Mία καινοτόμα ιδέα της φοιτητικής Ομάδας του ΑΠΘ «SeaCare» αναδείχθηκε τις προηγούμενες μέρες, σε παγκόσμιο επίπεδο, ως μία από τις πέντε κορυφαίες λύσεις για την αντιμετώπιση του επίκαιρου ζητήματος της παρεμπίπτουσας αλιείας. Η πρωτότυπη συσκευή της «SeaCare» χρησιμοποιεί φωτο-ηχητικά κύματα για να απωθήσει τα μεγάλα θαλάσσια είδη, χωρίς να επηρεάζει τα ψάρια που οι αλιείς επιθυμούν να αλιεύσουν. Με μια κουβέντα, πρότεινε λύση σε ένα σημαντικό πρόβλημα που αφαιρεί τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων θαλάσσιων θηλαστικών και μη, όπως είναι τα δελφίνια, οι μικρές φάλαινες, οι χελώνες, οι φώκιες και τα σαλάχια που είναι υπό προστασία, αλλά κινδυνεύουν συχνά να πιαστούν ακούσια στα δίχτυα των ψαράδων. Φυσικά, η φοιτητική ομάδα έφυγε από το campus του ΑΠΘ, πέρασε τα σύνορα και άπλωσε το… δίχτυ της καινοτομίας της παγκόσμια. Δεν είναι όμως η μόνη ομάδα που πάει χέρι χέρι με την καινοτομία μπροστά, έχοντας διαβατήριο πάντα σφραγισμένο από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Νωρίτερα, η διεθνώς διακεκριμένη φοιτητική διεπιστημονική ομάδα «iGEM Thessaloniki» πάλι ξεχώρισε σε διαγωνισμό του ΜΙΤ με καινοτόμες ιδέες που αφορούν στην πρόληψη και θεραπεία ασθενειών, ενώ γυρίζοντας πυξίδα στράφηκε στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων με σημαντικές επιπτώσεις στο οικοσύστημα και στον άνθρωπο. Δημιούργησε το «Euphoresis» που αποτελεί την πρώτη εφαρμογή Συνθετικής Βιολογίας σε δασικές εκτάσεις και η οποία πραγματεύεται την παραγωγή ενός φυσικού πολυμερούς για να αποτρέψει φαινόμενα ερημοποίησης και διάβρωσης με την εξυγίανση ενός οικοσυστήματος μετά από μία πυρκαγιά. Έτσι, το «Euphoresis» γίνεται το καινοτόμο «όπλο» για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών.
Τα δύο παραπάνω δεδομένα δείχνουν μόνον μια λεπτομέρεια από το συνολικό μωσαϊκό που δημιουργεί το ΑΠΘ στο κομμάτι της έρευνας και της καινοτομίας. Είναι μόνον κάποιες από τις περιπτώσεις που κάνουν τον γύρο του κόσμου κι όλους εμάς να μονολογούμε λέγοντας «είδες τι έκανε πάλι το ΑΠΘ; Έφτιαξαν αυτό κι αυτό…». Δηλαδή, εν κατακλείδι, καινοτόμησαν…
Η κυψέλη του ΑΠΘ
Εάν στο μυαλό μας έρχεται η εικόνα πως πρόκειται για μια κυψέλη που μέσα της με μεθοδικότητα εργάζονται και μοχθούν χιλιάδες μέλισσες καθημερινά, δεν είμαστε μακριά από κάτι τέτοιο, όταν κάνουμε τον απαραίτητο αντικατοπτρισμό τους στην έρευνα και την καινοτομία που τρέχει στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Μόνον για τη φετινή ακαδημαϊκή χρονιά στο ΑΠΘ 3.924 ερευνητές τρέχουν στα προγράμματα που πολύ απλά θα λέγαμε δημιουργούν το αύριο. Πρόκειται για πτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, υποψήφιους διδάκτορες, που, όπως λέει στη Voria.gr o αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας του ΑΠΘ, καθηγητής Κυριάκος Υάκινθος, «είναι όλοι συνεργάτες μας, και κυρίως διδάκτορες, οι οποίοι μετά τα ερευνητικά προγράμματα, στα οποία συμμετέχουν, διαθέτουν πλέον το υπόβαθρο ώστε στη συνέχεια να παράξουν καινοτόμες σκέψεις».
Συνολικά, εκτός από τους ερευνητές, εν προκειμένω στο ΑΠΘ απασχολούνται, ακόμη και στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης περίπου 9.000 άτομα, καθιστώντας το πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες της χώρας. Αυτοί, όπως σημειώνει ο κ. Υάκινθος, επιλέγονται με διαγωνισμούς και ανοιχτές διαδικασίες, όχι μόνον από το ΑΠΘ, αλλά κι εκτός αυτού.
