Κυδωνίτσα, Σκλάβα, Μονεμβασιά, Σανταμεριάνα, Λαγόρθι, Σιδερίτης, Καλαβρυτινό και Μαυρόστυφο: τα… εξωτικά τους ονόματα δεν θα μπορούσαν να αποτυπώσουν καλύτερα τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Ο λόγος για μερικές από τις σπάνιες ποικιλίες του πελοποννησιακού αμπελώνα, κάποιες εντελώς άγνωστες στο ευρύ κοινό, που «ταξίδεψαν» μέχρι τη Θεσσαλονίκη, για να συστηθούν στους οινόφιλους της περιοχής και να κατακτήσουν μια θέση στις οινικές τους επιλογές. Η Voria.gr συμμετείχε στο Masterclass που διοργάνωσε ο δημοσιογράφος οίνου Στέφανος Κόγιας για τις σπάνιες ποικιλίες της Πελοποννήσου με τη συμμετοχή του προέδρου της Ένωσης Οινοπαραγωγών Αμπελώνα Πελοποννήσου (ΕΝΟΑΠ) και οινοποιού Άρη Τσέλεπου και του δημοσιογράφου οίνου Βασίλη Γαλανού. Στο πλαίσιο αυτό έμαθε πως στην Πελοπόννησο υπάρχουν 104 αυτόχθονες ποικιλίες -χωρίς να υπολογίζονται οι κλώνοι- εκ των οποίων οι 92 είναι οινοποιήσιμες και πολύ λιγότερες από αυτές γνωρίζει ο κόσμος.
«Ως οινοπαραγωγοί της Πελοποννήσου είμαστε σε ένα πολύ καλό μομέντουμ. Γίνονται πολλές νέες προσπάθειες, νέες οινοποιήσεις, νέες ποικιλίες. Κι επειδή πιστεύουμε και στην εγχώρια αγορά, θεωρήσαμε πως ήταν μια καλή στιγμή για να ξαναπαρουσιάσουμε τον αμπελώνα της Πελοποννήσου σε μια αγορά όπως της Βόρειας Ελλάδας, που ανεβαίνει και γαστρονομικά και οινικά τα τελευταία χρόνια και έχει ένα κοινό που αγαπά πραγματικά το κρασί» είπε ο πρόεδρος της ΕΝΟΑΠ, Άρης Τσέλεπος, ο οποίος μάλιστα εμφανίστηκε εντυπωσιασμένος από το ενδιαφέρον που συγκέντρωσε το masterclass για τις σπάνιες ποικιλίες της Πελοποννήσου σε μια fully booked αίθουσα κεντρικού ξενοδοχείου της πόλης. Με την ολοκλήρωσή του μάλιστα μετέφερε τη διαπίστωσή του πως η Πελοπόννησος έχει πολλούς παραγωγούς που έχουν συνδέσει το όνομά τους με μία μόνο ποικιλία, ενώ υπογράμμισε την πρωτοπορία των οινοποιών σε θέματα sustainability. Κάλεσε δε τους οινόφιλους να επισκέπτονται τα μέρη όπου δημιουργούνται τα κρασιά, για να έχουν μια πλήρη εικόνα του υπόβαθρου και της ιστορίας τους. Από τις ποικιλίες που παρουσιάστηκαν μόνο η Κυδωνίτσα και το Λαγόρθι καλλιεργούνται και στη Βόρεια Ελλάδα.
