Εν έτει 2022 ο κινηματογραφικός κολοσσός της Disney χρησιμοποίησε Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), για να μετατρέψει τον ογδοντάχρονο Χάρισον Φορντ στον τριανταπεντάχρονο εαυτό του, για τις ανάγκες της ταινίας «Indiana Jones and the Dial of Destiny», που κυκλοφόρησε στις αίθουσες το 2023.
Ακόμη νωρίτερα όμως και μάλιστα εκτός Χόλιγουντ, η Τεχνητή Νοημοσύνη αξιοποιήθηκε -εν μέσω αρκετών επικρίσεων- για να «αναστηθεί» η φωνή του γνωστού σεφ Αντονι Μπουρντέν ύστερα από τον θάνατό του, στο ντοκιμαντέρ «Roadrunner», που απέδωσε 5,5 εκατ. ευρώ σε εισιτήρια στο box office.
Τα δύο αυτά παραδείγματα χρήσης της ΤΝ στον κινηματογράφο ανέφερε η υπεύθυνη του Γραφείου Δημιουργική Ευρώπη/MEDIA, Άννα Κασιμάτη, στο νέο επεισόδιο του «Homo sAIence», του vidcast της Voria.gr. Πρόσθεσε ότι παρότι δεν υπάρχουν ακόμη πολλές έρευνες ή ακριβής στατιστική αποτύπωση του βαθμού χρήσης της ΤΝ για την παραγωγή ταινιών, ωστόσο είναι διαθέσιμη η καταγραφή του Ευρωπαϊκού Οπτικοακουστικού Παρατηρητηρίου.
«Το European Observatory έκανε μια μεγάλη μελέτη το 2024, στην οποία διαπιστώνεται ότι η ΤΝ χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή σχεδόν σε όλα τα στάδια της παραγωγής, από τα οπτικά εφέ, κάτι το οποίο θα αναμέναμε όλοι μας, μέχρι τη μεταγλώττιση, το μάρκετινγκ και τη συγγραφή σεναρίων» επισημαίνει.
Σε πρώιμο αλλά ανερχόμενο επίπεδο στην Ελλάδα
Έχουν αρχίσει οι Έλληνες να χρησιμοποιούν συστηματικά τέτοια εργαλεία στην παραγωγή είτε ντοκιμαντέρ είτε ταινιών; Και ποια εργαλεία χρησιμοποιούνται; «Στην Ελλάδα βρισκόμαστε σε ένα πρώιμο αλλά ανερχόμενο επίπεδο ως προς το στάδιο χρήσης της ΤΝ» εκτιμά η κ. Κασιμάτη.
Προσθέτει πως κάποια εργαλεία τα οποία χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή ευρέως είναι το «Sora» για τη δημιουργία βίντεο και εικόνας, το «ChatGPT» για τη σεναριακή αποτύπωση και τη σκιαγράφηση χαρακτήρων, το «Eleven Labs», που κάνει voice synthesis (σύνθεση φωνής) και το «Da Vinci», που χρησιμοποιείται για βελτίωση ήχου και εικόνας.
«Το καλό με αυτά τα εργαλεία είναι ότι προς το παρόν κάποιες υπηρεσίες τους παρέχονται δωρεάν. Φυσικά, αν θέλεις περισσότερες δυνατότητες θα πρέπει να εγγραφείς και να πληρώνεις, αλλά νομίζω ότι χρονολογικά βρισκόμαστε σε καλό σημείο ως προς το κόστος, ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως χαμηλής παραγωγικής ικανότητας. Είναι σαν να μας έχουν δώσει λίγο καλύτερα παπούτσια και να μπορούμε να τρέξουμε λίγο πιο σωστά και λίγο πιο γρήγορα σε ένα πεδίο το οποίο παλιότερα για εμάς θα ήταν πάρα πολύ ανταγωνιστικό και δύσκολο οικονομικά να αντεπεξέλθουμε», σημειώνει η κ. Κασιμάτη, διατυπώνοντας ωστόσο την εκτίμηση ότι σύντομα τα εργαλεία αυτά θα είναι πιο ακριβά και η δυνατότητα της χρήσης τους από τους δημιουργούς πιο περιορισμένη.
