«Κάθε φορά που θα πέφτει το χρηματιστήριο, θα πέφτει πιο ηχηρά από ό,τι πριν δέκα χρόνια», λέει ο Στέφανος Παπαδάμου, Καθηγητής Νομισματικής και Τραπεζικής Οικονομικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, μιλώντας στην Voria.gr εν μέσω του παγκόσμιου χρηματιστηριακού χάους που ξέσπασε στις 7 Απριλίου 2025.
Μια εβδομάδα πριν, στις 2 Απριλίου, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε ανακοινώσει δασμούς σε όλες τις εισαγωγές των ΗΠΑ, πυροδοτώντας έναν εμπορικό πόλεμο που κλιμακώθηκε με την απάντηση της Κίνας. Το αποτέλεσμα; Ο S&P 500 χάνει 4,5% σε μια μέρα, ο NASDAQ βουλιάζει 12% σε δέκα μέρες, και το Χρηματιστήριο Αθηνών πέφτει κάτω από 1.500 μονάδες, διαγράφοντας τις 1.700 που χαιρετίσαμε τον Μάρτιο. «Οι αγορές πέφτουν πιο δυνατά από ποτέ», λέει ο κ. Παπαδάμου, και η Ελλάδα νιώθει αυτό το κύμα.
Οι «Magnificent 7» και ο εμπορικός πόλεμος
«Το σύστημα έχει μεγαλύτερο κίνδυνο από ποτέ», εξηγεί ο Παπαδάμου, «γιατί όλος ο πλανήτης παίζει με τις Magnificent 7 - Google, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, NVIDIA, Tesla». Αυτές οι επτά τεχνολογικές εταιρείες, που κυριαρχούν στα funds, τα αμοιβαία κεφάλαια, και τα χαρτοφυλάκια παγκοσμίως, δημιουργούν «μια τεράστια συγκέντρωση κεφαλαίων», λέει. «Όταν πέφτουν, πέφτουν όλα δυνατά». Ο S&P 500, που συνήθως κινείται στο +/- 0,5%, έχασε 4,5% σε μια μέρα, ενώ ο δείκτης φόβου της χρηματιστηριακής αγοράς VIX εκτοξεύτηκε στο 59% από το κανονικό 10-15%. «Πριν δέκα χρόνια δεν βλέπαμε τέτοιες πτώσεις», σημειώνει. Οι δασμοί του Τραμπ επιδείνωσαν την κατάσταση: «Οι πολιτικοί κουνάνε τις αγορές με μια κουβέντα. Σήμερα (σσ: χθες) η Αμερική ξεκίνησε με -3,5%, πήγε θετικό πρόσημο και μετά ξανά αρνητικό».
Η Κίνα και η ΕΕ, βέβαια απάντησαν στους δασμούς. «Είναι εμπορικός πόλεμος, αλλά θα γίνουν διαπραγματεύσεις μεταξύ των χωρών». Μια φήμη, για παράδειγμα, ότι ο Τραμπ μπορεί να παγώσει τους δασμούς έφερε προσωρινή ανάκαμψη, δείχνοντας πόσο εύκολα επηρεάζονται οι αγορές.
Πόσο κρατάει η καταιγίδα;
«Οι κεντρικές τράπεζες θα παρέμβουν όταν οι πτώσεις γίνουν υπερβολικές», προβλέπει ο καθηγητής. «Η ΕΚΤ κρατάει τα επιτόκια στο 3%, η Fed παρακολουθεί και αν χρειαστεί, θα τα μειώσουν. Κανείς όμως δεν ξέρει πού θα σταματήσει ο δείκτης. Το ελληνικό χρηματιστήριο, ακολουθεί την Αμερική, όπως όλος ο πλανήτης». Ωστόσο, βλέπει και φως στην άκρη του τούνελ, «είναι ευκαιρία για διορθώσεις. Οι επενδυτές ψάχνουν πού θα σταθεροποιηθεί η κατάσταση για να μπουν».
Οι αγορές ειδικά για τις τεχνολογικές εταιρείες ήταν εξαιρετικά υπερτιμημένες: «Λέμε ότι χάθηκαν τρισεκατομμύρια, αλλά δεν λέμε ότι κερδήθηκαν τρισεκατομμύρια πριν. Ο Dow Jones πήγε από 7.000 το 2008 σε 44.000, τώρα που έπεσε στις 42.000, το συζητάμε ξαφνικά». Η σταθερότητα, πιστεύει, θα έρθει με διαπραγματεύσεις και παρεμβάσεις.
