Η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν μετά την 13η Ιουνίου, με δεκάδες πυραύλους να εκτοξεύονται καθημερινά και απώλειες και από τις δύο πλευρές, έχει φέρει την ηγεσία της Τεχεράνης σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση αλλά και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι θα συμβεί αν το καθεστώς της Ισλαμικής Επανάστασης, που κυβερνά το Ιράν από το 1979, καταρρεύσει;
Δείτε - Ισραήλ VS Ιράν: Ποιος έχει τον ισχυρότερο στρατό, τι ισχύει με τα πυρηνικά
Οι πρόσφατοι θάνατοι κορυφαίων αξιωματούχων, όπως του Μοχάμαντ Μπαγκέρι, αρχηγού του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων, του Χοσεΐν Σαλαμί, αρχηγού των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και του διοικητή της επίλεκτης δύναμης Κοντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στρατηγού Εσμαΐλ Καανί, έχουν εντείνει τις εικασίες για την ευαλωτότητα του καθεστώτος. Την ίδια στιγμή, δηλώσεις από τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του τελευταίου Σάχη, αλλά και από τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποδηλώνουν ότι η πιθανή πτώση του Αλί Χαμενεΐ ίσως αποτελεί παράθυρο για ριζικές αλλαγές.
Ιρανοί που μένουν στη Θεσσαλονίκη ανέφεραν στη Voria.gr, πως ήδη χιλιάδες πολίτες έχουν εγκαταλείψει την Τεχεράνη υπό τον φόβο των ακατάπαυστων ισραηλινών βομβαρδισμών, ενώ θέλουν να τους ακολουθήσουν πολλοί ακόμα. Παρά τις τεράστιες ουρές των οχημάτων όμως, τα άδεια πρατήρια καυσίμων καθώς και η προσπάθεια των αρχών να κρατήσουν τους κατοίκους της Τεχεράνης στα σπίτια τους, δεν έχουν ακόμα καταστήσει την πρωτεύουσα της χώρας πόλη-φάντασμα. Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που φεύγουν από την Τεχεράνη κατευθύνονται σε πόλεις αρκετά μακριά από αυτήν, για λόγους ασφαλείας.
Η επόμενη μέρα στο Ιράν
Ποια όμως είναι η πιθανή επόμενη μέρα για τη χώρα και ποιον ρόλο θα μπορούσε να παίξει η όποια ιρανική αντιπολίτευση;
Ο Ρεζά Παχλαβί, πρόσφυγας στις ΗΠΑ από το 1979, έχει αναδειχθεί σε κεντρική φιγούρα της εξωτερικής αντιπολίτευσης. Σε πρόσφατο βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, δήλωσε ότι «η Ισλαμική Δημοκρατία έχει φτάσει στο τέλος της και καταρρέει», καλώντας τον λαό να ξεσηκωθεί και να διεκδικήσει το Ιράν πίσω. Υποσχέθηκε σχέδια για τις πρώτες 100 ημέρες μετά την πτώση του καθεστώτος, με στόχο την εγκαθίδρυση μιας «εθνικής και δημοκρατικής κυβέρνησης».
Η στήριξή του από τις ΗΠΑ, όπως επισημαίνει ο κ. Ευάγγελος Μπασάρ Μούσσα, διδάκτωρ οικονομικών του ΑΠΘ και διδάσκων στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου, υποδηλώνει ότι η Δύση καλλιεργεί εδώ και δεκαετίες την εικόνα του Παχλαβί ως πιθανού ηγέτη. «Οι Αμερικανοί τον στηρίζουν για να τον ετοιμάσουν», αναφέρει ο κ. Μούσσα, συγκρίνοντας την περίπτωσή του με παρόμοιες δυτικής υποστήριξης φιλικών ηγετών όπως ο Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα (αλ Τζολάνι).
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, από την πλευρά του, ενίσχυσε αυτό το αφήγημα, δηλώνοντας ότι «το ιρανικό καθεστώς ποτέ δεν ήταν πιο αδύναμο» και καλώντας τον λαό της χώρας να ορθώσει το ανάστημά του απέναντι σε ένα «κακοποιό και καταπιεστικό καθεστώς.
Η κ. Βιβή Κεφαλά, Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Διευθύντρια του Κέντρου Ανάλυσης Μεσανατολικής Πολιτικής (ΚΕ.Α.ΜΕ.Π.), υπογραμμίζει ότι η επίθεση της 13ης Ιουνίου από το Ισραήλ, σε συνδυασμό με προηγούμενα γεγονότα όπως η δολοφονία του Χανίγια στην Τεχεράνη, αποκάλυψαν τεράστια κενά στην ασφάλεια του Ιράν, ενισχύοντας την αίσθηση ευαλωτότητας του καθεστώτος.
