Καλημέρα σας!
Εδώ Πολυτεχνείο! Εδώ Πολυτεχνείο! Ακριβώς πριν από 50 χρόνια, σαν σήμερα 17 Νοεμβρίου 1973, οι φωνές της Μαρίας Δαμανάκη και του Δημήτρη Παπαχρήστου και της Κλεοπάτρας Παπαγεωργίου στη Θεσσαλονίκη δονούσαν τον αέρα με αντιδικτατορικά συνθήματα, δημοκρατικά αιτήματα και απαγορευμένα από τη Χούντα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη. Ήταν η αρχή του τέλους για τη δικτατορία των Συνταγματαρχών, που κατέρρευσε το καλοκαίρι του 1974 υπό το αβάσταχτο βάρος της Κυπριακής τραγωδίας. Μια επέτειος που ανήκει στη νέα γενιά και τη γιορτάζουν όλοι οι Έλληνες, ώστε να μαθαίνουν οι νεότεροι και να θυμούνται οι παλαιότεροι. Πενήντα χρόνια μετά το 1973, πολλά τα μηνύματα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, που σχηματοποιούνται στο δημοφιλέστερο σύνθημα της εποχής «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» είναι απολύτως επίκαιρα, αρκεί να μεταφραστούν με όρους 2023 και όχι ως απλή επανάληψη, που, όταν συμβαίνει, τα υποτιμά. Οι εποχές μεταβάλλονται ραγδαία, «η ζωή αλλάζει / δίχως να κοιτάζει / τη δική σου μελαγχολία» και οι κοινωνίες καλούνται να απαντήσουν σε νέες, πρωτόγνωρες προκλήσεις. Κάτι για το οποίο απαιτείται μαχητικό πνεύμα, εντελώς καινούρια εργαλεία και πολύ περισσότερη και κοπιαστική δουλειά απ’ ότι στο παρελθόν.
Οι ιδιοκτήτες του Πολυτεχνείου
Πραγματικά μελαγχολική ήταν η χθεσινή εικόνα με τα γιουχαΐσματα και τις ρίψεις… καφέδων στο κέντρο της Αθήνας κατά του Νίκου Ανδρουλάκη, που ανάγκασε τη συνοδεία του να ανοίξει ομπρέλες χωρίς να βρέχει. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ πήγε να καταθέσει στεφάνι στο μνημείο του Πολυτεχνείου, προς τιμήν της σημερινής επετείου, αλλά αυτό δεν άρεσε σε κάποιους. Στους γνωστούς αγνώστους, οι οποίοι διάγουν βίο τριφηλό ως… ιδιοκτήτες της εξέγερσης της 17ης Νοέμβρη 1973. Όπως άλλοι συνάδελφοί τους νιώθουν ιδιοκτήτες της Επανάστασης του 1821, άλλοι ιδιοκτήτες του «ΟΧΙ» του 1940 και άλλοι της ίδιας της… Μακεδονίας και του ονόματός της. Θα επρόκειτο για γελοιότητες, εάν δεν είχαν σαφή στόχο να διαχωρίσουν τους Έλληνες σε καλούς και κακούς, σε προοδευτικούς και συντηρητικούς, σε αυτούς που έχουν δικαίωμα να μιλάνε και τους άλλους που έχουν… υποχρέωση να σιωπούν. Δυστυχώς γι’ αυτούς καμία επέτειος δεν έχει ιδιοκτήτες αριστερούς, δεξιούς και κεντρώους. Άλλωστε -για να μπούμε στην ουσία- στο πέρασμα των χρόνων μεγαλύτερη σημασία έχουν τα νοήματα των γεγονότων από τα ίδια τα γεγονότα. Το μόνο που ταιριάζει σε όσους προσπαθούν να εμποδίσουν ή να ευτελίσουν την απόδοση τιμής σε μια επέτειο από τον οποιοδήποτε -από ένα απλό πολίτη, ένα μικρό παιδί ή έναν πολιτικό αρχηγό- επειδή δεν ανταποκρίνεται στο δικό τους νυχτόβιο face control είναι η ντροπή. Όπως έχει γράψει και ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος: «Καημένε Μακρυγιάννη να ’ξερες γιατί το τζάκισες το χέρι σου. / Το τζάκισες για να χορεύουν σέικ τα κωλόπαιδα».
Ο Καβάφης ξημερώματα στη Σαλονίκη
Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν χθες το πρωί και αποτυπώνουν την ώρα που έρχεται η μέρα στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Με τα φώτα του λιμανιού, τα νωχελικά νερά του Θερμαϊκού, τους ρομαντικούς ψαράδες που ψαρεύουν για να… ψαρεύουν και όχι για να πιάσουν ψάρια, το αγέρωχο άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου που καβάλα στον Βουκεφάλα ατενίζει προς την Ανατολή και το άδειο αυτή τη δύσκολη για τους πολλούς ώρα πλακόστρωτο της παραλίας.
Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για μια ιδανική εικόνα της Θεσσαλονίκης, που όσο περνούν οι ώρες και προχωράει η μέρα «μουτζουρώνεται» από τα αυτοκίνητα, τα φρεναρίσματα, τα κορναρίσματα, την πολυκοσμία στους δρόμους και στα πεζοδρόμια και την συνακόλουθη κοινωνικότητα. Κατά κάποιο τρόπο οι συγκεκριμένες εικόνες παραπέμπουν εξ’ αντανακλάσεως και εκ του αντιθέτου στο ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη «Όσο μπορείς», που γράφτηκε από τον ποιητή το 1913 κι εδώ και 110 χρόνια συστήνει και υποδεικνύει σε κάθε αποδέκτη μια ηθική στάση και μια μετρημένη κοινωνική ζωή.
«Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, /
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον /
όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις /
μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου, /
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες. /
Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την, /
γυρίζοντας συχνά κι εκθέτοντάς την /
στων σχέσεων και των συναναστροφών /
την καθημερινήν ανοησία, /
ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική».
H φθήνια τρώει τον παρά
Μέχρι τώρα οι Θεσσαλονικείς καταναλωτές είχαν στραφεί στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας σε μια προσπάθεια να μειώσουν, έστω και οριακά, τη μέση απόδειξη στο σούπερ μάρκετ. Πλέον την τιμητική τους έχουν τα προϊόντα που βρίσκονται υπό καθεστώς προωθητικών ενεργειών. Η φθήνια τρώει τον παρά, που λέει και ο σοφός λαός. Μάλιστα όπως διεμήνυσε ο υπουργός Ανάπτυξης, Κώστας Σκρέκας, «επειδή η αγορά έχει μετατραπεί σε παζάρι», η κυβέρνηση σχεδιάζει μια νέα μεταρρύθμιση για σταθερά χαμηλές τιμές. Σύμφωνα με τον ίδιο, «μέχρι σήμερα έχουν ενταχθεί 770 προϊόντα στην «Μόνιμη Μείωση Τιμής» τα οποία αφορούν 37 βασικές κατηγορίες». Το ζήτημα είναι πως… κινδυνεύουμε στο εξής να προμηθευόμαστε μόνον ό,τι πωλείται με μειωμένη τιμή, ακόμη και αν δεν είναι της επιλογής μας, συχνά δε στοκάρουμε προϊόντα μόνο και μόνο γιατί είναι πιο οικονομικά από άλλα. Δεν είναι τυχαίο πως στα ράφια των σούπερ μάρκετ αδειάζουν τα σημεία των προθηκών που έχουν το πιο φτηνό λάδι, το πιο οικονομικό απορρυπαντικό, τα όσπρια με τη χαμηλότερη τιμή κλπ. Τελικά η έκπτωση στις τιμές κάποιων προϊόντων, που συνήθως δεν είναι ουσιαστική στο συνολικό ποσό που καλείται να καταβάλει ένα νοικοκυριό κάθε εβδομάδα, οδηγεί σε αναγκαστική «έκπτωση» των επιλογών του που, πλέον, καθορίζονται βάσει τιμής και όχι αναγκαστικά των πραγματικών αναγκών του.
Ο πολιτισμός του χαρτιού
Εδώ και περίπου μια ενάμιση χρόνο σε διαφορά σημεία της Θεσσαλονίκης έχουν τοποθετηθεί ραφάκια για τις free press εκδόσεις της πόλης. Κάποιες… στιγμές μέσα σε αυτά βρίσκουμε όντως τις εφημερίδες που κυκλοφορούν δωρεάν στην πόλη. Τις περισσότερες φορές, όμως, μέσα στα ραφάκια βλέπουμε… σκουπίδια. Κουτάκια από αναψυκτικά, νάιλον από κρουασάν, καφέδες, νερά, σακούλες… Είτε οι κάδοι είναι γεμάτοι, είτε κάποιοι πετούν τα σκουπίδια τους όπου βρουν, χωρίς να σκεφτούν ότι εκείνη τη στιγμή προσβάλλουν βάναυσα τον έντυπο τύπο. Προφανώς το θέμα -του έντυπου τύπου- δεν τους ενδιαφέρει. Δυστυχώς! Διότι, όπως και να το κάνουμε κι ας ζούμε στην εποχή της ηλεκτρονικής ενημέρωσης και του internet- η εφημερίδα έχει και διακινεί τον δικό της πολιτισμό του χαρτιού! Όπως φυσικά και τα βιβλία.