκαιρία των απειλών του Αμερικανού Προέδρου για τη Γροιλανδία το διαδίκτυο γέμισε με πλαστά βίντεο, πιθανότατα ρωσικής προέλευσης, που εμφάνιζαν έγκριτους δημοσιογράφους και αναλυτές να υποστηρίζουν ότι η στήριξη της ΕΕ στην Ουκρανία άφησε τη Νουούκ εκτεθειμένη στον αμερικανικό επεκτατισμό. Πόση δύναμη έχουν τέτοιου είδους deepfakes;
Όπως επισημαίνει ο Νίκος Παναγιώτου, αντίστοιχα βίντεο είχαν παρουσιαστεί πολλές φορές και για την Κύπρο, εμφανίζοντας την Ευρώπη να αδιαφορεί για την κατάσταση στο νησί και να προκρίνει τη στήριξη της Ουκρανίας. «Και αυτό που κάνει εντύπωση είναι το πόσο γρήγορα προσαρμόστηκαν τα ρωσικά βίντεο στις εξελίξεις. Πραγματικά είναι τεράστια η δυναμική σε αυτό το πεδίο» σημειώνει.
Η Ρωσία, λέει, έχει επενδύσει πάρα πολλά στον τομέα αυτό, είτε στα social media είτε στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. «Βλέπουμε το Russia Today για παράδειγμα, που αρχικά είχε δομηθεί στη μορφή ενός καναλιού που αμφισβητεί το κατεστημένο και πλέον εξελίσσεται σε κάτι άλλο με την ΤΝ, δημιουργώντας πάρα πολλές πλαστές ειδήσεις, οι οποίες είναι ιδιαίτερα αληθοφανείς και ιδιαίτερα πειστικές» επισημαίνει.
Όλο αυτό όμως, δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Ήδη από την άνοιξη του 2022, είχε κυκλοφορήσει ένα πλαστό βίντεο, που εμφάνιζε τον Ουκρανό Πρόεδρο Ζελένσκι να καλεί τον στρατό του να παραδώσει τα όπλα. «Αυτό είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο πραγματικά μεγάλη είναι η δύναμη τέτοιων εργαλείων. Γιατί δημιουργείς αμφισβήτηση, υπονομεύεις ουσιαστικά τον αντίπαλο και αυτός δεν έχει τη δυνατότητα να ελέγξει αυτό που θα συμβεί, ακόμη και αν καλέσει τον κόσμο να μην πιστέψει. Γιατί το αφήγημα της άλλης πλευράς έχει κατασκευαστεί ήδη κι έχει δημιουργήσει μια αίσθηση ηττοπάθειας, που είναι και το ζητούμενο, ειδικά σε περιπτώσεις υβριδικών πολέμων» υπογραμμίζει ο Νίκος Παναγιώτου.
Μπορεί η ΕΕ να αρθρώσει πειστικό λόγο;
Η ΕΕ στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ξένες υποδομές, σε ξένα θεμελιώδη μοντέλα ΤΝ και σε αμερικανικές υπηρεσίες cloud. Επιπρόσθετα, έχει σχετικά περιορισμένη υπολογιστική ισχύ σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη. Μπορούν αυτοί οι παράγοντες να αποδυναμώσουν τη θέση της διπλωματικά;
«Ναι, σίγουρα. Την αποδυναμώνουν» απαντά, προσθέτοντας πάντως ότι, σε κάθε περίπτωση, η ΕΕ είναι σε μία φάση στην οποία συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να βασίζεται πλέον στις πλάτες άλλων. «Θεωρώ ότι όπως αντέδρασε με τις επιλογές της στην άμυνα σε όσα συμβαίνουν στο διεθνές σκηνικό, το ίδιο θα αντιδράσει και απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, ώστε να μπορεί να αρθρώνει το δικό της λόγο πειστικά» εκτιμά και συμπληρώνει ότι πιθανώς η ΕΕ θα χρειαστεί να υποχωρήσει λίγο στο ρυθμιστικό κομμάτι ως προς την ΤΝ, ώστε να απελευθερωθούν περισσότερες δυνάμεις που θα πραγματοποιήσουν επενδύσεις σε αυτόν τον χώρο, με στόχο να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της και τη διαπραγματευτική της ισχύ.
Η συζήτηση με τον Νίκο Παναγιώτου επεκτάθηκε ακόμη στους τρεις βασικούς μηχανισμούς που χρησιμοποιούν οι κυβερνήσεις για να εισαγάγουν το αφήγημά τους στις απαντήσεις της ΤΝ, στα ενίοτε θολά όρια μεταξύ ήπιας και σκληρής ισχύος λόγω της ΤΝ στους υβριδικούς πολέμους, στη στάση των τεχνολογικών γιγάντων απέναντι στην πολιτική Τραμπ και πολλά ακόμη θέματα.
