Στη Θεσσαλονίκη τα πάντα –ή σχεδόν τα πάντα- κινούνται στον αυτόματο πιλότο. Η πολιτική διεύθυνση απουσιάζει εντελώς από την πόλη και γι’ αυτό υπάρχει εξήγηση. Η έλλειψη συνεννόησης ανάμεσα στους φορείς της πόλης, αλλά και η αδιαφορία της κεντρικής διοίκησης έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία διαμόρφωσης στρατηγικής εξωστρέφειας, που θα αφορά πρωτίστως τον τουρισμό και τους οικονομικούς και εκπαιδευτικούς θεσμούς στερεί από τη Θεσσαλονίκης τόσο από σταθερά δεδομένα, όσο και από προτεραιότητες. Ως αποτέλεσμα η πλατεία και ο άξονας της Αριστοτέλους να μετατρέπονται από τη μια στιγμή στην άλλη και χωρίς καμία αντίσταση σε κέντρο υποδοχής προσφύγων και μεταναστών, ενώ η νέα παραλία –ένα πραγματικό στολίδι αρχιτεκτονικής- να φλερτάρει ανάμεσα στην εγκατάλειψη και την πιθανότητα να μετατραπεί σε bar point.
Τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι απλά, εάν υπήρχε ένα project για τη Θεσσαλονίκη. Επειδή, όμως, δεν υπάρχει κανένας απολύτως σχεδιασμός οι εξελίξεις είναι όσο απρόβλεπτες είναι πάντα οι τυχαίες καταστάσεις. Κανονικά σε μια πόλη με τα χαρακτηριστικά της Θεσσαλονίκης –συνεχής ιστορία 23 αιώνων, κοσμοπολίτικη παράδοση κ.λπ.- το κέντρο αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα. Είναι η περιοχή της πόλης με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, πολλά μνημεία, χώρους περιπάτου, χαλάρωσης και φωτογραφιών, εμπορικά καταστήματα, αλλά και εστίαση –ο καφές και το φαγητό είναι δύο ξεχωριστοί τομείς για τη Θεσσαλονίκη. Όλα αυτά σημαίνουν τουλάχιστον ιδιαίτερη φροντίδα για την καθαριότητα και την ευταξία, πυκνή αστυνόμευση, αλλά και διασφάλιση ευχερών προσβάσεων μέσω της αστικής συγκοινωνίας.
Εάν όλα αυτά συνέβαιναν οι πολίτες, οι επιχειρηματίες και οι επισκέπτες θα αντιλαμβάνονταν την αξία και τη σημασία της περιοχής και θα προσαρμόζονταν αναλόγως. Επειδή, όμως, τίποτε από αυτά δε συμβαίνει γι’ αυτό σχεδόν όλοι όσοι δραστηριοποιούνται ή βολτάρουν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης συμπεριφέρονται σα να βρίσκονται σε ξέφραγο αμπέλι. Όπως τα παιδιά που βρίσκουν –ή έστω έβρισκαν παλαιότερα- μια αφύλακτη αλάνα για να παίξουν μπάλα, χωρίς γραμμές, χωρίς διαιτητή και σημαδεύοντας με πέτρες την εστία οπουδήποτε στο χώρο.
Πρόσφατα κάποιος που βρέθηκε στην Εγνατία στο ύψος της Αριστοτέλους έκανε λόγο σε παρέα για «πλήρη έλλειψη ευπρέπειας». Έχει απόλυτο δίκιο, αφού την τάξη και την ευπρέπεια στα μεγάλα ετερόκλητα σύνολα την επιβάλλουν οι διαχειριστές, αυτοί που έχουν την ευθύνη. Για τη Θεσσαλονίκη υπεύθυνος είναι ο κ. Κανένας, αφού άλλος έχει την ευθύνη για την καθαριότητα και τα τραπεζοκαθίσματα, άλλος για τους δρόμους, άλλος για το πεζοδρομιακό παρεμπόριο, άλλος για τις πεζές περιπολίες των αστυνομικών, άλλος για το πολυετές χάλι που προκαλούν τα έργα κατασκευής του μετρό. Η υπόθεση είναι παλιά, αλλά η πολυπλοκότητα των καταστάσεων τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με την αύξηση του αριθμού των τουριστών, τις δίνουν εκρηκτικές διαστάσεις.
