*της Μάγδας Μαυρίδου
Κάθε πόλη θέλει και αναζητά να έχει πολίτες που συμμετέχουν ενεργά στα θέματα της πόλης. Πολίτες που εμπλέκονται στον δημόσιο αστικό βίο και απολαμβάνουν την καθημερινότητα της πόλης. Για να εμπλέκεσαι στα θέματα της πόλης, όμως, πρέπει αρχικά να τη ζεις την πόλη. Να κυκλοφορείς σε αυτή και να απολαμβάνεις τα αγαθά και τις υπηρεσίες που έχει να σου προσφέρει. Να υπάρχει, επίσης, μια διάδραση ανάμεσα στους ανθρώπους και στον αστικό χώρο, η οποία στη συνέχεια παρακινεί τους ανθρώπους να εμπλακούν περισσότερο στη δημόσια ζωή.
Στη «Θεσσαλονίκη Για Όλους» η συμμετοχή των πολιτών αποτελεί σημαντικό παράγοντα βελτίωσης και απόδοσης αξίας στην πόλη. Μέσα από το πρόγραμμά μας, δημιουργούμε αυτές τις προϋποθέσεις που καθιστούν ως απαράβατη αρχή τη συμμετοχή των πολιτών στην καθημερινότητα της πόλης. Στο παρόν κείμενο, και ως αρχιτέκτονας μηχανικός, θα αναφερθώ σε δύο βασικές χωρικές προϋποθέσεις, που ενισχύουν τη συμμετοχή των πολιτών στην καθημερινότητα. Αυτές είναι η συμπεριληπτικότητα και η προσβασιμότητα.
Η συμπεριληπτικότητα στον δημόσιο χώρο έχει κατά κύριο λόγο να κάνει με τη δυνατότητα χρήσης του από τους μειονεκτούντες σωματικά, νοητικά και κοινωνικά (εμποδιζόμενα άτομα). Αυτοί ορίζονται από τα άτομα με κινητική δυσκολία (χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων ή άνθρωποι με παιδικά καροτσάκια) ή περιορισμό στην κίνηση (π.χ. οι ηλικιωμένοι), τα άτομα με δυσκολία όρασης και ακοής, τα άτομα με μειωμένη αντίληψη (π.χ. τα παιδιά ή τα αυτιστικά άτομα), οι άποροι και οι μετανάστες. Για όλους αυτούς, πρέπει να διευκολύνεται η πρόσβαση και χρήση, ώστε να αισθάνονται καλοδεχούμενοι, να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στα καθημερινά δρώμενα και να απολαμβάνουν την ποιότητα ζωής στον δημόσιο χώρο.
Μερικά σημεία με τα οποία επιτυγχάνεται η συμπεριληπτικότητα μέσα από το πρόγραμμά «Θεσσαλονίκη για Όλους»:
- Σχεδιασμός που να επιτρέπει ανεμπόδιστα την κίνηση σε άτομα μειωμένης κινητικότητας. Αυτό γίνεται με σωστά σχεδιασμένα πεζοδρόμια και, όπου δεν είναι εφικτό, με μετατροπή της οδού σε οδό ήπιας κυκλοφορίας.
- Δημιουργία χώρων αναψυχής (πάρκα και παιδικές χαρές) για εμποδιζόμενα άτομα.
- Ευκολία πρόσβασης στα εμποδιζόμενα άτομα σε μέσα συγκοινωνίας.
- Διασφάλιση της πρόσβασής των εμποδιζόμενων ατόμων σε όλες τις υποδομές και χώρους άθλησης.
- Επαρκής φωτισμός χώρων για ασφαλή μετακίνηση όλες τις ώρες.
- Επαρκής αστικός εξοπλισμός (αστικά καθιστικά) για δωρεάν χρήση του δημόσιου χώρου από όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα χρήσης των εμπορικών τραπεζοκαθισμάτων.
