Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας της Θεσσαλονίκης συμμετέχει στο καινοτόμο έργο TealHelix το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το έργο ξεκίνησε με στόχο να μετασχηματίσει τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται και επιλέγουν βιώσιμα τρόφιμα. Το έργο συγκεντρώνει 17 εταίρους από 11 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων, ΜΚΟ, εταιρειών έρευνας αγοράς και πρακτορείων μάρκετινγκ. Με συντονιστή το KU Leuven, ένα κορυφαίο ερευνητικό πανεπιστήμιο στο Βέλγιο, και με προϋπολογισμό 6,5 εκατομμυρίων ευρώ, το TealHelix επιδιώκει να αντιμετωπίσει το χαμηλό κίνητρο για βιώσιμη κατανάλωση τροφίμων.
Η Προσέγγιση του Έργου
Το TealHelix στοχεύει στην κατανόηση των κινητήριων χαρακτηριστικών των καταναλωτών και στην ενδυνάμωσή τους για τη λήψη τεκμηριωμένων, ευθυγραμμισμένων με τη βιωσιμότητα αποφάσεων. Αναπτύσσει νέες προσεγγίσεις επισήμανσης και ψηφιακές κοινωνικές καινοτομίες για την καθοδήγηση και τη βελτίωση της λήψης αποφάσεων των καταναλωτών.
Συνδυάζοντας γνώσεις από την ανάλυση κύκλου ζωής, κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος, μετρήσεις και θεωρίες συμπεριφοράς καταναλωτών, το έργο αναπτύσσει ένα νέο μέτρο για την αξιολόγηση του πώς οι ατομικές και πλανητικές προτιμήσεις για διάφορες διαστάσεις βιωσιμότητας μπορούν να ευθυγραμμιστούν για την επίτευξη στόχων βιωσιμότητας. Μέσω της σύνθεσης διεπιστημονικής γνώσης, πρωτότυπων εμπειρικών δεδομένων και ψηφιακών λύσεων, το TealHelix αναπτύσσει παρεμβάσεις συμπεριφοράς που θα σχεδιαστούν και θα δοκιμαστούν σε πραγματικές συνθήκες και διαφορετικά περιβάλλοντα λιανικής σε 6 χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των Βαλτικών χωρών, της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Ελλάδας. Επιπλέον, το έργο θα αξιοποιήσει την εμπειρογνωμοσύνη από τρέχουσες και παλαιότερες πρωτοβουλίες έρευνας και καινοτομίας και από βασικές συνεργασίες, όπως το Joint Research Center (JRC).
Σύμφωνα με την συντονίστρια του έργου, Καθηγήτρια Δρ. Justina Baršytė, οι καταναλωτές περιβάλλονται από εκατοντάδες χιλιάδες ετικέτες, και η δημιουργία μιας ακόμη ετικέτας, ακόμη και αν πρόκειται για μια πολύ ισχυρή και επιδραστική ετικέτα, δεν θα αλλάξει την ουσία των προτύπων συμπεριφοράς. «Στο επίκεντρο όλων των προηγούμενων πρωτοβουλιών και προσεγγίσεων στην επισήμανση βιωσιμότητας βρισκόταν η υποτιθέμενη ικανότητα και το κίνητρο των καταναλωτών να αναγνωρίζουν και να αγοράζουν ‘σωστά’ (βιώσιμα) προϊόντα. Αυτό άφηνε τους καταναλωτές ελάχιστα ενήμερους για τον δικό τους σωρευτικό αντίκτυπο στον πλανήτη», αναφέρει η Justina Baršytė.
Το TealHelix εισάγει μια πρωτοποριακή αλλαγή εστίασης: «Αντί να επισημαίνουμε μόνο προϊόντα, χτίζουμε εργαλεία που θα επιτρέψουν την ‘ετικετοποίηση’ των καταναλωτών», τονίζει. Το έργο θα παραδώσει συστημικές, ανθρωποκεντρικές λύσεις χρησιμοποιώντας γνώσεις από την επιστήμη, το μάρκετινγκ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα γίνει τμηματοποίηση των καταναλωτών με βάση εξωτερικούς παράγοντες και τις ανάγκες τους σε πληροφορίες βιωσιμότητας τροφίμων.