Στηρίζει η ΕΕ τη χρήση της ΤΝ στον κινηματογράφο;
Επιδιώκεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής η χρηματοδότηση της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης στις κινηματογραφικές παραγωγές και σε άλλα δημιουργικά μέσα; Κι αν ναι, γιατί;
«Υπάρχει αυτή η επιδίωξη και μάλιστα είναι συστηματική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του προγράμματος “Δημιουργική Ευρώπη/ MΕDIA”, που αφορά τον οπτικοακουστικό τομέα, αλλά και μέσω του “Horizon”, που αφορά την έρευνα και την επιστήμη, στηρίζει δράσεις οι οποίες ενσωματώνουν την ΤΝ στην ψηφιακή αφήγηση και την καινοτομία. Το “γιατί;” είναι διττό και μάλλον είναι θετικό. Ο πρώτος λόγος είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα απέναντι στις ΗΠΑ και στην Ασία, που είναι οι μεγάλες μας ανταγωνίστριες. Ο δεύτερος είναι η διασφάλιση της δεοντολογίας, δηλαδή να διασφαλιστούν τα δικαιώματα του δημιουργού, μέσω και της νομοθεσίας που αυτή τη στιγμή υπάρχει μόνο στην Ευρώπη, του “AI Act”, καθώς ζούμε σε μια περιοχή του κόσμου, που προσπαθεί να μας προστατεύσει, ώστε ως πολίτες αλλά και ως δημιουργοί να χρησιμοποιούμε αυτή την τεχνολογία όχι ως υποκατάστατο δικό μας, αλλά ως συνεργάτη», απαντά η κ. Κασιμάτη και προσθέτει ότι στο πλαίσιο αυτό επιχορηγούνται αρκετές δράσεις: κώδικες δεοντολογίας, οδηγοί διαφόρων ειδών, στήριξη πανεπιστημιακών ιδρυμάτων που συνεργάζονται με κινηματογραφικά και οπτικοακουστικά ινστιτούτα κ.α.
«Αυτή η τεχνολογία υπάρχει έτσι κι αλλιώς, οπότε στην Ευρώπη επικεντρωνόμαστε στο πώς θα γίνει η χρήση της δημοκρατικότερη και πιο ορθή» λέει.
Η τέχνη ως πηγή νοήματος
Ζούμε σε μια εποχή που η ΤΝ δίνει αμέτρητες ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα θέτει προκλήσεις, που δημιουργούν ακόμη και υπαρξιακούς κινδύνους. Μπορούν ο κινηματογράφος και οι άλλες τέχνες να μας δώσουν νέες πηγές νοήματος σε έναν περιβάλλον τόσο αβέβαιο και ταχέως μεταβαλλόμενο;
«Πιστεύω πως ναι. Προσωπικά δεν ανησυχώ, γιατί είμαστε πάντα εμείς που χειριζόμαστε τις μηχανές -προς το παρόν τουλάχιστον, γιατί δεν ξέρω τι θα γίνει στα επόμενα χρόνια. Από τις μηχανές έχουμε ως απαίτηση την παραγωγή δεδομένων, ενώ η τέχνη προσφέρει την παραγωγή νοήματος, άρα είναι κάτι στο οποίο πάντα θα ανατρέχουμε, ένας τρόπος με τον οποίο συνεχώς θα προσπαθούμε να δημιουργήσουμε καινούργια νοήματα και να απαντάμε σε ερωτήσεις» καταλήγει.
Η συζήτηση με την Άννα Κασιμάτη επεκτάθηκε ακόμη στις αντιδράσεις ηθοποιών και σεναριογράφων στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη χρήση της ΤΝ στον κινηματογράφο, για το αν η επιστημονική φαντασία «αργοπεθαίνει», αλλάζει ή αν έχει κατά κάποιο τρόπο εγκλωβιστεί μέσα σε όσα ήδη έχουν γράψει κι έχουν κάνει σκηνοθέτες, σεναριογράφοι και συγγραφείς του 20ου αιώνα, αλλά και για τη χρήση της στη δημοσιογραφία και στην παραγωγή fake news.