«Τ’ς Άγιας Μαρίνας σύκου, και τ’ Αϊ – Λια σταφύλ’», λέει μια παραδοσιακή ρήση του Πηλίου, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να καταδείξει την κατάλληλη εποχή συγκομιδής καρπών.
Ο καρπός - θησαυρός ωστόσο του βουνού των Κενταύρων, είναι ένας: το μήλο.
Το φρούτο που μνημονεύεται στη γνωστή παροιμία που υπονοεί την εξασφάλιση καλής υγείας, αποτελεί το κινητήριο καύσιμο της τοπικής οικονομίας στη Ζαγορά.
Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός της Ζαγοράς άλλωστε μόνο τυχαίος δεν είναι. Μετρώντας έναν αιώνα και πλέον ιστορίας, διαθέτει 780 μέλη-παραγωγούς, το 99% των καλλιεργητών της περιοχής, σε λιγότερο από 15.000 στρέμματα γης.
Κύριο προϊόν του Συνεταιρισμού είναι τα περίφημα ΠΟΠ Μήλα Ζαγοράς Πηλίου, τα οποία παράγονται σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης και αποτελούν έως και το 93% της συνολικής παραγωγής του Αγροτικού Συνεταιρισμού.
Το Πήλιο βέβαια ήταν από καταβολής ο παράδεισος του μήλου. Τον 18ο αιώνα, είχαν καταμετρηθεί 35 ποικιλίες μήλου, απότοκο του εξαιρετικού μικροκλίματος της περιοχής. Το 1935 εισήχθησαν από τη Καλιφόρνια των ΗΠΑ οι ποικιλίες «Starking Delicious» και «Golden Delicious», που αποτελεί επικονιάστρια της πρώτης. Έκτοτε και ειδικά μετά το 1960, η ποικιλία «Starking Delicious» είναι κινητήριος μοχλός της Ζαγοράς Πηλίου και του ομώνυμου Αγροτικού Συνεταιρισμού.
Σε συνέντευξη τύπου που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάστηκε η συμμετοχή του Συνεταιρισμού στις δράσεις του τριετούς προγράμματος Delicious EUPDOAPPLES, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την προώθηση των Π.Ο.Π μήλων Ζαγοράς Πηλίου στην Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ παρουσιάστηκε και η παρούσα κατάσταση στον ιστορικό συνεταιρισμό.
Αύξηση παραγωγής εν μέσω κλιματικής κρίσης
Την ώρα που η ραγδαίες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στη χώρα επηρέασαν μεγάλο ποσοστό της αγροτικής παραγωγής, τα μήλα της Ζαγοράς φάνηκε ότι έμειναν ανεπηρέαστα.
Σύμφωνα με τον διευθυντή του Συνεταιρισμού Νίκο Ντόβα, υπήρξε μια αύξηση της παραγωγής στο 20% παρά την κλιματική κρίση.
Μόνο στα μήλα της ποκιλίας gala υπήρξε ζήτημα μικροκαρπίας, ωστόσο όπως είπε ο κ. Ντόβας ο συνεταιρισμός βρίσκεται συνεχώς σε φάση αναδιάρθρωσης ώστε να αντεπεξέλθει στις ανάγκες που παρουσιάζονται.
Όσον αφορά το σαρωτικό πέρασμα της κακοκαιρίας Daniel δεν επηρεάστηκε η παραγωγή, με τον διευθυντή του συνεταιρισμού να επισημαίνει ότι είναι αναγκαία η αποκατάσταση των ζημιών στο οδικό δίκτυο που δεν έχουν ολοκληρωθεί.
Το σπάνιο φιρίκι και... τα τσιπς!
Από ένα σύνολο 15 εκατ. κιλών προϊόντων ετησίως, το κύριο προϊόν του συνεταιρισμού, τα μήλα, ξεπερνά το 90%.
Τα ΠΟΠ μήλα του συνεταιρισμού ανέρχονται στο 95% του συνόλου των μήλων.
Όπως επισήμανε ο υπεύθυνος επικοινωνίας του Συνεταιρισμού Αντώνης Πολίτης, η ποικιλία φιρίκι Πηλίου, κατοχυρωμένη με ΠΟΠ από το 2011, είναι σπάνια και από τις παλαιότερες που έχουν καταγραφεί στην περιοχή.
Ο Συνεταιρισμός διακινεί το 85% των φιρικιών όλου του Πηλίου, ενώ το τελευταίο διάστημα νέες ποικιλίες ενσωματώνονται και προσαρμόζονται στο μικροκλίμα της Ζαγοράς.
Μάλιστα υπάρχει στα σκαριά η δημιουργία chips φιρικιού, μαζί με χυμούς από μήλο, που σύμφωνα με τους επιτελείς του συνεταιρισμού αποτελεί τη νέα πρόκληση στην παραγωγή.
