του Γιώργου Δώρα
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, που στην προκειμένη περίπτωση είναι δύο:
Πρώτον, αν και η λαϊκή ρήση λέει «όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος», στα οικονομικά και αναπτυξιακά θέματα όσοι βλέπουν από μακριά τη μεγάλη εικόνα έχουν κατά τεκμήριο πιο ψύχραιμη –άρα πιο καθαρή- ματιά και ως εκ τούτου τη δυνατότητα να σκιαγραφήσουν τις εξελίξεις με εγκυρότητα και αξιοπιστία.
Δεύτερον, αν και η θεωρία απέχει συνήθως από την πράξη είναι απολύτως απαραίτητη για να διαμορφωθεί ένα παραγωγικό σχέδιο. Από μόνη της η εμπειρία που συχνά μεταφράζεται σε αυτοσχεδιαστικές πρωτοβουλίες και αποσπασματικές κινήσεις έχει πεπερασμένα όρια και περιορισμένα αποτελέσματα.
Με αυτά τα δεδομένα δεν είναι περίεργο ότι κατά τη διάρκεια της σύσκεψης του πρωθυπουργού με τους φορείς της Θεσσαλονίκης ενόψει της ΔΕΘ, το προωθητικό βήμα έγινε από τον κ. Μητσοτάκη και όχι από τους εκπροσώπους των παραγωγικών τάξεων της περιοχής. Άλλωστε εκείνος έχει το πλεονέκτημα μιας συνολικότερης ευθύνης, σε αντίθεση με τους προέδρους του κάθε φορέα που ο καθένας γνωρίζει πολύ καλά μόνο ότι εκπροσωπεί. Κι αυτό όχι σε όλες τις περιπτώσεις… Έτσι κι αλλιώς η ουσιαστική συνεργασία ποτέ δεν ευδοκίμησε στη Θεσσαλονίκη. Ή σχεδόν ποτέ. Υπερίσχυαν πάντα -και εξακολουθούν να υπερισχύουν- οι εγωισμοί, τα μικροσυμφέροντα και η προστασία κάθε φέουδου, που αν και πουκάμισο αδειανό έχει μεγαλόσχημο θεσμικό τίτλο.
Ο κ. Μητσοτάκης, λοιπόν, στη σύσκεψη μίλησε για την ανάγκη να υπάρξει στρατηγική και συνεκτικό σχέδιο για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά και να προωθούνται προς υλοποίηση ώριμα έργα. Είπε, δηλαδή, αυτονόητα πράγματα. Και άκουσε τα συνήθη, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις με νέους τίτλους. Από τους βιομήχανους άκουσε για την ανάγκη δημιουργίας «Διεθνούς Ζώνης Βιομηχανίας και Εμπορίου Θεσσαλονίκης». Οι εξαγωγείς πρότειναν τη δημιουργία του «Enterprise Macedonia», ενός φορέα για την προώθηση της εξωστρέφειας των περιφερειών της Βορείου Ελλάδος και των προϊόντων τους. Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης θέλει δράσεις και έργα που θα στηρίζουν τη μετεξέλιξη της πόλης σε διαμετακομιστικό κέντρο και κόμβο εφοδιαστικής αλυσίδας. Το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο προτείνει τη δημιουργία ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης. Το Επαγγελματικό Επιμελητήριο ζητά μείωση του κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων. Ο Εμπορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης επιθυμεί λύση στο πρόβλημα των «κόκκινων δανείων» υπέρ των δανειοληπτών, αφού πολλά μέλη του έχουν προβλήματα. Οι ξενοδόχοι της Θεσσαλονίκης επιμένουν για την ανάγκη να εδραιωθεί το αίσθημα ασφάλειας στην πόλη. Και άλλα πολλά άκουσε ο πρωθυπουργός –και οι συνεργάτες του στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα- από όχι μόνο από τους εκπροσώπους των παραγωγικών φορέων, αλλά και από τους αυτοδιοικητικούς, από τους κομματικούς, από τους υπηρεσιακούς, αλλά και από… τρίτους παράγοντες, που αυτοπροβάλλονται ως ιδεολόγοι. Για το μετρό, για τον ΟΑΣΘ, για την καινοτομία. Για τον ΠΑΟΚ, για τον Άρη, για τον Ηρακλή. Για το θαλάσσιο μέτωπο, για τον… ορεινό όγκο, για το σταθμό των τρένων, το αεροδρόμιο, το λιμάνι. Λίγο πολύ για τα πάντα.
