Συνέντευξη στη Σοφία Παπαμαυρουδή
Φως σε άγνωστες πτυχές και αναπάντητα ερωτήματα που γέννησε η ανακάλυψη του σκελετού στον τάφο της Αμφίπολης ρίχνει με την εφ' όλης της ύλης συνέντευξή της στη Voria.gr η η γνωστή αρχαιολόγος και συγγραφέας Ντόροθι Κινγκ.
Η κ. Κινγκ εξηγεί γιατί τα ευρήματα στο ταφικό μνημείο δείχνουν ότι δύσκολα αυτό θα χτιζόταν για μια γυναίκα και αναλύει τους λόγους για τους οποίους ο σκελετός εντοπίστηκε σχεδόν ακέραιος και όχι στη μορφή αποτεφρωμένων λειψάνων, σε αντίθεση δηλαδή με τα μακεδονικά ταφικά έθιμα της εποχής.
Επιπλέον, δηλώνει πεπεισμένη ότι ο ένοικος της Αμφίπολης ήταν ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο, παρότι είχε ενταφιαστεί σε ξύλινο φέρετρο, και εξηγεί γιατί στην Αμφίπολη πιθανότατα ετάφη ο στρατηγός και αδελφικός φίλος του Μ. Αλεξάνδρου, Ηφαιστίωνας, και όχι ο ίδιος ο μεγάλος στρατηλάτης
Ακόμη, η γνωστή αρχαιολόγος εκφράζει την άποψή της σχετικά με το τι υποδηλώνουν τα διακοσμητικά αντικείμενα που βρέθηκαν στο μεγαλοπρεπές ταφικό μνημείο και δίνει την δική της εκτίμηση για την αρχική μορφή του φερέτρου που βρέθηκε κάτω από τον τρίτο θάλαμο.
-Ο ενθουσιασμός γύρω από το μνημείο της Αμφίπολης μετά την εύρεση του τάφου και του σκελετού κορυφώνεται. Ο κόσμος τώρα περιμένει τα αποτελέσματα από τα οστά τα οποία βρέθηκαν κάτω από τον τρίτο θάλαμο του τάφου. Ωστόσο, θεωρείτε ότι μπορούμε να προσδιορίσουμε εάν τα οστά ανήκουν σε άνδρα ή γυναίκα;
Ναι, η κ. Περιστέρη είναι ήδη ξεκάθαρη ότι πρόκειται για άνδρα. Κανονικά, ο τρόπος για να προσδιορίσεις το φύλο ενός σκελετού είναι να κοιτάξεις τα κτερίσματα, μετά τη λεκάνη και μετά το ύψος και άλλα χαρακτηριστικά. Από τη στιγμή που δεν βρέθηκαν κοσμήματα, όπως χάντρες, ούτε γυναικεία αντικείμενα, τα οστά φάνηκαν ότι είναι ενός άνδρα και είμαι σίγουρη ότι αυτά εξετάστηκαν πριν επιβεβαιωθεί.
Aποκλείετε, λοιπόν, την πιθανότητα στον τάφο να θάφτηκε γυναίκα.
Δεν αποκλείω στον τάφο να θάφτηκε και γυναίκα στην Αμφίπολη, αλλά δεν υπάρχει γυναίκα την εποχή εκείνη που να ήταν τόσο σημαντική ώστε να θαφτεί στον μεγαλύτερο τάφο του κόσμου. Ακόμη και η Ολυμπιάδα δεν θα μπορούσε να χτίσει έναν τάφο τέτοιου μεγέθους για τον εαυτό της, ούτε καμία άλλη γυναίκα είχε την εξουσία να το κάνει. Δεν πιστεύω στα παραμύθια και από τη στιγμή που, σύμφωνα με τις επιγραφές, η Ολυμπιάδα θάφτηκε στην Πύδνα, ο τάφος δεν χτίστηκε για γυναίκα.
-Είναι γνωστό ότι εκείνη την εποχή, όπως έχετε πει ήδη και εσείς, ότι η καύση των νεκρών ήταν ο κανόνας στη Μακεδονία. Πώς εξηγείτε την ανακάλυψη ενός σχεδόν ακέραιου σκελετού στον τάφο της Αμφίπολης;
Οι φτωχοί θάβονταν, οι πλούσιοι καίγονταν σε πολυτελείς πυρές. Υπήρχαν πολλοί διαφορετικοί τύποι πυράς, για παράδειγμα μια γενιά νωρίτερα ο Μαύσωλος στην Περσική Καρία κάηκε σε πυρά, αλλά τα οστά του ήταν σε καλή κατάσταση όταν τα βρήκαν οι Ιππότες της Ρόδου.
