Στις 22:30 ώρα Ελλάδας (11:30 τοπική ώρα Αλάσκας) σήμερα, τα βλέμματα όλου του πλανήτη θα στραφούν στην απομακρυσμένη, χιονισμένη άκρη των Ηνωμένων Πολιτειών, εκεί όπου ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντιμίρ Πούτιν θα συναντηθούν για πρώτη φορά μετά από χρόνια, σε μία στιγμή που μπορεί να αναδιαμορφώσει το διεθνές σκηνικό.
Η στρατιωτική βάση Elmendorf–Richardson στο Άνκορατζ της Αλάσκας, σφηνωμένη ανάμεσα σε παγετώνες, οροσειρές και το άγριο τοπίο του Βορρά, θα αποτελέσει το σκηνικό ενός τετ τα τετ γεμάτο διπλωματικές νάρκες.
Συμβολισμοί και στρατηγική σημασία της τοποθεσίας
Η επιλογή της Αλάσκας δεν είναι τυχαία. Η βάση Elmendorf–Richardson, η μεγαλύτερη στην πολιτεία, φιλοξενεί πάνω από 32.000 ανθρώπους, περίπου το 10% του πληθυσμού του Άνκορατζ, και θεωρείται στρατηγικό σημείο άμυνας των ΗΠΑ ήδη από τον Ψυχρό Πόλεμο.
Πέρα από τη στρατιωτική της αξία, η τοποθεσία κουβαλά και βαρύ ιστορικό συμβολισμό: η Αλάσκα αγοράστηκε από τη Ρωσική αυτοκρατορία πριν από 158 χρόνια και παραμένει γεωγραφικά η πιο κοντινή αμερικανική επικράτεια στη ρωσική, μόλις τρία μίλια χωρίζουν το νησί Λιτλ Ντιόμεντ από το ρωσικό Μπιγκ Ντιόμεντ στον Βερίγγειο Πορθμό.
Την αγορά της Αλάσκας «έτρεξε» ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Γουίλιαμ Σίουαρντ, έναντι 7,2 εκατομυρίων δολαρίων.
Δεν είναι λίγοι όσοι σχολιάζουν πως η ίδια η τοποθεσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον Πούτιν ως ρητορικό όπλο στη συζήτηση για την Ουκρανία: «Σας δώσαμε την Αλάσκα, γιατί να μη μας δώσει η Ουκρανία μέρος του εδάφους της;» διερωτήθηκε σκωπτικά ο πρώην Βρετανός πρέσβης Νάιτζελ Γκουλντ-Ντέιβις.
Πότε ξαναβρέθηκαν οι δύο ηγέτες
Η σημερινή συνάντηση δεν είναι η πρώτη, αλλά η ιστορία των προηγούμενων επαφών τους μόνο συμβατική δεν ήταν.
- Ιούλιος 2017 – Αμβούργο, G20: πρώτη συνάντηση, υπό τη σκιά ερευνών για ρωσική ανάμειξη στις εκλογές των ΗΠΑ. Ο Τραμπ κατάσχει τις σημειώσεις του διερμηνέα του, ενώ αργότερα συνομιλεί ιδιωτικά με τον Πούτιν μόνο με τον Ρώσο διερμηνέα παρόντα.
- Νοέμβριος 2017 – Βιετνάμ, APEC: ο Τραμπ φαίνεται να αποδέχεται άκριτα τις διαβεβαιώσεις του Πούτιν ότι η Μόσχα δεν παρενέβη στις εκλογές.
- Ιούλιος 2018 – Ελσίνκι: κοινή συνέντευξη Τύπου όπου ο Τραμπ αμφισβητεί ευθέως τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, υιοθετώντας το αφήγημα Πούτιν.
- Νοέμβριος 2018 – Μπουένος Άιρες, G20: συνάντηση χωρίς διερμηνείς ή καταγραφή σημειώσεων.
Η τελευταία φορά που αντάλλαξαν χειραψία ως πρόεδροι ήταν πριν από σχεδόν επτά χρόνια. Για τον Πούτιν, η σημερινή είναι η πρώτη του επίσκεψη σε αμερικανικό έδαφος μετά το 2015, και η πρώτη εκτός πλαισίου ΟΗΕ από το 2007 – γεγονός με ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η ατζέντα: Η Ουκρανία στο επίκεντρο - αλλά όχι μόνο
Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, η συνάντηση θα ξεκινήσει κατ’ ιδίαν, μόνο με διερμηνείς, στις 11:30 τοπική ώρα και θα ακολουθήσει γεύμα εργασίας με τις διευρυμένες αντιπροσωπείες.
Κεντρικό θέμα θα είναι η ρύθμιση της κρίσης στην Ουκρανία. Ωστόσο, θα συζητηθούν και οικονομικά και εμπορικά ζητήματα, τομείς στους οποίους Μόσχα και Ουάσιγκτον βλέπουν «τεράστιο ανεκμετάλλευτο δυναμικό».
Η Μόσχα εισέρχεται στη διαπραγμάτευση απαιτώντας:
- Αναγνώριση της προσάρτησης τεσσάρων ουκρανικών περιφερειών.