Τα έσοδα της έρευνας στην οκταετία 2016 – 2023
Και επειδή οι αριθμοί φανερώνουν το μέγεθος της εικόνας, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως μόνον την οκταετία 2016 – 2023 η χρηματοδοτούμενη έρευνα στο ΑΠΘ είχε συνολικά έσοδα 478,8 εκατ. ευρώ. Κάνοντας τον σχετικό επιμερισμό, προκύπτει πως το 32% αυτών προέκυψε από ιδιωτικούς φορείς, δηλαδή ποσό 154,3 εκατ. ευρώ, το 26% από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 22% από το ΕΣΠΑ, το 12% από δημόσιους φορείς και το 8% από οργανισμούς. Κατά την ίδια περίοδο, η ανοδική πορεία των εσόδων και αντίστοιχα εξόδων οδήγησε τη μεγάλη ανάπτυξη της ερευνητικής δραστηριότητας, καθώς σημειώθηκε και υπερδιπλασιασμός των δεικτών την περσινή χρονιά σε σχέση με το 2016.
Η ευρεσιτεχνία και οι 78 ενεργείς πατέντες
Πολλοί ταυτίζουν την καινοτομία με την ευρεσιτεχνία. Δεν είναι αδικαιολόγητη αυτή η σκέψη. Άλλωστε, στην περίπτωση του πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως είναι το πρώτο δημόσιο πανεπιστήμιο που υποστήριξε οικονομικά τα Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας για τους ερευνητές του. Είναι χαρακτηριστικό πως, από τα Ελληνικά Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα, το ΑΠΘ είναι στην 1η θέση στις καταθέσεις Πατεντών στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) το 2023. Στην… προίκα του, εξάλλου, είναι σήμερα 78 Ενεργές Πατέντες κι αυτές διακρίνονται ως εξής: οι 46 Εθνικές, οι 17 Ευρωπαϊκές και οι 15 Διεθνείς (PCT). Σύμφωνα με τον κ. Υάκινθο, «να μην ξεχνάμε πως πολλές πατέντες δεν είναι ενός καθηγητή ή μιας καθηγήτριας, αλλά κάποιων φοιτητών».
19 εταιρείες Τεχνοβλαστοί – Spin-offs και Τεχνητή Νοημοσύνη
Φυσικά η διαδρομή συνεχίζεται. Ήδη 19 Εταιρείες Τεχνοβλαστοί – Spinoffs ΑΠΘ έχουν εγκριθεί συνολικά με συνολική χρηματοδότηση 1,5 εκατ. ευρώ από VCs και Angel Investors (PLIN, BIO2CHP, Cyclopt, Athletopia, Progressive Robotics). Επίσης, άλλες 15 spinoffs βρίσκονται υπόσύσταση με την υποστήριξη του νέου Κέντρου Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας WALK. Ακόμη, ενθαρρυντική είναι η παρουσία στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και της Πληροφορικής, καθώς, σταχυολογώντας, βρίσκουμε τις εξής περιπτώσεις: 1.Exanta: έχει κερδίσει 2 διαγωνισμούς και συνεργάζεται πλέον με τον ΔΕΔΔΗΕ και την ALUMIL, 2. RealMINT: πολλές συνεργασίες, highlights: μνημόνιο συνεργασίας με UniSystems και πρόσφατη συμφωνία με τη Mytilineos και 3. Medoid AI: συνεργάζεται με Pfizer.
«Έχει περάσει στο DNA…»
Ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας διαπιστώνει πως «πολλοί κυρίως μεταπτυχιακοί φοιτητές μας έχουν πολύ μεγάλη απορρόφηση και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, σε μεγάλες εταιρείες, είτε όταν μιλάμε σχετικά με software είτε με hardware, και διαπρέπουν. Πολλοί από αυτούς πηγαίνουν μάλιστα σε μεγάλα ερευνητικά ινστιτούτα, ενώ αξίζει να πούμε ότι ακόμη και μόλις πάρουν το πτυχίο τους βρίσκουν αμέσως δουλειά». Αυτόματα όμως γεννιέται και το ερώτημα για το τι κάνουμε εδώ και τι γίνεται στο εξωτερικό. Ο κ. Υάκινθος δεν κρύβει τα λόγια του, δείχνοντας όμως και την προσπάθεια που γίνεται, τονίζοντας πως «δεν είμαστε τόσο μπροστά όσο οι άλλοι στο εξωτερικό. Όμως πρέπει να σημειώσουμε πως στα τελευταία χρόνια έχει περάσει στο DNA του καθηγητή και της καθηγήτριας ότι απαιτούνται καινοτόμες λύσεις, καινοτόμες τεχνολογίες οι οποίες θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που έχουν να κάνουν με την κλιματική αλλαγή-κρίση, τις απαιτήσεις στην ενέργεια, την αειφορία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, αλλά και συνολικά με τις προκλήσεις που μας έφερε η πανδημία να σχεδιάζουμε το μέλλον».
