«Δικαίως καυχιόμαστε για τη γλώσσα μας. Είναι υπέροχη. Ας μην είναι όμως αυτό μια κούφια αλαζονεία, μια αρχαιολαγνεία. Αν την αγαπάμε, ας τη μάθουμε». Με αυτές τις φράσεις ο Πάνος Δημάκης, γνωστός ως το «Γεράκι» του τηλεπαιχνιδιού Chase, αλλά για όσους τον έχουν διαβάσει, περισσότερο ως ένας λάτρης και γητευτής των λέξεων, παρουσίασε χθες το τελευταίο του βιβλίο «Χίλιες και μία λέξεις» στη Θεσσαλονίκη.
Στο κατάμεστο πατάρι του βιβλιοπωλείου «Κωνσταντινίδης» παρομοίασε την ελληνική γλώσσα με ένα ποτάμι που κυλά αέναα και στο διάβα του εμπλουτίζεται από το νερό παραποτάμων -τα δάνεια άλλων γλωσσών- αλλά κάποιες φορές διακλαδώνεται και λιμνάζει, με το νερό να χάνεται τελικά, όπως πολλές λέξεις που δεν τα κατάφεραν στο πέρασμα του χρόνου. «Η ελληνική γλώσσα συνεχίζει να διαμορφώνει τη σκέψη και την επιστήμη, παρόλο που σήμερα δεν είναι παγκόσμια. Γι’ αυτό πρέπει να υπερηφανευόμαστε για εκείνη» είπε, μιλώντας με παραδείγματα μέσα από το βιβλίο του, που δεν είναι ακριβώς λεξικό, όπως εξήγησε, αλλά μια αφήγηση… γλώσσας, μια ιστορία, ένα βιβλίο που αποκαλύπτει τα ίχνη που αφήνει πίσω της μια γλώσσα. «Φαίνεται ο θαυμασμός μου για τη γλώσσα, για το πώς δομήθηκε από την εποχή του Ομήρου» είπε ο φιλόλογος, συγγραφέας και μεταφραστής, σημειώνοντας μάλιστα πως θα ήθελε κάποια στιγμή να βγάλει και μια παιδική έκδοση. Εξήγησε δε πως το βιβλίο «Χίλιες και μία λέξεις» είναι βασισμένο στα podcast που κάνει για την ελληνική γλώσσα, τα οποία μετρούν ήδη 78 επεισόδια και για τις ανάγκες του επελέγησαν τα 20 και μετατράπηκαν σε ισάριθμα κεφάλαια.
Ο Πάνος Δημάκης στη συνομιλία του κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης με τον διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, Τάσο Παπαναστασίου, σημείωσε πως όλα όσα έχει κάνει πηγάζουν από την αγάπη του για τη γλώσσα και όχι μόνο την ελληνική. Μάλιστα, αποκάλυψε πως στα Βέρβενα της Αρκαδίας όπου μεγάλωσε και με δεδομένο ότι εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν φροντιστήρια -αν και ο ίδιος είχε δάσκαλο αγγλικών- οι πρώτες του γνώσεις από τα γαλλικά και τα γερμανικά προήλθαν από τις οδηγίες χρήσης των ηλεκτρικών συσκευών, τις οποίες διάβαζε ευλαβικά, αντιπαραβάλλοντας τις λέξεις με τα ελληνικά και τα αγγλικά που γνώριζε ήδη. Κάπως έτσι έμαθε στα γαλλικά πρώτα τη λέξη «απόψυξη» και μετά τη λέξη «άλογο». «Ρωτούσα παππούδες και γιαγιάδες, αποθησαύρισα συνεχώς λέξεις. Οι λέξεις μου μιλούσαν» είπε.
Ερωτηθείς από τον Τάσο Παπαναστασίου ο Πάνος Δημάκης αναφέρθηκε και στις μεταφράσεις που έχει κάνει στα αγγλικά των βιβλίων του Καζαντζάκη «Καπετάν Μιχάλης» και «Ανήφορος». «Είναι ο αγαπημένος μου συγγραφέας. Ήταν δώρο για μένα αυτές οι μεταφράσεις, αλλά και μια πραγματική Οδύσσεια, ένα ολόκληρο ταξίδι. Υπήρξαν λέξεις που με ταλάνιζαν ώρες» είπε.
Οι δέκα ερωτήσεις τύπου… Chase
Η βιβλιοπαρουσίαση όμως μετατράπηκε στο τέλος σε ένα μικρό Chase, καθώς ο Πάνος Δημάκης είχε ετοιμάσει δέκα ερωτήσεις ετυμολογικών γνώσεων για το κοινό, παίζοντας με τον κόσμο και αναδεικνύοντας αυτή τη χαρά της ανακάλυψης της προέλευσης μιας λέξης που ούτε φαντάζεται κανείς όταν τη χρησιμοποιεί. Τι σήμαινε η λέξη «υπόπεμπτος»; Ο τέταρτος ή ο κατάσκοπος; Η απάντηση ήταν ο κατάσκοπος, αυτός που τον έχεις πέμψει υπό. Τι είναι η «λώπη» στη λέξη λωποδύτης, λαχανικό ή ρούχο; Η απάντηση ήταν «ρούχο» και λωποδύτης ήταν αυτός που… έδυε, που έβγαζε, που έκλεβε τα ρούχα των λουομένων. Η λέξη «γόης» προέρχεται από ένα ρήμα που σημαίνει «φωνάζω» ή «θεραπεύω»; Προέρχεται από το φωνάζω ή αλλιώς «γοώ», γιατί οι γόητες αρχικά ήταν οι μάγοι που έβγαζαν ακατάληπτες κραυγές, φώναζαν και σταδιακά η έννοια του «φωνάζω» πήρε την έννοια του «μαγεύω», του «γοητεύω». Η λέξη «δράκος» είναι από την ίδια ρίζα με το «δέρμα» ή με το «ζαρκάδι»; Ο δράκος προέρχεται από τη λέξη «δέρκομαι», βλέπω καθαρά, καθώς ο δράκων ήταν το μυθικό πλάσμα με τα πολύ μεγάλα μάτια, που τον βοηθούσαν να βλέπει καλά.
Τις εντυπώσεις όμως έκλεψε ο Πάνος Δημάκης με την αναφορά του σε δύο ελληνικές λέξεις που χάθηκαν στο πέρασμα του χρόνου, την «κλαυσίδειπνος», η οποία περιγράφει τη λύπη που αισθάνεται κάποιος όταν επιστρέφει στο σπίτι και δεν υπάρχει φαγητό, αλλά και την «κλαιομιλία», που περιγράφει την εναλλαγή κλάματος και ομιλίας. Το βιβλίο «Χίλιες και μία λέξεις» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.