Η φθηνή ελληνική αγορά
Το Χρηματιστήριο Αθηνών, που έπεσε κάτω από 1.500 μονάδες, «είναι ούτως ή άλλως χαρακτηριστικά φθηνό για έναν επενδυτή», υποστηρίζει ο καθηγητής Νομισματικής και Τραπεζικής Οικονομικής, «αλλά χρειάζεται επενδυτικό ενδιαφέρον για να ανακάμψει».
Όπως αναφέρει, «η εξάρτηση από την Αμερική σημαίνει ότι «κάθε διόρθωση εκεί φέρνει διόρθωση εδώ, ανεξάρτητα από την τιμή». Η αναβάθμιση της Moody’s σε επενδυτική βαθμίδα τον Μάρτιο βοηθά, αλλά δεν αρκεί: «Μπορεί να συνεχίζει να μένει φθηνό αν δεν έρθουν επενδυτές». Οι κεντρικές τράπεζες, με πιθανή μείωση επιτοκίων (ΕΚΤ 3%), μπορεί να δώσουν μια μικρή στήριξη, αλλά η Ελλάδα ακολουθεί το διεθνές κύμα.
Τράπεζες: Πτώση χωρίς κίνδυνο
Ο τραπεζικός δείκτης του Χ.Α. έχασε 12% την τελευταία εβδομάδα, αλλά ο κ. Παπαδάμου μένει ψύχραιμος: «Δεν υπάρχει πρόβλημα για το τραπεζικό σύστημα». «Οι συστημικές τράπεζες (Εθνική, Πειραιώς, Alpha, Eurobank) αντέχουν. Οι μετοχές πέφτουν, αλλά δεν κινδυνεύουν οι τράπεζες ουσιαστικά ».
Οι μικρότερες τράπεζες; «Θέλουν προσοχή, αλλά δεν βλέπω κατάρρευση. Χρειάζεται πάντως γενικότερα από τους επενδυτές ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο με ακίνητα, εμπορεύματα, ρευστό, χρυσός, ομόλογα», αναφέρει χαρακτηριστικά και καταλήγει πως «Καλύτερα να περιμένεις σταθεροποίηση πριν επενδύσεις, παρά να μπαίνεις σε πτώση», αναφέρει.
Ελληνική οικονομία εν μέσω δασμών: Ύφεση ή θωράκιση;
«Η ύφεση κρέμεται από τον πληθωρισμό και τα επιτόκια», συμπληρώνει. «Περιμέναμε στο πρώτο τρίμηνο του εξαμήνου που διανύουμε να γίνει μια διόρθωση στα χρηματιστήρια. Έγινε αυτή από ό,τι φαίνεται. Οι κεντρικές τράπεζες θα ρίξουν τα επιτόκια για να στηρίξουν, αλλά προς το τέλος του 2025, οι δασμοί μπορεί να φέρουν πληθωρισμό». Αν ανέβουν οι τιμές, «οι τράπεζες θα ανεβάσουν επιτόκια, πιέζοντας την οικονομία».
Η Ελλάδα, όμως, έχει εναλλακτικές: «Ο τουρισμός, η αιολική ενέργεια, τα ευρωπαϊκά κονδύλια μας δίνουν ανάσα». Ο καθηγητής συμφωνεί εν μέρει με την κυβέρνηση: «Είμαστε ελαφρώς θωρακισμένοι στην οικονομία, αλλά όχι απόλυτα, η χώρα οφείλει να αξιοποιήσει τα ευρωπαϊκά κονδύλια και όχι να τα σπαταλήσει όπως πριν 20-30 χρόνια».
«Είμαστε σε επιφυλακή», αναφέρει καταληκτικά ο καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλίας. «Η Ελλάδα αντέχει, αλλά όλες οι οικονομίες είναι αλληλένδετες». Οι διαπραγματεύσεις για τους δασμούς, που ξεκινούν σύντομα κατά την εκτίμησή του, θα δείξουν το δρόμο. Μέχρι τότε, «οι αγορές είναι για λίγους. Όσοι ξέρουν, δηλαδή, περιμένουν».