Δυναμική εξάπλωση παρουσιάζει η ποικιλία gala, ενώ έχουν αυξηθεί και ποσότητες της ποικιλίας fuji.
Εκτός από τα μήλα ο συνεταιρισμός διαθέτει και πλούσια γκάμα από δευτερεύοντα προϊόντα με κύρια τα κάστανα, τα αχλάδια, τα κεράσια και τα ακτινίδια, όπου υπάρχουν πιστοποιήσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό και πιστοποιήσεις.
Επενδύσεις σε συσκευασία, διαλογή και φυτοπροστασία
Ο συνεταιρισμός έχει δυνατότητα διακίνησης διαφόρων συσκευασιών μήλων, ακόμα και ατομικής, που χρησιμοποιείται κυρίως για τα δίκτυα διανομής και εφοδιασμού σχολείων, παράλληλα υλοποιούνται συστηματικά επενδύσεις σε ένα εύρος μηχανολογικού εξοπλισμού για τις ανάγκες συσκευασίας των μήλων, ώστε ο συνεταιρισμός να ανταπεξέρχεται στις ανάγκες της αγοράς.
Ο Συνεταιρισμός από τις αρχές του 2000 εφαρμόζει καινοτόμα προγράμματα, όπως εργαλεία γεωργίας ακριβείας, με όσο το δυνατόν λιγότερη χρήση χημικών εφαρμογών και φυτοπροστασίας και μετασυλλεκτικής διαχείρισης προϊόντων.
Παράλληλα έχει αναπτυχθεί δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών μέσα στις καλλιεργητικές εκτάσεις για την πρόβλεψη των μικροκλιματικών συνθηκών που επιδρούν στο προϊόν προβλέποντας εφαρμογές φυτοπροστασίας μόνο όταν κρίνεται αναγκαίο
Τα δεδομένα συλλέγονται από ηλεκτρονικό υπολογιστή και εφόσον κριθεί αναγκαίο αποστέλλονται μαζικά SMS στα κινητά των παραγωγών μελών ώστε να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες.
Παράλληλα ολοκληρώνεται πρόγραμμα καταμέτρησης αποτυπώματος άνθρακα καλλιέργειας μήλων σε συνεργασία με ακαδημαϊκούς φορείς.
Ακόμα με την παρεμπόδιση σύζευξης εντόμων αποτρέπεται η αναπαραγωγή πληθυσμών εντόμων που μπορούν να αποβούν καταστρεπτικοί για την ανάπτυξης των καρπών, χωρίς να γίνεται χρήση φυτοφαρμάκων.
Στο ίδιο μήκος κύματος γίνεται χρήση ωφέλιμων εντόμων, καθώς λόγω των κλιματικών συνθηκών υπήρξε επανεμφάνιση του τετράνυχου που δεν παρατηρούνταν όλα αυτά τα χρόνια.
Ο Συνεταιρισμός διαθέτει σύγχρονο σύστημα ψυκτικών εγκαταστάσεων, διαλογητήριο και συσκευαστήριο, με λογισμικό αυτόματου ελέγχου εξωτερικής ποιότητας μήλων, αλλά και σε μεγάλο βαθμό της εσωτερικής ποιότητας.
Από το 2008 έχουν καταργηθεί μετασυλλεκτικές χημικές εφαρμογές συντήρησης των μήλων.
Στα σκαριά υπάρχει και η επένδυση για τους ψυκτικούς χώρους που κολλάει προς το παρόν στην αδειοδότηση.
Εξαγωγές
Όσον αφορά τις εξαγωγές, η παρουσία του συνεταιρισμού υπερβαίνει τις τέσσερις δεκαετίες, ενώ εξάγει προϊόντα σε 30 χώρες περίπου. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Συνεταιρισμού Νίκο Ντόβα αποτελούν το 10% με 20% του τζίρου.
Έμφαση δίνεται στη ΝΑ Μεσόγειο, όπως στην Αίγυπτο, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, ενώ από τη Θεσσαλονίκη όπου υπάρχει πρατήριο καλύπτονται οι ανάγκες της αγοράς των Βαλκανίων.
Τα δύο τελευταία δύο χρόνια έχουν ξεκινήσει εξαγωγές στην Ιορδανία, ενώ γίνονται συζητήσεις για διεύρυνση του δικτύου στην Κεντρική Ευρώπη.
Εκτός των κλασικών εξαγωγικών προορισμών, νέες και ενδιαφέρουσες αγορές αποτελούν η Ινδία και η Ινδονησία που μετά την επίτευξη διμερών εμπορικών συμφωνιών, έχουν ανοίξει για τα ελληνικά μήλα
Η εγχώρια αγορά αποτελεί ωστόσο πάντα προτεραιότητα, όπως και η Κύπρος που έχει τα χαρακτηριστικά της ελληνικής αγοράς.