Στη νέα παραλία τα πράγματα είναι ακόμη πιο κωμικοτραγικά. Η περιοχή, από την εποχή που είχε μόνο τα μεγάλα τετράγωνα πλακάκια στο έδαφος και τα κόκκινα παγκάκια με τα πυκνόφυλλα πράσινα φυτά να τα αγκαλιάζουν αποτελεί σφραγίδα για τη Θεσσαλονίκη, αφού έχει άμεση συνάφεια με τη θάλασσα. Κάποια στιγμή πραγματοποιήθηκε μια πολύ επιτυχημένη ανάπλαση, που αναβάθμισε τη νέα παραλία, αλλά ταυτόχρονα πυροδότησε μίση και πάθη. Κυρίως επειδή ο δήμος Θεσσαλονίκης επιθυμεί την εμπορική αξιοποίηση κάποιων σημείων, κάτι που ενδεχομένως να είναι απαραίτητο μόνο για τα ταμεία του δήμου. Από τη Θεσσαλονίκη –ακόμη και από την παραλία της – το μόνο που δε λείπει είναι τα καφέ και τα μπαρ. Αντίθετα, όσο περισσότεροι ελεύθεροι χώροι δημιουργούνται τόσο το καλύτερο. Διότι ακόμη κι ένα κυλικείο να δημιουργηθεί το επόμενο βήμα είναι η προσπάθεια να γίνει μπαρ. Όπως συνέβη στην Α΄ προβλήτα του λιμανιού, στην οποία μετά την επιτυχημένη ανάπλαση δόθηκε άδεια για ένα κυλικείο, το οποίο έκλεισε διότι η ΟΛΘ ΑΕ απαγόρευσε στον εκμισθωτή να βγάλει τραπεζάκια και να εξελιχθεί σε καφέ – μπαρ.
Η λύση στην περίπτωση της νέας παραλίας είναι απλή, αλλά δεν ευνοεί τα δημοτικά ταμεία. Να μη δοθεί κανένα σημείο για εμπορική χρήση, αφού έτσι κι αλλιώς σε όλο το μήκος της υπάρχουν καφέ, μπαρ και εστιατόρια πολύ κοντά στην άλλη πλευρά του δρόμου. Η περιοχή δεν προσφέρεται για real estate, που μόνο υποβάθμιση θα φέρει. Από τη Θεσσαλονίκη δε λείπουν ούτε τα μπαρ, ούτε τα… ξενύχτια. Το θαλάσσιο μέτωπο της ευρύτερης περιοχής χρειάζεται συνολικό σχεδιασμό, από το Αγγελοχώρι μέχρι το Καλοχώρι. Έστω από την Καλαμαριά μέχρι το λιμάνι. Μόνο σε αυτή την περίπτωση θα αναδειχθούν οι πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες χρήσεων.
Η Θεσσαλονίκη των τελευταίων δεκαετιών έχει χάσει το τρένο δυο – τρεις φορές. Στο όνομα ενός λαμπρότερου μέλλοντος έχει απολέσει δεκαετίες που κύλησαν σε θαμπό φόντο. Για άλλη μια φορά διαφαίνονται καλές προοπτικές τα επόμενα λίγα χρόνια, αρκεί –επιτέλους!- όσοι εμπλέκονται στα κοινά της πόλης να αλλάξουν τις μεθόδους τους. Να βρουν τρόπο να οριοθετήσουν προτεραιότητες, να οραματιστούν κοινή εικόνα και να δουλέψουν ομαδικά για το αποτέλεσμα. Μόνο που λίγους μήνες πριν από της πάσης φύσεως εκλογικές αναμετρήσεις που έρχονται όλα αυτά τα απλά και λογικά, φαντάζουν υπερβολικά δύσκολα έως παράλογα.