Η απουσία οργανωμένης εσωτερικής αντιπολίτευσης
Και οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι η εσωτερική αντιπολίτευση στο Ιράν παραμένει κατακερματισμένη και αδύναμη. «Δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση με την έννοια που την αντιλαμβανόμαστε στη Δύση», τονίζει η κ. Κεφαλά, επισημαίνοντας ότι το καθεστώς, μέσω καταστολής, περιορίζει κάθε απόπειρα οργάνωσης. Ο κ. Μούσσα προσθέτει ότι η εσωτερική αντιπολίτευση είναι είτε άγνωστη είτε μη εμπιστοσύνης για τη Δύση, ενώ ομάδες, όπως οι Μουτζαχεντίν, παρά την ισχύ τους, αποκλείονται λόγω της αντικοσμικής τους ιδεολογίας και της κήρυξης της τζιχάντ. Αλλά και μια μικρή, μη οργανωμένη μειονότητα που υποστηρίζει την ανατροπή του καθεστώτος, ακόμα και μέσω των ισραηλινών βομβαρδισμών, δεν φαίνεται ικανή να ηγηθεί αλλαγής, τονίζει ο καθηγητής.
Η κ. Κεφαλά σημειώνει ότι η δυσαρέσκεια των πολιτών στο Ιράν είναι εκτεταμένη, κυρίως λόγω οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων. «Το καθεστώς παραμένει αμετάλλακτο όσον αφορά τις απαγορεύσεις και τους κοινωνικούς περιορισμούς», λέει, υπογραμμίζοντας ότι οι νέοι Ιρανοί οραματίζονται έναν διαφορετικό κόσμο, επηρεασμένοι από τις παγκόσμιες αλλαγές. Ωστόσο, η απουσία οργανωμένων κομμάτων ή οργανώσεων με δυτικό πρότυπο καθιστά την εσωτερική αλλαγή δύσκολη. «Ένα καθεστώς που στηρίζεται στην απόλυτη εφαρμογή της Σαρία δεν μπορεί να ανοίξει τόσο πολύ», προσθέτει.
Γεωπολιτικές διαστάσεις και το μέλλον
Η πιθανή πτώση του καθεστώτος εγείρει ερωτήματα για το γεωπολιτικό τοπίο. Ο κ. Μούσσα λέει ότι η Δύση, και ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, θα επιδιώξουν την εγκαθίδρυση φιλοαμερικανικών ηγετών που θα απομακρύνουν το Ιράν από την επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας. «Η στάση της Κίνας, που έχει δεσμούς με το Ιράν και το καθεστώς του, θα είναι καθοριστική», σημειώνει. Παράλληλα, επισημαίνει ότι «η Δύση δεν ενοχλείται από τη θεοκρατική φύση καθεστώτων όπως της Σαουδικής Αραβίας, όταν αυτά συνεργάζονται μαζί της, αποκαλύπτοντας τη γεωπολιτική υποκρισία που υφίσταται».
Η κ. Κεφαλά προβλέπει ότι, σε περίπτωση κατάρρευσης θα εμφανιστούν πολλές οργανώσεις και κόμματα με διαφορετικές ιδεολογίες, κυρίως κοσμικού χαρακτήρα, αλλά επιπρόσθετα θα παραμείνουν και υποστηρικτές του υφιστάμενου καθεστώτος. Ωστόσο, η όποια αντιπολίτευση είναι πιο πιθανό να προέλθει από το εξωτερικό, όπως ο Παχλαβί, και όχι από το εσωτερικό του Ιράν.
Η πιθανή πτώση του καθεστώτος της Ισλαμικής Επανάστασης ανοίγει ένα αβέβαιο κεφάλαιο για το Ιράν. Η εξωτερική αντιπολίτευση, με τον Ρεζά Παχλαβί στο επίκεντρο, φαίνεται να έχει τη στήριξη της Δύσης, ενώ η εσωτερική παραμένει καταπιεσμένη και ανοργάνωτη. Η δυσαρέσκεια του ιρανικού λαού, λόγω οικονομικών και κοινωνικών περιορισμών, είναι εμφανής, αλλά η απουσία δομών και η καταστολή εμποδίζουν την εσωτερική αλλαγή. Οι γεωπολιτικές ισορροπίες, με τη Δύση να επιδιώκει απομάκρυνση του Ιράν από την Κίνα και τη Ρωσία, θα καθορίσουν το μέλλον. Όπως και αν εξελιχθεί η επόμενη μέρα, ο ιρανικός λαός καλείται να βρει τη φωνή του σε ένα περιβάλλον έντονης διεθνούς πίεσης και εσωτερικών προκλήσεων.