Εάν το πρόσωπο της Αμφίπολης κάηκε στην Βαβυλώνα, είναι πιθανόν να αποτεφρώθηκε με παρόμοιο τρόπο όπως αυτό του Μαυσώλου, αλλά και πάλι αυτό είναι κάτι το οποίο θα ξεκαθαρίσει η κ. Περιστέρη μόλις σιγουρευτεί.
Οι πυρές στη Μακεδονία, για παράδειγμα του Φίλιππου Β’ στον Τάφο ΙΙ, ήταν πιο χαρακτηριστικές της Μακεδονικής παράδοσης, εκείνη την εποχή. Ο νεκρός βασιλιάς τοποθετούνταν στην πυρά και φαίνεται ότι έπιπλα, άρματα και πολλά άλλα ξύλινα αντικείμενα καίγονταν παράλληλα στην πυρά, έτσι ώστε να διαρκέσει περισσότερο, ενώ ύστερα τα κόκκαλα συγκεντρώνονταν και τοποθετούνταν σε μια λάρνακα ή κουτί. Άλλοι Μακεδονικοί τάφοι υποδηλώνουν ότι αυτό ήταν περισσότερο φυσιολογικό μέχρι τον Μ. Αλέξανδρο, αλλά είναι πιθανό τα έθιμα να άλλαξαν.
Ένα καλό παράδειγμα διαφορετικών εθίμων είναι ότι οι περισσότεροι Ρωμαίοι, κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, αποτεφρώνονταν, αλλά οι Κορνέλι θάβονταν όλόκληροι σαν οικογενειακό έθιμο. Μια αξιοσημείωτη εξαίρεση ήταν ο δικτάτορας Σύλλας, το ολόκληρο όνομα του οποίου ήταν Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας, ο οποίος επέλεξε να αποτεφρωθεί. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι έκανε τρομερά πράγματα στα σώματα των εχθρών του και ανησυχούσε ότι εάν το σώμα του θαβόταν ολόκληρο, οι εχθροί του θα έκαναν παρόμοια τρομερά πράγματα στη σορό του.
Εάν και θα ήταν πιο εύκολο για τους αρχαιολόγους η Ιστορία να ήταν σταθερή, δείχνοντας έτσι μια συνεχή εξέλιξη της ταφής, δυστυχώς κάποιες φορές οι άνθρωποι είχαν διαφορετικές ιδέες και άλλαξαν τον τρόπο ταφής για λόγους τους οποίους δεν μπορούμε πάντα να γνωρίζουμε.
-Εκείνη την εποχή, ήταν συνήθης μέθοδος ταφής η χρήση ξύλινου φερέτρου; Τι μας δείχνει η χρήση του ξύλου;
Το απλό ξύλο ήταν για τους φτωχούς, ενώ το μάρμαρο για τους πλούσιους οι οποίοι μπορούσαν να αντεπεξέλθουν οικονομικά. Τα περίτεχνα ευρήματα της Αμφίπολης υποδηλώνουν ότι το φέρετρο δεν ήταν απλό ξύλο αλλά περίτεχνα διακοσμημένο με ελεφαντόδοντο ή κόκκαλο, καθώς και γυαλί και ίσως κάποτε καλύπτονταν με χρυσό, όπως τα σημαντικά χρυσελεφάντινα αγάλματα. Ένα φέρετρο τέτοια ποιότητας υποδηλώνει ότι ο νεκρός ήταν κάποιο πολύ σημαντικό πρόσωπο.
-Ποια η γνώμη σας για τα διακομητικά στοιχεία που βρέθηκαν στο φέρετρο;
Μόνο τα αρχιτεκτονικά στοιχεία επιβιώνουν καλά και οι γυάλινοι κύκλοι πιθανόν να ήταν ένθετοι σε άλλες διαφορετικές ζωφόρους. Οι διακοσμημένες πλευρές πρέπει να ήταν σκαλισμένες με ελεφαντόδοντο, ή χρυσό, αλλά λείπουν.