Next big thing η Κυδωνίτσα;
Ως το πιθανό next big thing στο ελληνικό κρασί χαρακτήρισε ο Στέφανος Κόγιας την Κυδωνίτσα, μια ποικιλία που, όπως τονίσθηκε, αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να την εφεύρουμε, αφού ξεχωρίζει -πέραν των ποιοτικών της χαρακτηριστικών- για την αντοχή της στην ξηρασία. Η Κυδωνίτσα είναι γηγενής ποικιλία της Λακωνίας που ανακαλύφθηκε ξανά στα τέλη του 20ου αιώνα. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρατηρήθηκε ότι τα κρασιά πολυποικιλιακών αμπελώνων όπου κυριαρχούσε ποσοστιαία η Κυδωνίτσα ήταν πιο ποιοτικά. Τη δεκαετία του 1980 δημιουργήθηκαν οι πρώτοι μικρής έκτασης μονοποικιλιακοί αμπελώνες, ενώ το 1990 ο Παναγιώτης Μπακασιέτας επέλεξε φυτά από τον αμπελώνα του Θεοδωρακάκου και δημιούργησε τα πρώτα εμβολιασμένα φυτά Κυδωνίτσας. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 άρχισε να καλλιεργείται πιο συστηματικά και το 1999 παρήχθη ο πρώτος μονοποικιλιακός οίνος Κυδωνίτσα. Το 2012 η Κυδωνίτσα συστήθηκε ως ΠΓΕ Λακωνία. Σήμερα καλλιεργείται σχεδόν παντού στην Πελοπόννησο και σε αρκετές οινοπαραγωγικές περιοχές της χώρας.
Η Κυδωνίτσα είναι σημαντική λόγω της αρωματικής της ταυτότητας και της προσαρμοστικότητάς της στα ελληνικά terroir, με όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον φύτευσης σε νέες περιοχές. Tο όνομά της προέρχεται από το χαρακτηριστικό άρωμα του κυδωνιού, ενώ χαρακτηρίζεται επίσης από τα αρώματα του αχλαδιού,του βερίκοκου, του κίτρου και βοτανικά στοιχεία. Δίνει κρασιά με υψηλή ένταση αρωμάτων, μέτριο αλκοόλ, μέτριο σώμα και μέτρια ως υψηλή οξύτητα.
Σκλάβα, μια αρχαία ποικιλία
Η Σκλάβα είναι μια σπάνια αρχαία ελληνική λευκή ποικιλία που έχει διασωθεί και αναβιώσει από τον γεωπόνο Ηλία Ζαχαριά στην περιοχή της Νεμέας. Χαρακτηρίζεται από αρώματα εσπεριδοειδών και λευκόσαρκων φρούτων, καθώς και από κάποιες βοτανικές νότες. Είναι ένα κρασί με μέτριο σώμα, ισορροπημένη οξύτητα και μέτρια αρωματική ένταση, ενώ έχει επιδείξει μέχρι τώρα δυνατότητα παλαίωσης 3-4 ετών.
Η ορυκτότητα της Μονεμβασιάς
Η Μονεμβασιά είναι μια λευκή ελληνική ποικιλία με καταγωγή από τη Λακωνία, η οποία όμως καλλιεργείται ευρέως και στα νησιά των Κυκλάδων και ιδίως στην Πάρο. Χρησιμοποιείται σε διάφορα στυλ κρασιών, από λευκά και ξηρά μέχρι ερυθρά και γλυκά. Τα λευκά κρασιά έχουν συνήθως αρώματα εσπεριδοειδών, λευκόσαρκων φρούτων και δίνουν μια αίσθηση ορυκτότητας. Η Μονεμβασιά, που είναι μια σχετικά ευοξείδωτη ποικιλία, έχει προσαρμοστεί καλύτερα όπου καλλιεργείται πάνω σε παραδοσιακές πεζούλες. Οι οινοποιοί εφαρμόζουν διάφορες τεχνικές για την προστασία της ποικιλίας από την οξείδωση, όπως προζυμωτική εκχύλιση και προστασία από το οξυγόνο σε όλα τα στάδια της παραγωγής.
Η σπάνια Σανταμεριάνα
Η Σανταμεριάνα είναι μια σπάνια λευκή ποικιλία που καλλιεργείται στη δυτική Αχαΐα. Είναι γνωστή για το λευκοκίτρινό της χρώμα και τα καθαρά αρώματα των πυρηνόκαρπων φρούτων και του πορτοκαλιού. Δίνει κρασιά με μέτριο αλκοόλ και μέτριο σώμα και μια ιδιαίτερα φρέσκια και απολαυστική γεύση όταν είναι νεαρά.
