Η εικόνα μιας μύγας να τριγυρνά γύρω και πάνω μας είναι τόσο συνηθισμένη, όσο και ενοχλητική. Η είδηση όμως πως η μύγα με την επιστημονική ονομασία «μαύρος στρατιώτης» αποδεικνύεται πολύτιμος σύμμαχος σε ένα κυκλικό τρι-τροφικό μοντέλο, κεντρίζει τον ενδιαφέρον. Όταν μάλιστα η μύγα αυτή, αρέσκεται να καταναλώνει αγγουράκια και ντομάτες και να γίνεται με τη σειρά της τροφή για την πάχυνση ψαριών και συγκεκριμένα κυπρίνων, τότε αποκτά άλλο ενδιαφέρον.
Το τμήμα Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος της Σχολής Γεωπονικών Επιστημών του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, διατηρεί ένα πιλοτικό θερμοκήπιο ενυδρειοπονία 450 τ.μ. στο Ερευνητικό Αγρόκτημα του πανεπιστημίου, στο Βελεστίνο, 20 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Βόλου και σε αυτό υλοποιείται ένα από τα πλέον πρωτοποριακά ερευνητικά προγράμματα στη χώρα. Οι επιστήμονες εφαρμόζουν ένα κυκλικό τρι-τροφικό μοντέλο, όπου τα υπολείμματα των φυτών γίνονται τροφή για τα έντομα και αυτά με τη σειρά τους ως πηγή πλούσια σε πρωτεΐνες, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία αποτελούν μια σπέσιαλ τροφή για τα ψάρια. Έτσι τίποτα δεν πάει χαμένο και ο κύκλος της ζωής συνεχίζεται.
Όπως εξηγεί στη Voria, η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος, Έφη Λεβίζου, «η μύγα μαύρος στρατιώτης τρέφεται με τα υπολείμματα από τις καλλιέργειες των φυτών και οι προνύμφες της χρησιμοποιούνται για την παραγωγή εντομοάλευρων. Αυτά τα εντομοάλευρα γίνονται τροφή για τα ψάρια, τα οποία με τη σειρά τους συνδέονται με τα φυτά μέσω του συστήματος επανακυκλοφορίας του νερού. Με απλά λόγια αποβάλλουν προϊόντα του μεταβολισμού τους, που είναι πλούσια σε άζωτο, απαραίτητα για τη θρέψη των φυτών».
Το πρόγραμμα εντάσσεται στον Αγρο-Κύκλο, όπου τα υπολείμματα ή τα υποπροϊόντα του μεταβολισμού ενός οργανισμού, αποτελούν τροφή για τον επόμενο, καθώς μετατρέπονται από απόβλητα σε πόρο. Είναι δηλαδή ο ορισμός της κυκλικής οικονομίας όπου ο ένας οργανισμός ενισχύει την ανάπτυξη ενός άλλου.
Οι επιστήμονες του πανεπιστημίου Θεσσαλίας χρησιμοποιούν το θερμοκήπιο από το οποίο παίρνουν τα υπολείμματα των φυτών, όταν τα κλαδεύουν ή τα καθαρίζουν. Το πείραμα έχει γίνει με επιτυχία σε υπολείμματα από καλλιέργειες αγγουριού, μαϊντανού, μαρουλιού και ντομάτας, ενώ σύντομα ξεκινά και η χρήση του σέλινου, που είναι πλούσιο σε αρώματα. Τα υποπροϊόντα των φυτών μεταφέρονται σε μεγάλους κλωβούς όπου διαβιούν οι μύγες «μαύρος στρατιώτης» και γίνονται τροφή για τα ενήλικα άτομα και αργότερα για τις προνύμφες. Λίγο πριν ενηλικίωσή τους οι προνύμφες συλλέγονται, αλέθονται και γίνονται εντομοάλευρο. Τα εντομοάλευρα είναι πλούσια σε βιταμίνες, πρωτεΐνες και ιχνοστοιχεία, ωστόσο ενισχύονται και με περισσότερα θρεπτικά συστατικά και αποτελούν ιδανική τροφή για τα ψάρια. Σε έναν άλλο κλωβό υπάρχουν τα ψάρια, τα οποία και ταΐζονται με τα άλευρα αυτά. Μέχρι πρόσφατα το πανεπιστήμιο του Βόλου χρησιμοποιούσε για το πρόγραμμα το είδος τιλάπια, ένα ψάρι που ανταποκρίνεται με επιτυχία στα πειράματα, είναι γνωστό και καταναλώνεται σε όλο τον κόσμο, ωστόσο τελευταία τα εντομοάλευρα δίνονται σε κυπρίνους, τα γνωστά μας γριβάδια. Αλλά και τα ψάρια βοηθούν στην κυκλική οικονομία, καθώς το νερό τους, το οποίο είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά από τα υπολείμματά τους, ποτίζει τα φυτά του θερμοκηπίου.
«Σκοπός του έργου είναι η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων, μέσω της επαναχρησιμοποίησης πλούσιων σε θρεπτικά υλικά που έως τώρα θεωρούνται απόβλητα», λέει η κ. Λεβίζου.
Το ερευνητικό πρόγραμμα Αγρο-Κύκλος, προϋπολογισμού 199.991 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο, ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2022 κι έχει ορίζονται ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο του 2025, με προοπτική να δοθεί παράταση.
Όπως επισημαίνει η κ. Λεβίζου η έρευνα έχει δώσει πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα. «Η ολοκλήρωση της υδατοκαλλιέργειας, της ενυδρειοπονίας και της εκτροφής εντόμων στο κυκλικό τρι-τροφικό σύστημα αγροτικής παραγωγής, θα οδηγήσει σε μεγιστοποίηση της ανακύκλωσης θρεπτικών, νερού και ενέργειας, ελαχιστοποιώντας τα απόβλητα», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Στα αναμενόμενα αποτελέσματα, παράλληλα με την εφαρμογή της αρχής «τίποτα δεν απορρίπτεται-όλα επαναχρησιμοποιούνται» για τη μεγιστοποίηση της παραγωγής αγροτικών προϊόντων αλλά και ψαριών, περιλαμβάνονται και: α) η μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος από την απόρριψη αποβλήτων (σοβαρό πρόβλημα σε μεγάλες παραγωγικές μονάδες είτε υδατοκαλλιεργειών ή θερμοκηπιακών προϊόντων), β) η εξοικονόμηση περιβαλλοντικών πόρων, κυρίως νερού, που είναι το συνεκτικό στοιχείο των παράλληλων καλλιεργειών λαχανικών/ψαριών (μεταφέροντας πολύτιμα θρεπτικά συστατικά), γ) μείωση της χρήσης χημικών λιπασμάτων με την ταυτόχρονη προώθηση οργανικών προϊόντων θρέψης.