H Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη είναι καταλύτης για μια κοινωνία της γνώσης με ενεργούς πολίτες και υπεύθυνες επιχειρήσεις, τονίζει σε συνέντευξή του στην έντυπη Voria ο υφυπουργός Ανάπτυξης αρμόδιου για την Έρευνα και την Καινοτομία Σταύρος Καλαφάτης.
Όπως σημειώνει, στο πλαίσιο της ΕΚΕ οι επιχειρήσεις μπορούν να στηρίξουν εκπαιδευτικά προγράμματα STEM για μαθητές και φοιτητές σε περιοχές με χαμηλή πρόσβαση στην επιστήμη, με συμμετοχή ερευνητών και εθελοντών εργαζομένων, επίσης μπορούν να δημιουργήσουν προγράμματα mentoring και skills based volunteering, όπου στελέχη τους υποστηρίζουν start ups, spin offs και ερευνητικές ομάδες σε θέματα επιχειρηματικής ανάπτυξης. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να συμμετάσχουν σε επιστήμη των πολιτών (citizen science) με δράσεις (π.χ. παρακολούθηση περιβαλλοντικών δεικτών, αστική θερμική νησίδα, ποιότητα αέρα), συνδέοντας τις τοπικές κοινωνίες με ερευνητικά κέντρα.
Κύριε υπουργέ το χαρτοφυλάκιό σας υπηρετεί την ανάπτυξη της έρευνας και της καινοτομίας. Αυτοί οι δύο τομείς διανύουν μια διαδρομή που σίγουρα συναντά και την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ). Δώστε μας τα σημεία συνάντησης και τις ενέργειες που προωθείτε για αυτόν τον σκοπό.
Το χαρτοφυλάκιό μου υπηρετεί ακριβώς τη γέφυρα ανάμεσα στη γνώση και την ευθύνη: η έρευνα και η καινοτομία είναι τα εργαλεία μας, η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) και τα κριτήρια ESG Περιβάλλον, Κοινωνία και Εταιρική Διακυβέρνηση (Environmental, Social, Governance) ορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά τα εργαλεία αποκτούν κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Με αφετηρία τα ερωτήματά σας για τη σχέση Έρευνας - Καινοτομίας και ΕΚΕ, θα ήθελα να υπογραμμίσω τα παρακάτω σημεία σύγκλισης και ενέργειες που προωθούμε:
Πρώτον, η εθνική πολιτική Έρευνας και Καινοτομίας έχει πλέον σαφή προσανατολισμό σε αποστολές (missions): πράσινη μετάβαση, κλιματική ουδετερότητα, ανθεκτική υγεία, ψηφιακός μετασχηματισμός, κοινωνική συνοχή. Αυτό αποτυπώνεται στην Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (S3) της τρέχουσας Προγραμματικής Περιόδου 2021-2027, η οποία κατευθύνει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε τομείς όπου η ελληνική οικονομία μπορεί να συνδυάσει ανταγωνιστικότητα και βιωσιμότητα (π.χ. καθαρές τεχνολογίες, έξυπνη αγροδιατροφή, βιώσιμος τουρισμός, υγεία).
Δεύτερον, ενθαρρύνουμε συμπράξεις επιχειρήσεων–ερευνητικών φορέων με ρητό κοινωνικό και περιβαλλοντικό στόχο: θεματικά clusters, “living labs” για την κλιματική ουδετερότητα πόλεων, πλατφόρμες κυκλικής οικονομίας, ψηφιακές λύσεις για ευάλωτες ομάδες. Αυτές οι συμπράξεις ευθυγραμμίζονται με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal) και του Προγράμματος Πλαισίου για Έρευνα και Καινοτομία «Ορίζοντας Ευρώπη» (Horizon Europe), όπου η έρευνα αντιμετωπίζεται ως βασικός μοχλός της πράσινης και δίκαιης μετάβασης.
Τρίτον, αξιοποιούμε το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για την αναφορά εταιρικής βιωσιμότητας (CSRD) ως μοχλό καινοτομίας. Οι επιχειρήσεις που οφείλουν να δημοσιοποιούν δεδομένα βιωσιμότητας έχουν ανάγκη από αξιόπιστες μεθοδολογίες, ψηφιακά εργαλεία και εξειδικευμένες υπηρεσίες -και όλα αυτά παράγονται μέσα από το οικοσύστημα έρευνας και μέσω start up εταιρειών.