- Αποκήρυξη της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
- Διακοπή της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας.
Το Κίεβο, με την υποστήριξη των Ευρωπαίων, απορρίπτει πλήρως αυτούς τους όρους. Ο Ζελένσκι ξεκαθαρίζει ότι δεν θα αποσυρθεί από καμία ανατολική περιοχή, ενώ οι σύμμαχοι επιμένουν πως μόνο η Ουκρανία μπορεί να διαπραγματευτεί για τα εδάφη της.
Ο Αμερικανός πρόεδρος σε δηλώσεις που παραχώρησε μέσα στην εβδομάδα, τόνισε ότι «αν πάει καλά η συνάντηση τότε θα οργανώσει μια τριήμερης με τη συμμετοχή του Ζελένσκι. Σε αντίθετη περίπτωση αν τα πράγματα στραβώσουν, τότε οι κυρώσεις στη Ρωσία θα είναι πιο βαριές από ποτέ».
Η διπλωματική σκακιέρα πριν την Αλάσκα
Τις τελευταίες ημέρες, η ένταση ανεβαίνει τόσο στο διπλωματικό όσο και στο στρατιωτικό μέτωπο:
- Οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να προελαύνουν στο πεδίο των μαχών (έχουν καταλάβει 110, τετραγωνικά χιλιόμετρα τις τελευταίες ημέρες), με τη Μόσχα να ζητά επίσημη παραχώρηση των τεσσάρων μερικώς κατεχόμενων περιφερειών (Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια, Χερσώνα) και αποκήρυξη της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ
- Οι Ευρωπαίοι, σε τηλεδιάσκεψη με τον Ζελένσκι και τον Τραμπ, προσπάθησαν να διασφαλίσουν ότι η Ουκρανία θα βρίσκεται στο τραπέζι πριν οποιαδήποτε εδαφική συζήτηση και ότι θα υπάρξει κατάπαυση πυρός πριν τις διαπραγματεύσεις.
Αν και το κλίμα στη συζήτηση ήταν θετικό, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραμένουν επιφυλακτικοί για τις πραγματικές προθέσεις του Τραμπ. Η ανησυχία τους είναι μήπως η Ουάσιγκτον δεχθεί παρασκηνιακές παραχωρήσεις ή άρση κυρώσεων χωρίς επαρκείς εγγυήσεις.
Ο Τραμπ και το Νόμπελ Ειρήνης
Η προσωπική φιλοδοξία του Αμερικανού προέδρου δεν κρύβεται: θέλει το Νόμπελ Ειρήνης. Ήδη ο Λευκός Οίκος τονίζει ότι ο Τραμπ έχει συμβάλει σε ειρηνευτικές συμφωνίες ανά τον κόσμο (σύγκουση Ιράν-Ισραήλ, Αρμενία Αζερμπαϊτζάν κα) αλλά το ουκρανικό ζήτημα παραμένει το μεγάλο κενό στο παλμαρέ του.
Η υπόσχεση που έδωσε προεκλογικά, ότι θα «τερματίσει τον πόλεμο σε 24 ώρες», καθιστά τη σημερινή συνάντηση κρίσιμη όχι μόνο για τη διεθνή σκηνή, αλλά και για την προσωπική του υστεροφημία.
Στρατηγικές και τακτικές: Ποιος θα κερδίσει τον χρόνο;
Δυτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο Πούτιν θα επιχειρήσει να κερδίσει χρόνο, ίσως προσφέροντας ένα κενό αντάλλαγμα, όπως τοπική παύση βομβαρδισμών, ώστε να φανεί ότι κινείται προς την ειρήνη χωρίς να αλλάξει στρατηγικούς στόχους.
Η ρωσική διαπραγματευτική τακτική, όπως την περιγράφει ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, βασίζεται σε μακρές ιστορικές αναδρομές και ελάχιστες ουσιαστικές υποχωρήσεις, αφήνοντας στην άλλη πλευρά την ψευδαίσθηση προόδου.
Μεταξύ ανησυχίας και συγκρατημένης αισιοδοξίας
Η Ευρώπη βλέπει με ανησυχία τις κινήσεις Τραμπ, φοβούμενη ότι μπορεί να υπογράψει μια ειρήνη κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της Μόσχας.
Ταυτόχρονα, η πιθανότητα συμφωνίας για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, που ο ίδιος ο Πούτιν χαρακτήρισε εφικτή, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η Αλάσκα να γίνει η απαρχή μιας νέας σελίδας στις σχέσεις των δύο πυρηνικών υπερδυνάμεων.
Η ώρα της αλήθειας
Το αποψινό βράδυ (ώρα Ελλάδας) θα δείξει αν το τετ τα τετ θα αποτελέσει σημείο καμπής ή απλώς άλλο ένα επεισόδιο σε μια μακρά σειρά αδιέξοδων συναντήσεων.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι, για λίγες ώρες, η παγωμένη Αλάσκα θα βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής – και ο κόσμος θα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα.