Όνειρα και σπίτια βυθίζονται στα παλιά ορυχεία του λιγνίτη και στα ρήγματα που έχουν προκαλέσει οι εξορύξεις τόσων χρόνων στην περιοχή. Στα Βαλτόνερα, ένα χωριό λίγων δεκάδων προσφύγων κοντά στο Αμύνταιο Φλώρινας, οι κάτοικοι βλέπουν τους κόπους μίας ζωής να καταρρέουν, χωρίς να μπορεί να τους δώσει κανείς απάντηση. Ζητούν εδώ και καιρό απαλλοτρίωση των εδαφών για να μπορούν να συνεχίσουν τη ζωή τους, όμως δεν έχουν λάβει απάντηση.
Η κατάρρευση ενός τοίχου που όριζε την περίφραξη ενός οικοπέδου στο κέντρο του χωριού, ήταν αυτό που φαίνεται ότι ξεχείλισε το ποτήρι. Ο τοίχος βρισκόταν λίγα μέτρα μακριά από τη στάση του λεωφορείου. Μπορούσε να γίνει κακό. «Αν εκείνη την ώρα έπαιζαν παιδιά δεν ξέρω γιατί θα μιλούσαμε τώρα». Ο Γιώργος Παναγιωτίδης αντιδήμαρχος Αμυνταίου, πρώην πρόεδρος της κοινότητας στα Βαλτόνερα, έχει ζήσει από την αρχή τη βύθιση του χωριού και μεταφέρει στη Voria.gr την αγωνία του. Όταν το 2017 κατέρρευσε το ορυχείο λιγνίτη και από τότε ο ομότιμος καθηγητής Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Φυσικών Καταστροφών, Ευθύμης Λέκκας, είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για το χωριό. Όρισε κόκκινη ζώνη, τονίζοντας την ανάγκη απομάκρυνσης όλων των κατοίκων από το τμήμα εκείνο, που καλύπτει το 1/3 του οικισμού. Από τότε ελάχιστοι κάτοικοι έφυγαν, κι αυτοί με δική τους πρωτοβουλία, περιμένοντας ακόμη να αποζημιωθούν.
Ο Κώστας Νικολαΐδης είναι ο σημερινός πρόεδρος της κοινότητας στα Βαλτόνερα και αγωνίζεται να βρεθεί λύση. Στα τέλη του προηγούμενου χρόνου δήμος Αμυνταίου και περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας πήραν απόφαση ότι το όνειρο της μετεγκατάστασης δεν πρόκειται να υλοποιηθεί, επομένως ζήτησαν να απαλλοτριωθούν οι εκτάσεις του χωριού. Πρώτα η κόκκινη ζώνη, μέσα στην οποία βρίσκεται και ο συγκεκριμένος τοίχος που κατέρρευσε στα τέλη Οκτωβρίου. «Στην κόκκινη ζώνη ζουν αυτή την ώρα παιδιά. Είναι αδιανόητο αυτό. Κινδυνεύουν να σκοτωθούν άνθρωποι, η κατάσταση είναι τραγική. Έπρεπε να είχαν φύγει», λέει στη Voria.gr. Μας δείχνει τον κατεστραμμένο τοίχο και μας οδηγεί σε μία μονοκατοικία. Μεγάλες ρωγμές διακρίνονται σε κάθε σύνδεση τοίχου και κολόνας στο σπίτι, που από τη μία πλευρά έχει υποχωρήσει στο έδαφος. Η μονοκατοικία είναι επικίνδυνη να πέσει ανά πάσα στιγμή. Όμως οι ιδιοκτήτες της δεν έχουν πού να πάνε. «Σχεδόν όλα τα σπίτια έχουν ρηγματώσεις. Σε μία ισχυρή νεροποντή, υπάρχει κίνδυνος το χωριό να βυθιστεί κι άλλο, να φύγει προς το ορυχείο», μεταφέρει ο πρόεδρος δυσαρεστημένος διαπιστώνοντας ότι το μόνο που κινείται για το μεγάλο πρόβλημα του χωριού είναι οι υποσχέσεις. «Είναι όλο το χωριό που έχει πρόβλημα. Οι μελέτες λένε ξεκάθαρα ότι το χωριό δεν είναι βιώσιμο. Όμως πρέπει άμεσα να απομακρυνθούν οι 50 κάτοικοι που ζουν μέσα στην κόκκινη ζώνη. Το ερώτημα είναι όμως πού θα πάνε, πρέπει κάποιος να δώσει χρήματα για τη διαβίωσή τους», συμπληρώνει ο κ. Παναγιωτίδης.
Η κατάρρευση του ορυχείου της ΔΕΗ είναι ο λόγος που τα χωριά της περιοχής βυθίζονται και καταρρέουν. Όμως η εταιρία δεν το δέχεται και στην άποψη που εξέφραζε αρχικά έκανε λόγο για υπερεκμετάλλευση του υδροφόρου ορίζοντα και άλλες εκτιμήσεις που δεν έγιναν αποδεικτές από πρόσφατη απόφαση δικαστηρίου. Όλα ξεκίνησαν από τους Ανάργυρους οι κάτοικοι των οποίων ύστερα από τόσα χρόνια αποζημιώθηκαν και μπορούν είτε να χτίσουν σπίτι στον νέο οικισμό που σχεδιάζεται είτε να αγοράσουν κάπου αλλού. «Κάποιοι πήραν διαμερίσματα στην Πτολεμαΐδα, οι περισσότεροι περιμένουν να γίνουν οι υποδομές στον νέο οικισμό στο Κουρί και να χτίσουν εκεί. Όμως κι αυτό καθυστερεί και περιμένουμε», είπε στη Voria.gr ο πρόεδρος της κοινότητας Αναργύρων Γιώργος Τσισμαλίδης. Αυτό περιμένουν και στα Βαλτόνερα, πριν θρηνήσουν θύματα. Για τους Ανάργυρους η ΔΕΗ αποδέχτηκε τελικά την ευθύνη και παράλληλα τη χρηματοδότησή της, κάτι που δεν έχει γίνει αποδεκτό -τουλάχιστον ακόμα- για τα Βαλτόνερα.
Όλες οι πραγματογνωμοσύνες επιρρίπτουν την ευθύνη στην εξόρυξη του λιγνίτη. Μετά την αγωγή που είχαν καταθέσει 31 κάτοικοι επιδικάστηκαν αποζημιώσεις. Η απόφαση της απαλλοτρίωσης είχε βρει σύμφωνη την κυβέρνηση. Όπως μεταφέρουν οι τοπικοί παράγοντες πριν έναν χρόνο είχε επισκεφτεί τα Βαλτόνερα ο τότε υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Χρήστος Τριαντόπουλος. «Είδε τα ρήγματα και είπε ότι δεν μπορούν να ζουν άνθρωποι εδώ. Συμφώνησε με την απαλλοτρίωση. Όμως μετά απομακρύνθηκε και δεν έγινε τίποτα», ανέφερε στη Voria.gr ο πρόεδρος των Βαλτόνερων Κώστας Νικολαΐδης. Τότε ο υφυπουργός ενημερώθηκε πως το χωριό έχει βυθιστεί μέχρι και σε βάθος 1,5 μέτρου, σύμφωνα με την πανεπιστημιακή μελέτη που έχουν στα χέρια τους οι φορείς.
Η πτώση του τοίχου τον Οκτώβριο και η εκ νέου δημοσιοποίηση του προβλήματος προκάλεσε νέα κινητοποίηση. Τις προηγούμενες ημέρες τα Βαλτόνερα επισκέφτηκε κλιμάκιο από το γραφείο πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη και έγινε ενημέρωση στη συντονίστρια του πρωθυπουργικού γραφείου για θέματα Βόρειας Ελλάδας Έλενα Σώκου, η οποία είδε την κατάσταση που επικρατεί στον οικισμό. Οι συνθήκες γίνονται ολοένα και πιο δύσκολες στα Βαλτόνερα και ο κίνδυνος μεγαλώνει ειδικά τον χειμώνα. «Περιορίζουμε τα παιδιά μας να βγουν να παίξουν στο χωριό», λέει ο αντιδήμαρχος σε απόγνωση. «Τέσσερα παιδιά ζουν πάνω στο ρήγμα».