Πολλοί υποστηρίζουν πως η ΕΚΕ μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά και αμφίδρομα για την ενίσχυση του ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία και Εταιρική Διακυβέρνηση). Συμμερίζεστε την παραπάνω άποψη; Και σε αυτήν την περίπτωση θα μπορούσαμε να πούμε πώς θα δούμε ακόμη μεγαλύτερα αποτελέσματα στο ράλι της έρευνας και της καινοτομίας;
Σε ότι αφορά στη συμβολή της ΕΚΕ στην ενίσχυση των κριτηρίων ESG και την επίδραση στην έρευνα και την καινοτομία, συμμερίζομαι απολύτως την άποψη ότι η ΕΚΕ μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά -και αμφίδρομα- στην ενίσχυση των ESG. Τα ESG προσφέρουν μετρήσιμα κριτήρια και συγκρισιμότητα, ενώ η ΕΚΕ προσθέτει κουλτούρα, όραμα και διάλογο με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Όταν αυτά συνδυάζονται, προκύπτει ένα συνεκτικό, στρατηγικό πλαίσιο εταιρικής βιωσιμότητας.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο (CSRD, SFDR, Taxonomy) μετατρέπει πλέον τα θέματα βιωσιμότητας σε σκληρό πυρήνα επιχειρηματικής στρατηγικής και διαφάνειας. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά ζητά: εργαλεία μέτρησης κλιματικού και φυσικού κινδύνου, λύσεις για παραγωγικές διαδικασίες απεξάρτησης από τον άνθρακα, κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα και αξιόπιστα πληροφοριακά συστήματα για ESG αναφορές (reporting). Όλα αυτά είναι αντικείμενο διεπιστημονικής έρευνας και προηγμένης καινοτομίας.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αξιολόγηση του Horizon Europe δείχνει ότι η εναρμόνιση του προγράμματος με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal) κινητοποιεί σημαντικούς πόρους σε έργα με σαφή περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο, ενισχύοντας παράλληλα τη συμμετοχή της βιομηχανίας και των ΜμΕ σε έργα έρευνας και καινοτομίας.
Στη χώρα μας, οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις εταιρικής διακυβέρνησης με το Ν. 4706/2020 που ψηφίσαμε στη Βουλή και η ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου για το κλίμα και τη βιωσιμότητα, ωθούν τις εισηγμένες -αλλά σταδιακά και τις μη εισηγμένες- επιχειρήσεις να ενσωματώσουν τη βιώσιμη ανάπτυξη στον πυρήνα των αποφάσεών τους. Αυτό δημιουργεί ένα «ράλι» επενδύσεων σε έρευνα, τεχνολογίες χαμηλού άνθρακα και οργανωτικές καινοτομίες -υπό την προϋπόθεση ότι απλουστεύουμε διαδικασίες και στηρίζουμε ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην προσαρμογή τους.
Η έρευνα και η καινοτομία μπορούν να αγκαλιάσουν, πάντα στο πλαίσιο της ΕΚΕ, εταιρικές δράσεις προσφοράς και παράλληλα τον εθελοντισμό των εργαζομένων; Είναι εφικτό;
Πιστεύω ότι η απάντηση εδώ δεν είναι απλώς «είναι εφικτό», αλλά «είναι αναγκαίο». Η ελληνική παράδοση εθελοντισμού και κοινωνικής προσφοράς μπορεί να συναντήσει δημιουργικά τον κόσμο της επιστήμης και της τεχνολογίας.
Στο πλαίσιο της ΕΚΕ, οι επιχειρήσεις μπορούν να στηρίξουν εκπαιδευτικά προγράμματα STEM για μαθητές και φοιτητές σε περιοχές με χαμηλή πρόσβαση στην επιστήμη, με συμμετοχή ερευνητών και εθελοντών εργαζομένων. Να δημιουργήσουν προγράμματα mentoring και skills based volunteering, όπου στελέχη τους υποστηρίζουν start ups, spin offs και ερευνητικές ομάδες σε θέματα επιχειρηματικής ανάπτυξης. Να συμμετάσχουν σε επιστήμη των πολιτών (citizen science) με δράσεις (π.χ. παρακολούθηση περιβαλλοντικών δεικτών, αστική θερμική νησίδα, ποιότητα αέρα), συνδέοντας τις τοπικές κοινωνίες με ερευνητικά κέντρα. Να χρηματοδοτήσουν, με διαφάνεια και κανόνες δεοντολογίας, ερευνητικές υποδομές, υποτροφίες και ανοικτές πλατφόρμες δεδομένων, ενθαρρύνοντας ταυτόχρονα τους εργαζόμενους να συμμετέχουν σε δράσεις εξωστρέφειας.
Ο ρόλος της Πολιτείας είναι να δημιουργήσει το πλαίσιο που διευκολύνει αυτή τη συνέργεια, όπως: φορολογικά και άλλα κίνητρα για στοχευμένες δωρεές προς ερευνητικούς φορείς, θεσμική θωράκιση της διαφάνειας και της ανεξαρτησίας της έρευνας, ώστε η ΕΚΕ να μην εκλαμβάνεται ως «αγορά επιρροής», εθνικά βραβεία και δείκτες αναγνώρισης για εταιρείες που συνδέουν υποδειγματικά την ΕΚΕ με την επιστήμη και ψηφιακές πλατφόρμες που φέρνουν σε επαφή ερευνητικούς οργανισμούς, επιχειρήσεις και εθελοντές.
Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΚΕ δεν περιορίζεται σε φιλανθρωπικές χορηγίες, αλλά γίνεται καταλύτης για μια κοινωνία της γνώσης με ενεργούς πολίτες και υπεύθυνες επιχειρήσεις.
Ποια είναι τα πιθανά εμπόδια ή δυσκολίες που συναντάτε για την ανάπτυξη της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης πού θα εστιάζατε;
Θα ξεχώριζα πέντε βασικές κατηγορίες εμποδίων:
Κουλτούρα και αντίληψη: Σε μέρος του επιχειρηματικού κόσμου η ΕΚΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως κόστος ή επικοινωνιακό εργαλείο, όχι ως στρατηγική επένδυση σε ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα. Αντίστοιχα, ο διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη (εργαζομένους, τοπικές κοινωνίες, επιστημονική κοινότητα) δεν είναι πάντα δομημένος.
Διοικητική πολυπλοκότητα και κανονιστική ασάφεια: Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για αναφορές βιωσιμότητας είναι πολύ φιλόδοξο, αλλά και σύνθετο. Ειδικά οι μικρότερες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε υψηλές απαιτήσεις δεδομένων και ελέγχων χωρίς επαρκή υποστήριξη και εργαλεία απλούστευσης (European Commission, 2022).
Κεφαλαιακοί και χρηματοδοτικοί περιορισμοί: Η επένδυση σε πράσινες τεχνολογίες, αναβάθμιση υποδομών, νέα συστήματα ESG reporting ή συμμετοχή σε έργα έρευνας και καινοτομίας, απαιτεί πόρους και ανεκτικότητα στον κίνδυνο. Σε συνθήκες αβεβαιότητας, η ΕΚΕ συχνά είναι από τις πρώτες δαπάνες που συμπιέζονται. Γι’ αυτό αξιοποιούμε ευρωπαϊκά εργαλεία για να μειώσουμε το κόστος μετάβασης.
Αποσπασματικότητα του οικοσυστήματος και έλλειψη δεξιοτήτων: Η διασύνδεση επιχειρήσεων, ερευνητικών οργανισμών, δημόσιων φορέων και Κοινωνίας των Πολιτών παραμένει συχνά αποσπασματική. Παράλληλα, υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών σε ζητήματα ESG, βιωσιμότητας και μέτρησης αντίκτυπου (impact measurement), γεγονός που περιορίζει την ποιότητα των παρεμβάσεων ΕΚΕ αλλά και τη δυνατότητα συμμετοχής σε σύνθετα ερευνητικά έργα.
Διακυβέρνηση και λογοδοσία: Παρά τις σημαντικές τομές του Ν. 4706/2020, χρειαζόμαστε ακόμη πιο ισχυρή ενσωμάτωση των θεμάτων βιωσιμότητας στη λειτουργία των Διοικητικών Συμβουλίων, με σαφείς ευθύνες, στόχους και δείκτες απόδοσης.
Ως Πολιτεία, η στρατηγική μας είναι να μειώσουμε αυτά τα εμπόδια μέσα από την απλούστευση και ψηφιοποίηση διαδικασιών, τη στοχευμένη υποστήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων για συμμόρφωση με ESG και αξιοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων. Επίσης, μέσα από τη συστηματική αξιολόγηση των δημόσιων πολιτικών με κριτήριο τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο και, κυρίως, μια σταθερή συνεργασία με την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα η οποία μπορεί να προσφέρει τεκμηρίωση, εργαλεία και νέες ιδέες για μια Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη που να είναι ουσιαστική, μετρήσιμη και μετασχηματιστική.
Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην έντυπη Voria για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη - Δείτε όλη την έντυπη έκδοση ΕΔΩ
