«Το κτήμα με τις ελιές είναι σαν ένα παιδάκι το οποίο πρέπει να φροντίζουμε να είναι καλοταϊσμένο, καλοποτισμένο, να μην είναι άρρωστο, για να μεγαλώσει με υγεία και να έχουμε καλό καρπό στη συγκομιδή».
Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στην Εύη Ψούνου από την Ποτίδαια της Χαλκιδικής. Μαζί με τον σύζυγό της, Γιάννη Προδρόμου, και τα 10.000 περίπου ελαιόδεντρά τους, προσπαθούν να κάνουν γνωστό στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο το αγουρέλαιο. Ένα premium προϊόν που κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στις διεθνείς αγορές.
Η ξακουστή ελιά της Χαλκιδικής, μπορεί να είναι γνωστή περισσότερο ως βρώσιμη, ωστόσο το ελαιόλαδο και δη το αγουρέλαιο που βγαίνει από αυτή είναι μια ξεχωριστή ιστορία. Το ιδιαίτερο αυτό είδος, με την ξεχωριστή γεύση, αλλά και και τη μεγάλη διατροφική αξία, δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση.
Λειψυδρία, ξηρασία, ασθένειες, κόπος και έξοδα συνθέτουν ένα δύσκολο παζλ, η λύση του οποίου μπορεί να αποφέρει πολλά στον αγροδιατροφικό τομέα.
Το αγουρέλαιο της Χαλκιδικής διαθέτει, όπως όλα δείχνου,ν τα εχέγγυα να γίνει ένας διατροφικός πρωταγωνιστής για την Κεντρική Μακεδονία, ωστόσο οι προκλήσεις είναι πολλές.
Το boost από το Ελαιόραμα
Ο νομός Χαλκιδικής έρχεται πρώτος μεταξύ άλλων νομών της Μακεδονίας, της Θράκης και της Ηπείρου στην παραγωγή ελαιολάδου. Η ετήσια παραγωγή κυμαίνεται γύρω στους 100.000 τόνους ελιάς εκ των οποίων παράγονται 900 τόνοι Αγουρέλαιο Χαλκιδικής.
Το πρόγραμμα Ελαιόραμα, που ξεκίνησε το 2023 και ολοκληρώνεται φέτος στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μέτρου 16, είχε στόχο την ενίσχυση της συγκεκριμένης καλλιέργειας, μέσω εξειδικευμένης τεχνολογίας.
Όπως τόνισε ο υπεύθυνος του έργου και καθηγητής της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής Ηλίας Κάλφας κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου στη Θεσσαλονίκη, «σκοπός του έργου είναι να δούμε πώς η Χαλκιδική θα μπορέσει να ενισχυθεί τα επόμενα χρόνια, ώστε οι ελαιοπαραγωγοί να έχουν στα χέρια τους παραγωγή».
Οι ενότητες που αποτελούσαν το πρόγραμμα είναι η αναγνώριση της υφιστάμενης κατάστασης, πως θα αναπτυχθούν συστήματα σύγχρονης γεωργίας, πώς θα φτιάξουμε ένα πρωτόκολλο παραγωγής αγουρελαίου και πώς αυτό το πρόγραμμα θα γίνει κοινό κεκτημένο του ελαιοπαραγωγικού κλάδου.
Αυτό που κάνει που κάνει ξεχωριστό το αγουρέλαιο της Χαλκιδικής είναι οι πολυφαινόλες, κάτι που το διαφοροποιεί από το απλό ελαιόλαδο.
Η βελτιστοποίηση της παραγωγής, σύμφωνα με τον κ. Κάλφα, έγινε εφικτό να πραγματοποιηθεί μέσω του προγράμματος και ειδικότερα με τη χρήση υψηλής τεχνολογίας στον ελαιώνα και με μεθόδους γεωργίας ακριβείας.
Στα χωράφια που επελέγησαν μπήκαν τηλεμετρικοί αισθητήρες, ασύρματοι, που μεταδίδουν τα δεδομένα κάθε ώρα για τη θερμοκρασία και υγρασία αέρα και εδάφους, pH, ηλεκτραγωγιμότητα.
Σύμφωνα με τον κ. Κάλφα, «οι παραγωγοί ξέρουν περισσότερα πράγματα από ό,τι ήξεραν παλιά και όλα είναι σε πραγματικό χρόνο, δηλαδή δεν χρειάζεται η μετάβαση του αγρότη στο χωράφι».
Οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ήταν η Yianni’s Olive Grove του Γιάννη Προδρόμου και της Εύης Ψούνου και η Anna’s Oive Trees της Άννας Κυπαρισσά και του συζύγου της Γιάννη Μιχαλούδη.
Στη μία περίπτωση αφορούσε το αγουρέλαιο χονδροελιάς και στην άλλη την ποικιλία γαλανό του Μεταγγιτσίου.
Όπως εξηγεί στη Voria.gr η κ. Ψούνου, που ασχολείται κυρίως με την τυποποίηση και την εξαγωγή του αγουρέλαιου της Yianni’s Olive Grove, «οι διαφορές που είδαμε είναι σημαντικές στα στρέμματα που εφαρμόστηκε το πρόγραμμα, αφού τα συστήματα ακριβείας μας δίνουν την ευκαιρία για εξοικονόμηση χρημάτων στη χρήση νερού, ρεύματος και φυτοφαρμάκων».
Ανάλογη άποψη έχει και η Άννα Κυπαρισσά από το Μεταγγίτσι, «η παραγωγή από το 2023 που ξεκινήσαμε αυξήθηκε θεαματικά. Οι εφαρμογές γίνονται με ακρίβεια και συνεχίζουμε για να πετύχουμε τους επιθυμητούς στόχους».
Πρώτο ζήτημα το νερό
Βασικό κομμάτι της παραγωγής αγουρέλαιου αλλά και της ελαιοκαλλιέργειας γενικότερα στη Χαλκιδική είναι η χρήση του νερού.
Το πότισμα ακριβείας που εφαρμόστηκε στο πρόγραμμα του Ελαιοράματος είχε θεαματικά αποτελέσματα.
«Μπορεί το κτήμα να χρειάζεται δύο ώρες πότισμα και κάποιος να το ποτίζει πέντε ή έξι ώρες άσκοπα, σπαταλώντας νερό, αλλά και οδηγώντας βαθύτερα τα λιπάσματα στο υπέδαφος με αποτέλεσμα να μην παίρνουν τα οφέλη τα δέντρα», εξηγεί η κ. Κυπαρισσά.
Ενδεικτικός για το πρόβλημα που υπάρχει με τη λειψυδρία και τους ελαιώνες στη Χαλκιδική είναι ο χάρτης που παρουσίασε ο κ. Κάλφας.
Όπως τόνισε ο καθηγητής, το κόκκινο χρώμα δείχνει τις περιοχές που πρόκειται να έχουν δυσκολίες τα επόμενα χρόνια με την έλλειψη νερού, ωστόσο εκείνα είναι τα σημεία που έχουν τους περισσότερους ελαιώνες.
Εκτός βέβαια του νερού, το πρόγραμμα προσέφερε διευκολύνσεις στους αγρότες και στην εφαρμογή φυτοπροστασίας, αλλά και στην πρόληψη ασθενειών.
«Δημιουργήσαμε μοντέλα πρόβλεψης ασθενειών και ενσωματώσαμε υφιστάμενα μοντέλα. Πλέον δεν χρειάζεται να παρακαλάμε να μην αρρωστήσουν τα ελαιόδεντρα, διότι ξέρουμε ακριβώς πότε πρόκειται να αρρωστήσουν», σημείωσε ο κ.Κάλφας.
Σύμφωνα με την κ. Ψούνου, «τα συστήματα μας ενημερώνουν τι έχουν ανάγκη τα δέντρα. Αν λείπει δηλαδή βόριο, μαγνήσιο ή κάτι άλλο. Έτσι το ράντισμα γίνεται σωστά κατ’ εντολή του συστήματος και γλιτώνουμε χρήματα από τα εφόδια».
Το συγκεκριμένο σύστημα μάλιστα φαίνεται ζωτικό για τη Χαλκιδική, αφού λόγω της υγρασίας ευνοεί πολύ την ανάπτυξη του κυκλοκονίου, που είναι ένας από τους βασικούς εχθρούς της ελιάς μαζί με το γλοιοσπόριο.
Τα συστήματα ωστόσο ενημερώνουν και για τον δάκο, είτε είναι σε πρώιμο στάδιο, είτε σε όψιμο.
Χαλκιδικιώτικες διακρίσεις στον διεθνή διαγωνισμό
Το μοναδικό αγουρέλαιο της Χαλκιδικής βέβαια δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχο στους διεθνείς διαγωνισμούς. Προ ημερών ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του Athena International Olive Competition και τρία αγουρέλαια απέσπασαν διακρίσεις.
Το Thallon του Δημήτρη και Ανδρέα Τσικούρη από την Ορμύλια απέσπασε αργυρό ειδικό βραβείο για το καλύτερο ελαιόλαδο ανά ποικιλία και αργυρό μετάλλιο.
Όπως λέει στη Voria.gr ο Δημήτρης Τσικούρης, «το μυστικό βρίσκεται στη περίοδο συγκομιδής που γίνεται με στόχο την επίτευξη της μέγιστης συγκέντρωσης πολυφαινόλων και της φρουτώδους γεύσης στο τελικό προϊόν».
Αργυρό μετάλλιο έλαβε και το Entelechia του Γιώργου Πασχαλά από το Γομάτι. Όπως λέει στη Voria.gr o κ. Πασχαλάς, «τα αρώματα φρέσκου γρασιδιού, φύλλων ελιάς, ντομάτας, αγκινάρας και αμυγδάλου δίνουν το ξεχωριστό αποτέλεσμα».
Μάλιστα το Entelechia παράγεται πια στο σύγχρονο ιδιόκτητο ελαιοποιείο, με στόχο την εξασφάλιση ποιότητας.
Χάλκινο μετάλλιο απέσπασε το Marmaro του νεαρού γεωπόνου Δημήτρη Γαρόφαλλου από τον Πολύγυρο.
Ο ίδιος λέει στη Voria.gr ότι το premium αγουρέλαιο του «έχει λάβει φέτος ασημένιο μετάλλιο στον διαγωνισμό World’s Best Olive Oils 2025 στη Νέα Υόρκη». Μάλιστα η συγκεκριμένη ετικέτα έχει λάβει δύο χρυσά μετάλλια στον ίδιο διαγωνισμό το 2020 και το 2022, καθώς και ένα ακόμα αργυρό το 2021.