«Λουκέτο» στα δημαρχεία όλης της χώρας, για πρώτη φορά έπειτα από πάρα πολλά χρόνια, βάζουν σήμερα οι δήμαρχοι ως ύστατη διαμαρτυρία για τον οικονομικό στραγγαλισμό της αυτοδιοίκησης.
Με απόφαση της ΚΕΔΕ που ελήφθη στο πρόσφατο συνέδριο στην Αλεξανδρούπολη, οι αυτοδιοικητικοί θα πραγματοποιήσουν και συγκέντρωση διαμαρτυρίας στις 12 το μεσημέρι, έξω από τη Βουλή, την ώρα που θα συζητείται ο κρατικός προϋπολογισμός για το 2026. Αντιπροσωπεία των αιρετών, μάλιστα, θα παραδώσει στη Βουλή το υπόμνημα με τα βασικά αιτήματα των δήμων, στην κορυφή των οποίων βρίσκεται η αύξηση της τακτικής χρηματοδότησής τους μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) στο ποσό των 4,5 δισ. ευρώ, προκειμένου να καλύψουν τις λειτουργικές τους δαπάνες που εκτινάχθηκαν, λόγω του μισθολογικού και ενεργειακού κόστους.
Ο κύκλος των θεσμικών συναντήσεων που έκανε η ΚΕΔΕ με την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα, παρουσιάζοντας τα αιτήματα της αυτοδιοίκησης, δεν απέδωσε καρπούς, καθώς κανένα από αυτά στην ουσία δεν αποτυπώθηκε στο προϋπολογισμό.
Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, «η συμμετοχή όλων των αιρετών αυτοδιοικητικών στην κινητοποίηση της 16ης Δεκεμβρίου έξω από τη Βουλή θα στείλει ένα ηχηρό μήνυμα ενότητας και αποφασιστικότητας της αυτοδιοίκησης Α’ βαθμού, των δήμων της Ελλάδος, που διεκδικούν μόνιμες και βιώσιμες λύσεις στα μεγάλα προβλήματα που ταλανίζουν διαχρονικά τη λειτουργία τους». Ο πρόεδρος τόνισε πως θα πρέπει και στην Ελλάδα να εφαρμοστεί ένα νέο μοντέλο, που θα επιτρέπει στους δήμους να δίνουν άμεσες και πρακτικές λύσεις στα ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών και όχι ένα μοντέλο όπως το σημερινό «που περιορίζει την αυτοδιοίκηση σε ρόλο διαχειριστή μίας μίζερης πραγματικότητας».
Οικονομική ασφυξία
Παρά την οικονομική ανάκαμψη της χώρας και τις αυξήσεις των τελευταίων ετών στην τακτική χρηματοδότηση, η αυτοδιοίκηση παραμένει σε καθεστώς μνημονιακών περιορισμών και οι ΚΑΠ υπολείπονται ακόμη κατά 1,33 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2009, δηλαδή την περίοδο πριν από την οικονομική κρίση. Ταυτόχρονα, οι λειτουργικές δαπάνες των δήμων έχουν αυξηθεί σημαντικά λόγω μισθολογικού κόστους, ενέργειας και μεταφοράς νέων αρμοδιοτήτων χωρίς αντίστοιχους πόρους, δημιουργώντας τεράστια οικονομικά κενά, τα οποία δεν έχουν αναπληρωθεί.
Συγκεκριμένα, το 2009 οι δήμοι λάμβαναν συνολικά 4,127 δισ. σε ΚΑΠ και κονδύλια μικροέργων. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε στο 8% των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού. Μετά τα μνημόνια, οι πόροι μειώθηκαν δραματικά σε 1,590 δισ., δηλαδή μείωση 57% σε σχέση με το 2009 και το ποσοστό επί του κρατικού προϋπολογισμού έπεσε στο 3,24%. Το 2025, οι πόροι άγγιξαν τα 2,7 δισ, παραμένοντας όμως κατά 32% χαμηλότεροι από το 2009. Ταυτόχρονα, το κόστος ζωής, ρεύμα, φυσικό αέριο, καύσιμα, νερό, τηλεφωνία είναι σημαντικά υψηλότερο από το 2009, μειώνοντας την πραγματική αγοραστική δύναμη των δήμων.
Η ΚΕΔΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι την ίδια στιγμή τα φορολογικά έσοδα του κράτους φτάνουν τα 77 δισ. ευρώ. «Αφού το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης επαίρεται ότι έχουμε αύξηση των φορολογικών εσόδων και υπερπλεόνασμα, πρέπει μέσα σε αυτό να συμπεριληφθούν και οι δήμοι. Σε διαφορετική περίπτωση, από το νέο έτος θα αρχίσουν να βαδίζουν προς το κόκκινο», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Κυρίζογλου.
Ο δεκάλογος των αιτημάτων
Εκτός από την αύξηση των ΚΑΠ για το 2026, η ΚΕΔΕ έχει καταθέσει δέκα συγκεκριμένα αιτήματα για την οικονομική ανάκαμψη της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης και συγκεκριμένα:
- Πλήρη εφαρμογή του Ν. 3852/2010 (Καλλικράτης) και κατάργηση όλων των μνημονιακών περιορισμών που πλέον δεν έχουν λόγο ύπαρξης.
- Κατάργηση του άρθρου 44 του Ν. 5071/2023, που θέτει ανώτατο πλαφόν στις αποδόσεις του κρατικού προϋπολογισμού προς την Αυτοδιοίκηση.
- Κάλυψη του υπερβάλλοντος ενεργειακού κόστους των Δήμων και των ΔΕΥΑ από τον κρατικό προϋπολογισμό, ώστε να μην μεταφερθεί το βάρος στους δημότες.
- Χρηματοδότηση έργων ενεργειακής εξοικονόμησης, όπως φωτισμός LED και μονώσεις δημοτικών κτιρίων.
- Σταδιακή αποπληρωμή των παρακρατηθέντων πόρων και επανεισαγωγή των τελών που αφαιρέθηκαν από τους Δήμους από το 2010 (τέλος βοσκής, φόρος ζύθου, τέλη πετρελαιοειδών κ.ά.).
- Δημιουργία Ειδικού Αναπτυξιακού Προγράμματος Δήμων, με συγχρηματοδότηση από εθνικούς και τραπεζικούς πόρους (π.χ. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), για έργα υποδομών και τοπικής ανάπτυξης.
- Επιτάχυνση εκταμιεύσεων από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και άλλα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα.
- Στοχευμένη στήριξη στους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους για την υλοποίηση έργων ΕΣΠΑ.
- Δίκαιη κατανομή των εσόδων από το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση, με το 48% να αποδίδεται στους οικείους Δήμους όπου παράγεται.
- Άμεση έκτακτη χρηματοδότηση πέραν των ήδη εξασφαλισμένων 105–110 εκατ. ευρώ ενίσχυσης.