Βασικές Καινοτομίες και Εργαλεία:
• Sustainable Food Compass: Ένα ψυχομετρικό εργαλείο που θα ευθυγραμμίζει τις προτιμήσεις των καταναλωτών με βασικές διαστάσεις βιωσιμότητας. Θα βοηθήσει επίσης στην εκτίμηση της βιωσιμότητας των τροφίμων που θεωρούνται συνήθως «βιώσιμα», όπως τα τοπικά ή βιολογικά προϊόντα.
• Go Green Hubs: Θα φέρουν τους πολίτες και άλλες ομάδες ενδιαφερομένων να εξερευνήσουν τα ενδιαφέροντά τους σχετικά με την παροχή πληροφοριών για βιώσιμα τρόφιμα.
• Παιχνιδοποίηση (Gamification) με υποστήριξη AI: Θα προσφέρει διαδραστική, εξατομικευμένη καθοδήγηση βασισμένη σε ατομικά ενδιαφέροντα βιωσιμότητας.
• Συνοδευτική εφαρμογή (app): Θα βοηθά στην επαλήθευση των ισχυρισμών προϊόντων και στην οικοδόμηση μεγαλύτερης εμπιστοσύνης στα συστήματα επισήμανσης.
• Δοκιμή ρητών, συνειδητών, και άρρητων, ασυνείδητων διαδικασιών που συνδέονται με διαστάσεις βιωσιμότητας.
• Ανάπτυξη διαφόρων παρεμβάσεων συμπεριφοράς για την καθοδήγηση των καταναλωτών.
Εκτός από τις τεχνικές και συμπεριφορικές καινοτομίες, το TealHelix θα οδηγήσει σε κοινωνικό αντίκτυπο προσαρμόζοντας την επισήμανση βιωσιμότητας σε ατομικά κίνητρα και ανάγκες, ιδιαίτερα μεταξύ των ευάλωτων ομάδων καταναλωτών. Μέσω της αντιστοίχισης κινήτρων και του συμπεριληπτικού σχεδιασμού, το έργο θα μειώσει την αντίσταση στα μηνύματα βιωσιμότητας, θα προωθήσει την ισότιμη συμμετοχή και θα διασφαλίσει ότι κανείς δεν θα μείνει πίσω. Επιπλέον, θα παρασχεθούν οδηγίες ακεραιότητας για την επικοινωνία της βιωσιμότητας των τροφίμων σε βιομηχανικούς και πολιτικούς φορείς, συμβάλλοντας στην ευρεία υιοθέτηση και αναπαραγωγή των αποτελεσμάτων του έργου.
Συνεργασίες
Το έργο έχει ήδη εδραιώσει συνέργειες με άλλα έργα χρηματοδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα CUES, FEAST και 3-CO, τα οποία έχουν κοινό σκοπό να αντιμετωπίσουν τη βιώσιμη κατανάλωση και τις επιλογές των καταναλωτών. Το TealHelix έχει επίσης ενταχθεί στο EU Cluster for Traceability and Trust. Αυτές οι συνεργασίες είναι απαραίτητες για την εξασφάλιση πραγματικού αντίκτυπου και την επιτάχυνση της μετάβασης σε βιώσιμα συστήματα τροφίμων.
Επόμενα Βήματα
Μετά την εναρκτήρια συνάντησή του στη Λουβέν (Leuven) του Βελγίου στις 24-25 Σεπτεμβρίου 2024, η κοινοπραξία TealHelix πραγματοποίησε την πρώτη της Γενική Συνέλευση στις 17-18 Μαρτίου 2025, στο Vrije Universiteit Amsterdam (VU Amsterdam) στην Ολλανδία. Δόθηκαν ενημερώσεις έξι μηνών από όλους τους εταίρους και η κοινοπραξία αποφάσισε για κοινές κατευθύνσεις στην έρευνα, τις παρεμβάσεις συμπεριφοράς, τις ΤΠΕ και τις πιλοτικές δραστηριότητες. Η επόμενη Γενική Συνέλευση, που σηματοδοτεί τον πρώτο χρόνο του έργου, θα φιλοξενηθεί από την GS1 Germany στην Κολωνία, από τις 29 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025.