Η συζήτηση έγινε σε φιλική παρέα, που βρέθηκε πρόσφατα στο εστιατόριο που φιλοξενείται στο χώρο του Βυζαντινού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Ένας από την παρέα, ο Δημήτρης, δημοσιογράφος στο επάγγελμα, υποστήριξε ότι οι μόνες πόλεις του κόσμου που έχουν «Βυζαντινό Μουσείο» είναι η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη.
Η μεν Αθήνα επειδή διαθέτει ότι μουσείο ιστορίας μπορεί να φανταστεί κανείς, αλλά σίγουρα η βυζαντινή περίοδος δεν την ενδιαφέρει, αφού τότε η περιοχή δεν ήταν το φόρτε της, μάλλον παρακμιακά μπορούν να χαρακτηριστούν εκείνα τα χρόνια.
Η δε Θεσσαλονίκη ως φυσικό παρακολούθημα της ιστορίας της. Διότι στα 2335 χρόνια που υπάρχει η Θεσσαλονίκη ήταν πάντα πόλη και τα 1100 χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν τα καλύτερα της. Μια συν-βασιλεύουσα, με κοσμοπολίτικο αέρα και μεγάλη οικονομική ανάπτυξη. Παρ’ όλα αυτά ούτε η Αθήνα, ούτε η Θεσσαλονίκη, ούτε ολόκληρη η χώρα αξιοποιεί αυτό το βυζαντινό παρελθόν.
Η μεν Αθήνα του Παρθενώνα, του μουσείου της Ακρόπολης, του Ηρώδειου, του ναού του Ποσειδώνα και των άλλων κλασικών αρχαιοτήτων δεν το έχει ανάγκη. Άλλωστε για την πρωτεύουσα της χώρας το Βυζάντιο δε σημαίνει κάτι ξεχωριστό. Η δε Ελλάδα, κολλημένη στα προ Χριστού, αλλά και στα προϊστορικά μεγαλεία, δεν μπορεί να αξιοποιήσει τη βυζαντινή ιστορία και εμπειρία. Όσο για τη Θεσσαλονίκη, ούτε θέλει, ούτε μπορεί. Ο επιχειρηματίας που διαχειρίζεται το χώρο εστίασης που υπάρχει στο Βυζαντινό μουσείο είναι σαφής και κατηγορηματικός στις διαπιστώσεις του:
Πρώτον, η επισκεψιμότητα του Βυζαντινού μουσείου είναι εξαιρετικά χαμηλή και αν έλειπαν τα σχολεία και τα κοινά εισιτήρια με το Λευκό Πύργο θα ήταν ακόμη μικρότερη. Επομένως η επιχείρηση που έχει την τύχη να λειτουργεί μέσα σε ένα μουσείο δεν μπορεί από εμπορικής απόψεως να βασιστεί σε αυτό, όπως συμβαίνει σχεδόν σε όλα τα σοβαρά μουσεία στον κόσμο.
Δεύτερον, οι όποιες –περιορισμένες είναι η αλήθεια- προσπάθειες έκανε στο παρελθόν να σερβίρει βυζαντινό φαγητό στο χώρο του δεν ευοδώθηκαν. Τα βιβλία με το τι έτρωγαν οι αυτοκράτορες και ο απλός κόσμος είναι πολλά και γεμάτα συνταγές, αλλά προφανώς οι γαστριμαργικές επιλογές του Ιουστινιανού, της Θεοδώρας και των υπηκόων τους δεν συγκινούν τους τηλεθεατές του μάστερ σεφ.
Κοινός τόπος των δύο διαπιστώσεων είναι ότι πολύ λίγοι είναι οι επισκέπτες της Θεσσαλονίκης που αναζητούν το βυζαντινό της παρελθόν. Με δεδομένο το ιστορικό, θρησκευτικό και επιστημονικό ενδιαφέρον που υπάρχει παγκοσμίως για τη μακροβιότερη αυτοκρατορία στην ιστορία, προφανώς κάτι στη Θεσσαλονίκη δεν κινείται σωστά γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα. Με καθαρά επιχειρηματικούς όρους –μιλάμε για τουρισμό, άρα για δουλειές και διεθνοποίηση- η… εταιρεία Θεσσαλονίκη δεν αξιοποιεί τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Αντίθετα προσπαθεί να… ψαρέψει από δεξαμενές που αλιεύουν κι άλλοι, με αποτέλεσμα να περιορίζεται στο σχετικά μικρό ποσοστό επισκεπτών που της αναλογεί.
Το θέμα είναι μεγάλο. Η πρωτοβουλία «Βυζαντινή Θεσσαλονίκη», του Εμπορικού Συλλόγου, της Ιεράς Μητροπόλεως και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, είναι καλή, κυρίως διότι αναδεικνύει το θέμα. Μακάρι να μπορούσε να το προχωρήσει, αλλά αυτό για πρακτικούς και ουσιαστικούς λόγους δεν γίνεται. Είναι θέμα επαγγελματισμού, γνώσεων, εμβέλειας και εμπειρίας. Στην πραγματικότητα κανένας φορέας της πόλης δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος της δημιουργίας μιας σοβαρής ιστορικής και τουριστικής ταυτότητας για τη Θεσσαλονίκη με βάση το Βυζάντιο –ούτε συνασπισμός φορέων, αφού όταν δεν διαπληκτίζονται πολιτικά ή προσωπικά, πολύ απλά δε μιλιούνται. Μόνο το κράτος δια του υπουργείου Τουρισμού ξέρει τον τρόπο και διαθέτει τα μέσα. Αρκεί να διαπιστώσει το κενό και να ασχοληθεί, κάτι εξαιρετικά αμφίβολο λόγω των χιλιάδων θεμάτων που απασχολούν ένα υπουργείο και την μισο-διάλυση του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού, που κάποτε ήταν ο δημιουργικός και επιχειρησιακός βραχίονας της προβολής του ελληνικού τουριστικού προϊόντος και των κατά τόπους εκδοχών του.
ΥΓ. Το βυζαντινό παρελθόν της Θεσσαλονίκης δεν απασχολεί ούτε τους Θεσσαλονικείς. Απόδειξη η πολύ χαμηλή επισκεψιμότητα του Βυζαντινού Μουσείου. Καλά να είναι τα σχολεία με τους εκπαιδευτικούς περιπάτους και τις εξορμήσεις τους. Επομένως το πρόβλημα της αξιοποίησης είναι βαθύ και η δουλειά που οφείλει να γίνει είναι μεγάλη, βαριά και… ηρωική.