Δεύτερη προϋπόθεση για συμμετοχή των πολιτών στην αστική καθημερινότητα είναι η προσβασιμότητα. Η προσβασιμότητα είναι μια έννοια με σημασία για όλο τον πληθυσμό, εμποδιζόμενο και όχι, κοινωνικά αποκλεισμένο και μη. Ως τέτοια ορίζεται η δυνατότητα του κάθε πολίτη να έχει εύκολη πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες της πόλης. Πόσο εύκολα μπορώ να έχω πρόσβαση σε παιδική χαρά; Πόσος χρόνος απαιτείται για να πάω στο κοντινότερο κολυμβητήριο να αθληθώ;
Η προσβασιμότητα, λοιπόν, σε υπηρεσίες και αγαθά της πόλης ορίζει το πόσο εύκολα μπορούμε να έχουμε πρόσβαση σε αυτά για να τα απολαύσουμε στην καθημερινή μας ζωή και βασίζεται σε τέσσερεις άξονες: στις συγκοινωνίες, στη μικροκινητικότητα, στην «περπατησιμότητα» (πόσο εύκολα περπατιέται μια διαδρομή από άποψη απόστασης και ελκτικότητας) και, τέλος, στη χωροθέτηση χρήσεων. Η τελευταία δεν καθορίζεται εξ ολοκλήρου από τη δημόσια αυτοδιοίκηση, καθώς σε μεγάλο βαθμό ορίζεται από πολεοδομικά σχέδια.
Η προσβασιμότητα μέσα από το πρόγραμμά μας επιτυγχάνεται με τα παρακάτω:
- με βελτίωση των συγκοινωνιών. Προτείνεται η δημιουργία δωρεάν κυκλικών διαδρομών λεωφορείων στο ιστορικό κέντρο από τους σταθμούς μετεπιβίβασης του μετρό, η επαναφορά του ωραρίου φορτοεκφορτώσεων και η θαλάσσια συγκοινωνία.
- με ενίσχυση της μικροκινητικότητας. Άμεσος στόχος είναι η δημιουργία πλήρους και ασφαλούς δικτύου ποδηλατοδρόμων.
- με διευκόλυνση και ενθάρρυνση του περπατήματος μέσα στην πόλη με τη δημιουργία ενιαίου δικτύου, σωστά μελετημένων πεζοδρομίων -σε ό,τι αφορά τις διαστάσεις τους, τα υλικά και τη συντήρηση-, με δρόμους ήπιας κυκλοφορίας και με τη συμπεριληπτικότητα των εμποδιζομένων ατόμων στον σχεδιασμό.
- τέλος, με χωροθέτηση χρήσεων που να εξυπηρετεί την προσβασιμότητα, τουλάχιστον όσον αφορά χώρους που ανήκουν στον Δήμο ή έχει κάποια δικαιοδοσία σε αυτούς.
Για παράδειγμα, τα πάρκα και οι παιδικές χαρές να είναι διάσπαρτες μέσα στην πόλη ώστε, ει δυνατόν, το κάθε σπίτι να έχει εύκολη πρόσβαση σε αυτές σε απόσταση που γίνεται με τα πόδια. Παρομοίως, τα κέντρα απασχόλησης εμποδιζόμενων ατόμων πρέπει να βρίσκονται διάσπαρτα μέσα στην πόλη, ώστε να εξυπηρετούν όλες τις περιοχές ή να είναι σε κομβικά σημεία ως προς τη συγκοινωνία.
Με βασικές αρχές τη συμπεριληπτικότητα και την προσβασιμότητα στην αστική χωρική οργάνωση στη «Θεσσαλονίκη Για Όλους» πετυχαίνουμε να δημιουργήσουμε ένα αστικό περιβάλλον ανοιχτό προς όλους, δημοκρατικό και ασφαλές.
*Η Μάγδα Μαυρίδου είναι διδάκτωρ Αρχιτέκτονας μηχανικός, υποψήφια δημοτική σύμβουλος με την παράταξη «Θεσσαλονίκη Για Όλους» με επικεφαλής τον Σπύρο Πέγκα.