Ο καθένας τα δικά του. Ορισμένοι πιο οργανωμένα κι επεξεργασμένα, κάποιοι άλλοι με προχειρότητα. «Κάθε λιμάνι και καημός», που λέει και το τραγούδι. Μόνο που οι καημοί είναι πολλοί, αλλά το λιμάνι μόνο… ένα.
Η θεωρία του προστατευμένου πυρηνικού καταφυγίου μέσα στην καταστροφή, δεν ισχύει ούτε στον πυρηνικό πόλεμο. Πολύ περισσότερο δεν ισχύει στην οικονομία και την ανάπτυξη, πεδία όπου τα πάντα όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Εκείνο που λείπει, λοιπόν, από τη Θεσσαλονίκη δεν είναι ούτε οι ιδέες για τις λύσεις των προβλημάτων, ούτε οι προτάσεις για τη δημιουργική διέξοδο της κοινωνίας, ούτε οι γκρίνιες για τη στασιμότητα. Όλα αυτά υπάρχουν σε… υπερεπάρκεια. Ακόμη και τα λεφτά που χρειάζονται θα μπορούσαν να αναζητηθούν! Από το κράτος, τα ευρωπαϊκά κονδύλια, τους χορηγούς, τη διασπορά, τις τράπεζες. Εκείνο που λείπει είναι το κοινό όραμα. Η τεχνογνωσία για την προσέγγιση του και η συνεργασία για την υλοποίηση του. Λείπει, δηλαδή, η συνείδηση ότι καλύτερα να έχω μια μικρότερη θέση σε ένα μεγαλύτερο, αρτιότερο και πιο δυναμικό σχήμα. Η ελληνική άποψη «καλύτερα πρώτος στο χωριό, παρά τελευταίος στην πόλη» αφορά μια άλλη Ελλάδα, μια άλλη εποχή, έναν άλλο κόσμο. Έρχεται, λοιπόν, ένας πρωθυπουργός στη Θεσσαλονίκη –πιθανότατα και κάποιοι προκάτοχοι του παλαιότερα- να μιλήσουν για το αυτονόητο, εκεί όπου υπάρχουν άπειρες γνώμες, διότι και τα προβλήματα είναι… άπειρα και οι δυνατότητες εξίσου άπειρες. Επομένως ευθύνη του κ. Μητσοτάκη από εδώ και πέρα είναι να οργανώσει τη δουλειά με την εξουσία που του δίνει το αξίωμά του. Αφού επί δεκαετίες οι φορείς της Θεσσαλονίκης δεν κατάφεραν να συσπειρωθούν, να συντονιστούν και να ξεπεράσουν τις μικρότητες που μοιραία αναπτύσσονται σε περιορισμένες κοινωνίες, οφείλει να παρέμβει η κεντρική εξουσία. Αλλιώς ας μην άνοιγε το θέμα. Ας κρατούσε σημειώσεις και ας μοίραζε χαμόγελα κατανόησης, ώστε όλοι να αγωνιούν εάν θα συμπεριλάβει το θέμα τους στην ομιλία του στα εγκαίνια της ΔΕΘ, που παραδοσιακά κατά ένα μέρος της είναι αφιερωμένη στη Θεσσαλονίκη. Τώρα ο σημερινός πρωθυπουργός οφείλει να βρει επί της ουσίας λύση στο πρόβλημα που ο ίδιος ανέδειξε. Το πρότζεκτ Θεσσαλονίκη χρειάζεται μάνατζερ. Πρότζεκτ μάνατζερ. Πέρα από αρμοδιότητες, ειδικότητες και συνδικαλισμούς –ακόμη και ο επιχειρηματικός συνδικαλισμός είναι συνδικαλισμός- οφείλει αν δημιουργήσει μια δομή ή να χρησιμοποιήσει μία από αυτές που υπάρχουν, ώστε άμεσα και τεχνοκρατικά να υπάρξει στρατηγική και συνεκτικό σχέδιο για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά και διαδικασίες μέσω των οποίων θα προωθούνται προς υλοποίηση έργα που ωριμάζουν. Γι’ αυτά μίλησε, αυτά οφείλει να υλοποιήσει. Διαφορετικά το μόνο στο οποίο μπορεί να προσβλέπει η περιοχή είναι κάτι μικρές, κατά παραχώρηση νίκες, με τις οποίες ποτέ δεν θα πάρει κανένα πρωτάθλημα.