Οι Σχολές, η τεχνολογία, ο… πόνος και το αύριο
Στο ΑΠΘ θα λέγαμε ότι κάποιες σχολές έχουν ένα προβάδισμα στη σχέση τους με την τεχνολογία καθώς βρίσκονται στην αιχμή της. Αυτές είναι η Σχολή Θετικών Επιστημών, η Σχολή Επιστημών Υγείας, η Πολυτεχνική Σχολή και η Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος. Πάντως, σύμφωνα με τον κ. Υάκινθο, το ΑΠΘ μπορεί να ξεχωρίζει στην έρευνα και στην καινοτομία γιατί έχει όλες τις περιοχές της επιστήμης κι αυτό είναι πολύ βασικό. Έτσι, τουλάχιστον έμμεσα, εντείνεται η διεπιστημονικότητα, η συνεργατικότητα που είναι και η ουσία για να παραχθεί καινοτομία. Πάρτε ένα παράδειγμα: ας πούμε πως υπάρχει το πλαίσιο για να συνεργαστούν οι θεολόγοι με τους AI developers, όπως επίσης οι ψυχολόγοι με τους πολυτεχνίτες. Δεν υπάρχει όριο». Όταν ερωτάται από τη Voria o αντιπρύτανης για το πού πονάει η καινοτομία επισημαίνει: «Στη γραφειοκρατία, στις υποδομές, που είναι πολύ βασικό. Καθώς πλέον δεν μας φτάνουν και πρέπει να επεκταθούμε ως πανεπιστήμιο. Επίσης, στη φιλοσοφία πως πρέπει να μπολιαστούμε όλοι μας και όλες ότι έχει ανάγκη η κοινωνία καινοτόμες ιδέες. Πρέπει να οραματιζόμαστε. Πρέπει στην κουλτούρα μας να είναι η καινοτομία». Και εκπαιδευτικά τι να αλλάξει σε σχέση με την καινοτομία; Ο ίδιος προσθέτει: «Να αλλάξω τα πρότυπα εκπαίδευσης. Θα πρέπει να μπούμε στο μοντέλο της συνεργασίας. Στο μοντέλο της ομαδικότητας. Πρέπει να πάμε στο μοντέλο της συνέργειας».
Σε ό,τι αφορά το αύριο της καινοτομίας για το ΑΠΘ ο καθηγητής Υάκινθος σημειώνει πως «αυτό είναι οι φοιτητές του. Είναι τα καθαρά μυαλά, είναι μια γενιά που έχει πλήρη εξοικείωση με ό,τι τελευταίο τεχνολογικά υπάρχει και είναι μια γενιά προβληματισμένη, η οποία έχει βιώσει καταστάσεις δύσκολες. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε πως το αύριο σε όλον τον κόσμο ανήκει στους νέους ανθρώπους. Είναι τόσο απλό». Πάντως ο αντιπρύτανης κατηγορηματικά τονίζει: «Καινοτομία δίχως διεπιστημονικότητα δεν μπορεί να γίνει. Είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί. Είναι λειψή. Να μάθουμε να παίρνουμε το ρίσκο. Μπορεί να έχουμε 100 αποτυχίες γιατί πήραμε 100 ρίσκα, μπορεί όμως ένα από αυτά να μας βγει. Το ΑΠΘ μπορεί να πιστέψει ιδέες με ρίσκα και να τις στηρίξει, αλλά χρειάζεται να μπορεί να διαθέσει και τον ανάλογο προϋπολογισμό. Κι αυτό είναι κάτι που μας λείπει».
Τι είναι τελικά η καινοτομία;
Αποχωρώντας από το γραφείο του, ερωτάται ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας: τελικά τι είναι η… καινοτομία; Στέκεται κι απαντά: «Είναι και πώς την προσεγγίζουμε και πώς εξηγούμε τι είναι η καινοτομία. Δεν έχουμε καθαρή ερμηνεία. Αν τη σκεφτούμε από οικονομική σκοπιά, θα δούμε το in και το out οικονομικά, δηλαδή κάτι που φέρνει χρήματα, άρα φέρνει κέρδος. Εάν δούμε την καινοτομία με μια κοινωνική προσέγγιση θα δούμε ότι θα έχει έναν ισχυρό αντίκτυπο στην κοινωνία και θα έχουμε μια πιο καλή κοινωνία, δίκαιη και, τελικά, μια κοινωνία ισότητας».
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην έντυπη Voria για τη «Θεσσαλονίκη της Καινοτομίας» - δείτε το εδώ: