Η Λωρίδα της Γάζας βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, καθώς η ισραηλινή κυβέρνηση, υπό την ηγεσία του Μπενιαμίν Νετανιάχου, φαίνεται να προσανατολίζεται προς την πλήρη κατάληψη του παλαιστινιακού θύλακα.
Σύμφωνα με τις τελευταίες εξελίξεις, ο Νετανιάχου έχει λάβει οριστική απόφαση για κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, παρά τις διαφωνίες του αρχηγού των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων (IDF), Εγιάλ Ζαμίρ, ο οποίος, όπως αναφέρει το Reuters, εκφράζει ανησυχίες για την έλλειψη στρατηγικής σαφήνειας και τον κίνδυνο ενός πολέμου φθοράς.
Σε αυτό έρχονται να προστεθούν 600 πρώην αξιωματικοί των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων του πρώην επικεφαλής της Μοσάντ και της Σιν Μπετ, οι οποίοι καλούν τον Τραμπ να πιέσει τον Νετανιάχου για τερματισμό του πολέμου. «Σταματήστε τον πόλεμο στη Γάζα!», αναφέρουν σε επιστολή τους, αντικατοπτρίζοντας την αυξανόμενη εσωτερική δυσαρέσκεια. Παράλληλα, οι καταγγελίες για τεχνητό λιμό και η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα εντείνουν την πίεση στην ισραηλινή κυβέρνηση.
Δείτε - Ισραήλ: Ένταση μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας για τις επόμενες κινήσεις στη Γάζα
Μέσα σε αυτό το τεταμένο κλίμα, η συζήτηση για την επόμενη μέρα στη Γάζα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Τι θα σήμαινε όμως μια πλήρης κατάληψη και ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν, τόσο για την περιοχή όσο και για το ίδιο το Ισραήλ;
Το τελικό στάδιο και το σενάριο εκτοπισμού
«Η πλήρης κατάληψη της Γάζας δεν συμφέρει καθόλου το Ισραήλ», λέει στη Voria η καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθύντρια του Κέντρου Ανάλυσης Μεσανατολικής Πολιτικής (ΚΕ.Α.ΜΕ.Π.), Βιβή Κεφαλά.
Ο λόγος είναι απλός: χωρίς τον πλήρη εκτοπισμό του παλαιστινιακού πληθυσμού, ένα τέτοιο σχέδιο θα ισοδυναμούσε με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινο δυναμικό και πόρους. Δεν είναι τυχαίο, θυμίζει, ότι το 2005 ο τότε πρωθυπουργός Αριέλ Σαρόν είχε αποσύρει 7.000 Ισραηλινούς εποίκους από τη Γάζα, οι οποίοι χρειάζονταν 14.000 στρατιώτες για να προστατευτούν. «Το κόστος-όφελος δεν έβγαινε. Γι' αυτό και είχε εγκαταλειφθεί το εγχείρημα».
Ωστόσο, σήμερα το Ισραήλ φαίνεται πως επανέρχεται με πολύ πιο επιθετικούς και ριζοσπαστικούς όρους, με τον Νετανιάχου να φέρεται διατεθειμένος να προχωρήσει σε κατοχή ακόμη και περιοχών με ομήρους.
Το επίμαχο σενάριο η πλήρης εκκένωση της Γάζας από Παλαιστίνιους εγείρει σοβαρότατα ζητήματα διεθνούς δικαίου. «Ο εκτοπισμός πληθυσμών σε καιρό πολέμου συνιστά έγκλημα πολέμου», σημειώνει η κ. Κεφαλά. «Και κανένα αραβικό κράτος δεν θέλει, ούτε μπορεί, να υποδεχθεί εκατομμύρια Παλαιστινίους». Όπως είπε, σύμφωνα με πληροφορίες τρεις χώρες η Λιβύη, η Ινδονησία και η Αιθιοπία ίσως δεχθούν πρόσφυγες, χωρίς όμως να υπάρχει κάποια επίσημη δέσμευση. Ο δε πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, προσθέτει η κ. Κεφαλά, εμφανίζεται θετικός σε έναν τέτοιο μεταναστευτικό σχεδιασμό, υποστηρίζοντας ότι οι Παλαιστίνιοι θα μπορούσαν «να ζήσουν μια καλύτερη ζωή αλλού».
Η αραβική αντίδραση και η «σιωπηλή ανοχή»
Αναφορικά με το πώς θα αντιδράσουν οι γειτονικές αραβικές χώρες, η κ. Κεφαλά είναι σαφής: «Καμία χώρα δεν θέλει να γίνει εκκένωση». Όχι μόνο για πολιτικούς λόγους, καθώς η Παλαιστίνη θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του αραβικού έθνους, αλλά και για καθαρά εσωτερικούς λόγους σταθερότητας. «Η Ιορδανία, η Αίγυπτος, ο Λίβανος είναι ήδη βεβαρημένες κοινωνίες, με εύθραυστες ηγεσίες και σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Αν υποχρεωθούν να αποδεχθούν νέο εκτοπισμό, οι λαοί τους θα εξεγερθούν».
Ειδικά για τον Λίβανο, η κατάσταση περιγράφεται ως εκρηκτική, καθώς το νότιο τμήμα του βρίσκεται ήδη σε πολεμική αναμέτρηση με το Ισραήλ εδώ και πολύ καιρό λόγω της Χεζμπολάχ. Την ίδια ώρα, όμως, «οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δείχνουν να πιστεύουν πως οι αντιδράσεις θα περιοριστούν σε μερικές διαδηλώσεις και μετά το θέμα θα ξεχαστεί», παρατηρεί η κ. Κεφαλά.
Μια δεύτερη Νάκμπα στον ορίζοντα
Στην ερώτηση αν όλο αυτό ισοδυναμεί με μια νέα Νάκμπα (σ.σ. η εθνική καταστροφή του 1948 για τους Παλαιστινίους), η απάντησή της δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: «Η δεύτερη Νάκμπα θα είναι πολύ χειρότερη από την πρώτη». Όχι μόνο γιατί το μέγεθος του εκτοπισμού θα είναι πρωτοφανές, αλλά γιατί θα συμβεί σε μια εποχή όπου η διεθνής ανοχή στα εγκλήματα πολέμου έχει φθάσει σε επικίνδυνα επίπεδα.
Ιστορικά, όπως θυμίζει, «το Ισραήλ έχει προβεί σε πολεμικές επιχειρήσεις με σφαγές π.χ. στο Ντερ Γιασίν τον Απρίλιο 1948 αλλά δεν δόθηκε τότε καμία σημασία σε όλο αυτό γιατί οι αποκαλύψεις του Ολοκαυτώματος ήταν πάρα πολύ πρόσφατες και έμεινε στη διεθνή κοινή γνώμη η εντύπωση πως στον πόλεμο συμβαίνουν αυτά. Αλλά ποτέ δεν επιχείρησε βίαιο, συνολικό εκτοπισμό πληθυσμού. Οι πρόσφατες εξώσεις Παλαιστινίων από την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη το 2021, είναι ενδεικτικές, αλλά δεν συγκρίνονται με το μέγεθος της εκκένωσης που σήμερα σχεδιάζεται».
Οι όμηροι δεν είναι εμπόδιο, είναι προσχήματα
Πολύς λόγος γίνεται το τελευταίο διάστημα για το αν η απελευθέρωση των ομήρων από τη Χαμάς θα μπορούσε να οδηγήσει σε τερματισμό του πολέμου. «Όχι. Ο στόχος του Ισραήλ δεν είναι οι όμηροι από όσο φαίνεται ξεκάθαρα πλέον. Είναι η εξολόθρευση της Χαμάς. Και αυτό, λένε, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την πλήρη κατάληψη της Γάζας», απαντά η κ. Κεφαλά.
Με άλλα λόγια, οι όμηροι λειτουργούν πλέον όχι ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αλλά ως επικοινωνιακό κάλυμμα για την περαιτέρω κλιμάκωση.
Σε κάθε περίπτωση, το Ισραήλ βρίσκεται μπροστά σε ένα κομβικό σημείο. Η απόφαση του Νετανιάχου για πλήρη στρατιωτική κατάληψη της Γάζας δεν διχάζει μόνο τη διεθνή κοινότητα, αλλά και το ίδιο το στρατιωτικό επιτελείο του. Το κατά πόσο θα προχωρήσει αυτό το σχέδιο και ποιοι θα σηκώσουν το βάρος των συνεπειών -στρατιώτες, πολίτες, ή ολόκληρες κοινωνίες της Μέσης Ανατολής- μένει να φανεί.
Το μόνο βέβαιο είναι πως εάν επαναληφθεί μια νέα Νάκμπα, δεν θα ξεχαστεί τόσο εύκολα.
Φωτογραφία: Reuters