-Τα κόκκαλα βρέθηκαν εντός και εκτός του φερέτρου. Είναι πιθανόν να μην ανήκουν στο άτομο για το οποίο κτίστηκε ο τάφος; Για να γίνω πιο ξεκάθαρη, υπάρχει πιθανότητα αυτά τα οστά να ανήκουν σε κάποιον τυμβωρύχο, ο οποίος παγιδεύτηκε μέσα στον τάφο; Εάν όχι, πώς εξηγείτε τον διασκορπισμό των οστών;
Ναι, είναι πιθανόν ο τάφος να χτίστηκε για ένα άτομο, για παράδειγμα τον Μ. Αλέξανδρο και να χρησιμοποιήθηκε για άλλο, για παράδειγμα τον Ηφαιστίωνα. Η τοποθεσία που βρέθηκαν τα οστά το κάνει σχεδόν απίθανο να πρόκειται για τυμβωρύχο. Ο τυμβωρύχος πιθανότατα να διασκόρπισε τα οστά, προσπαθώντας να βρει ακριβά αντικείμενα όπως χρυσό και ελεφαντόδοντο, όπλα κλπ. Εάν βέβαια το σώμα ήταν του Μ. Αλεξάνδρου, τα κόκκαλά του θα κλέβονταν επίσης.
-Η κ. Περιστέρη δήλωσε ότι τα οστά πιθανόν να ανήκουν σε κάποιον στρατηγό του Μ. Αλεξάνδρου. Τι πιστεύετε εσείς για αυτό; Μπορεί ένα τέτοιο λαμπρό μνημείο, να ανήκει σε έναν στρατηγό;
Η κ. Περιστέρη είναι μια από τους καλύτερους αρχαιολόγους, οπότε πιστέυω ότι είναι σωστή. Προφανώς και δεν θα μπορούσε να είναι για οποιονδήποτε στρατηγό, και από τη στιγμή που μίλησε για ένα στοιχείο λατρείας, τότε ο Ηφαιστίωνας φαίνεται το πιο πιθανό σενάριο.
Αλλά είναι επίσης πιθανόν ο τάφος να κρατήθηκε άδειος όσο περίμεναν να επιστρέψει η σορός του Μ. Αλεξάνδρου και ότι αργότερα κάποιος κυβερνήτης, ο οποίος ήταν στρατηγός του Αλέξανδρου, να θεοποίησε τον εαυτό του και να θάφτηκε εκεί. Ένας μικρότερος στρατηγός δεν θα μπορούσε να έχει ένα τέτοιο σημαντικό τάφο, ένας σημαντικός στρατηγός ο οποίος ήταν κοντά στον Μ.Αλέξανδρο ή που έγινε κυβερνήτης μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου θα μπορούσε.
-Αρχικά δηλώσατε ότι ο τάφος πιθανότατα ανήκει στον Ηφαιστίωνα ή στον Αλέξανδρο, καθώς, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, μόνον αυτοί οι δύο ταριχεύθηκαν εκείνη την εποχή. Αργότερα δηλώσατε ότι θεωρείτε εξαιρετικά απίθανο να είναι τα οστά του Αλέξανδρου αυτά που βρέθηκαν στην Αμφίπολη. Γιατί το λέτε αυτό;
Η σορός του Αλέξανδρου εκλάπη από τον Πτολεμαίο και θάφτηκε στην Αίγυπτο. Όλες οι αρχαίες πηγές μέχρι την Αραβική κατάκτηση της Αιγύπτου το 642 μ.Χ καθιστούν σαφές ότι το σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ήταν στην Αίγυπτο. Όπως είπα και πριν, εάν το σώμα ήταν του Μ. Αλεξάνδρου, τα κόκκαλά του θα τα έκλεβαν οι τυμβωρύχοι.
-Εάν επικεντρωθούμε στο σενάριο ότι ο τάφος ανήκει στον Ηφαιστίωνα, πως είναι αυτό δυνατόν, αφού σύμφωνα με τις περισσότερες ιστορικές πηγές το σώμα του θάφτηκε στην Βαβυλώνα; Υπάρχουν άλλες πηγές οι οποίες υποστηρίζουν ότι η σορός του επέστρεψε στη Μακεδονία;
Υπάρχουν πολλές αρχαίες πηγές οι οποίες λένε ότι ο Ηφαιστίωνας είχε κανονική ταφή (κηδεία) στην Βαβυλώνα, κάποιες άλλες λένε ότι η ταφή έγινε αλλού, αλλά η ταφή(κηδεία) και ο τάφος είναι διαφορετικά πράγματα. Η λέξη πυρά θα μπορούσε να σημαίνει φωτιά ή τάφος. Oι τελευταίες ευχές του Αλέξανδρου, τις οποίες εξέφρασε στον Περδίκα, ήταν να χτίσουν τον τάφο του Ηφαιστίωνα. Ο Περδίκας ήταν υπέυθυνος για τη Μακεδονία, οπότε εάν ο τάφος επρόκειτο να είναι στην Βαβυλώνα, ο Αλέξανδρος θα έλεγε την ευχή του στον άνδρα ο οποίος ήταν υπεύθυνος για εκεί και όχι στον Περδίκα.