Το… κομψό Λαγόρθι
Το Λαγόρθι είναι μια σπάνια αυτόχθονη λευκή ποικιλία που καλλιεργείται στην ορεινή Αχαΐα, ιδίως στα Καλάβρυτα, όπου μέχρι πρότινος ήταν διάσπαρτα φυτεμένη και δεν ξεχώριζε από τη βασική ποικιλία της περιοχής, τον Ροδίτη. Αν και αναφέρεται από τον 15ο αιώνα στην Κρήτη και αργότερα στην Πελοπόννησο και στα Ιόνια νησιά, μόλις στις αρχές της δεκαετίας του ‘90 άρχισε να καλλιεργείται και να οινοποιείται από τον Άγγελο Ρούβαλη. Το ανεπτυγμένο φύλλο και η πρόωρη βλάστηση θυμίζουν αμπελογραφικά το Βιδιανό. Δίνει κρασιά με κομψότητα, υψηλή οξύτητα και καθαρό φρουτώδη χαρακτήρα, με αρώματα εσπεριδοειδών, αχλαδιού και βρεγμένης πέτρας. Συχνά οινοποιείται και ωριμάζει σε πήλινους αμφορείς μαζί με τα στέμφυλα, προσφέροντας κρασιά τύπου orange.
Ο… σιδερένιος σιδερίτης
O Σιδερίτης είναι μια ερυθρωπή ποικιλία που δίνει λευκά αρωματικά κρασιά με έντονη οξύτητα. Kαλλιεργείται κυρίως στη βορειοδυτική Πελοπόννησο, αλλά και στην Αττική, την Εύβοια και σποραδικά στα Ιωάννινα και τη Θεσσαλία. Πήρε το όνομά του από την πολύ σκληρή σιδερένια φλούδα των ρωγών του, οι οποίες είναι μεγάλες, τραγάνες και ανθεκτικές. Είναι όψιμη, παραγωγική και ζωηρή ποικιλία, αρκετά ευαίσθητη σε μυκητιακές ασθένειες. Δίνει τραγανά κρασιά με ζωηρή οξύτητα και αρώματα εσπεριδοειδών, λευκών λουλουδιών, πράσινων φρούτων και λευκού πιπεριού.
Το… ζωηρό Μαύρο Καλαβρυτινό
Το Μαύρο Καλαβρυτινό ή χονδρόμαυρο είναι μια αυτόχθονη ερυθρή ποικιλία από την περιοχή των Καλαβρύτων και την ορεινή Αιγιάλεια, ζωηρή και παραγωγική, που ωριμάζει στα τέλη του Σεπτέμβρη με αρχές Οκτώβρη. Δίνει ερυθρά κρασιά με ζωηρή οξύτητα, μέτριες μαλακές τανίνες και αρώματα κόκκινων και μαύρων φρούτων, λουλουδιών, βοτάνων και μπαχαρικών. Η δυνατότητα παλαίωσης του μπορεί να ξεπεράσει τα 5 χρόνια.
Το Μαυρόστυφο και η μεγάλη δυνατότητα παλαίωσης
Το Μαυρόστυφο είναι μια πολύ σπάνια ποικιλία που ανήκει στην ομάδα των Μαυρουδιών. Είναι γόνιμη, ζωηρή και παραγωγική και αρκετά ευαίσθητη στην ξηρασία και συνήθως ωριμάζει το δεύτερο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη. Είναι γνωστή για το έντονο, σχεδόν μαύρο χρώμα και τις άφθονες τανίνες της, προσφέροντας κρασιά με μεγάλη δυνατότητα παλαίωσης. Το Μαυρόστυφο χαρακτηρίζεται από πολύπλοκα αρώματα μαύρων και κόκκινων φρούτων, καθώς επίσης ελιάς και γλυκόριζας και έχει ισορροπημένη οξύτητα και μέτριο σώμα.