Σε λίγα χρόνια η Θεσσαλονίκη θα είναι μια άλλη πόλη. Αλλά ας μη παραμυθιαζόμαστε, αυτό θα συμβεί απλά και μόνο επειδή δεν γίνεται αλλιώς. Αυτά που θα συμβούν στο λιμάνι, στο αεροδρόμιο, στο μετρό, στον τουρισμό θα επηρεάσουν προς το καλύτερο την οικονομία και την κοινωνία. Μόνο που μετά από δεκαετίες στασιμότητας, όλα αυτά κινούνται στα όρια της φυσικής εξέλιξης, που επιβάλλουν πρωτίστως η γεωγραφία και η ιστορία. Θα έχει, δηλαδή, αποτελέσματα πολύ χαμηλότερα από κάτι οργανωμένο, στοχευμένο και συντονισμένο.
Και δύο υστερόγραφα από τις λεπτομέρειες της καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης προ 20ετίας και προ διετίας, που έχουν νόημα εξαιτίας των πρωταγωνιστών τους, αλλά και του κρυστάλλινου τρόπου με τον οποίο σφραγίζουν την σταθερή νοοτροπία ενός μωρού που δήθεν δεν θα φάει εάν δεν κλάψει, χωρίς ποτέ να υπολογίζει εάν οι γονείς του έχουν να ταΐσουν το ίδιο και τα αδέλφια του.
ΥΓ. Όταν η κ. Βάσω Παπανδρέου ήταν υπουργός Ανάπτυξης στη δεκαετία του 1990 είχε συγκαλέσει σε κεντρικό ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης σύσκεψη των δημάρχων του πολεοδομικού συγκροτήματος με θέμα τα έργα που θα χρηματοδοτούσε το ΕΣΠΑ, που τότε δε λεγόταν ΕΣΠΑ, αλλά πακέτο Σαντέρ ή κάτι τέτοιο. Ο κάθε δήμαρχος υπέβαλε την λίστα της περιοχής του και συζητούσε τις προτεραιότητες. Ένας από τους δημάρχους της δυτικής Θεσσαλονίκης, ο οποίος διατηρούσε μακρόχρονη προσωπική και πολιτική σχέση με την υπουργό, εμφανίστηκε πολύ πιεστικός. Όταν, μάλιστα, η σύσκεψη τελείωσε σηκώθηκε από τη θέση του, πλησίασε την Βάσω και επέμεινε να προστεθούν στη λίστα που είχε διαμορφωθεί κάποια συγκεκριμένα έργα στο δήμο του. Τότε εκείνη –επηρεασμένη προφανώς και από την κούραση της ημέρας- σηκώθηκε όρθια, κτύπησε το χέρι της στο τραπέζι και του είπε σε αυστηρό τόνο. «Γιατί επιμένεις; Δεν καταλαβαίνεις ότι ήδη είμαστε έξω κατά ένα τρισ. δραχμές από τα ευρωπαϊκά κονδύλια;». Κάπου εκεί –όπως ο καθένας μπορεί να φανταστεί- η στιχομυθία ολοκληρώθηκε άδοξα…
ΥΓ2. Ήταν μία από τις φορές που δύο χρόνια πριν ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανέβηκε στο γραφείο του στη Θεσσαλονίκη. Η παρουσία του είχε γίνει γνωστή και από νωρίς έξω από το Διοικητήριο είχαν συγκεντρωθεί με πανό εργαζόμενοι – απολυμένοι μιας αλυσίδας σούπερ μάρκετ που έκλεινε αφήνοντας εκατοντάδες ανέργους. Μόλις έφτασε το πρωθυπουργικό αυτοκίνητο τον πλησίασε η επικεφαλής των διαδηλωτών και του απηύθυνε σε απελπισμένο τόνο μία και μόνη φράση: «Αλέξη κάνε κάτι!». Λίγο αργότερα στο γραφείο του ο Τσίπρας ενημερώθηκε από τους συνεργάτες του για την υπόθεση και ακούστηκε να λέει στην ομήγυρη. «Μα τι μπορώ να κάνω;». Κανένας από τους παρευρισκόμενους δεν απάντησε…