Η Μπαγιάν, 38χρονη πρόσφυγας από τη Συρία, έπρεπε να περάσει τουλάχιστον δύο μήνες στον χώρο μιας οργάνωσης όπου παραδίδει εθελοντικά μαθήματα Αραβικών μέχρι να βρει ένα διαμέρισμα που θα στεγάσει την ίδια, τον σύζυγό της και τα τρία τους παιδιά. Αναγνωρισμένη πρόσφυγας πια, έπρεπε να αφήσει το σπίτι της το οποίο επιδοτούσε το πρόγραμμα ESTIA, και μαζί με την οικογένειά της να ορθοποδήσει βρίσκοντας να νοικιάσει ένα νέο διαμέρισμα. Παρότι τόσο αυτή όσο και ο άντρας της εργάζονται, δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ να βρουν ένα ιδιοκτήτη που θα τους νοικιάσει.
«Παρότι τους έδινα τρεις μήνες μπροστά, μόλις άκουγαν ότι είμαι ξένη, μου έλεγαν όχι. Τώρα καταλαβαίνω γιατί όλοι θέλουν να πάνε στη Γερμανία. Είναι πολύ δύσκολο να ζήσεις εδώ», παραδέχεται η ίδια, συμπληρώνοντας πως παρότι εργάζεται σταθερά ο μισθός τους συχνά καθυστερεί. Αναφέρει μάλιστα πως αν είναι δύσκολη η διαδικασία της ένταξης για μια οικογένεια στην οποία δουλεύουν και οι δύο, είναι Γολγοθάς για τις οικογένειες που εργάζεται ένας ή και κανένας από τους γονείς.
Η αναζήτηση σπιτιού είναι μόνο ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες που προσπαθούν να ενταχθούν στην ελληνική και συγκεκριμένα στην τοπική κοινωνία της πόλης. Η εύρεση εργασίας είναι επίσης μια τεράστια πρόκληση καθώς το κακό ακόμα οικονομικό κλίμα, η δυσπιστία των εργοδοτών και το εμπόδιο της γλώσσας αποτελούν βασικά εμπόδια να βρει ένας πρόσφυγας δουλειά.
Η ένταξη όμως των προσφύγων είναι αυτή τη στιγμή από τα μεγαλύτερα στοιχήματα της Ελλάδας καθώς οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες «αναχωρούν» σιγά σιγά από το πρόγραμμα ESTIA που τους παρείχε ενοίκιο και ένα ποσό για τη διαβίωσή τους και καλούνται να ανεξαρτητοποιηθούν. Σημειώνεται πως σύμφωνα με τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, από τον Ιανουάριο του 2019 έως τον Ιανουάριο του 2020 8.100 αναγνωρισμένοι πρόσφυγες αποχώρησαν από το πρόγραμμα στέγασης ESTIA. Το ζήτημα της ένταξης είναι ακόμα πιο κρίσιμο καθώς αναμένεται σύντομα και άλλοι πρόσφυγες να φύγουν από τα διαμερίσματα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Ιανουαρίου στην Καθημερινή, υπολογίζεται ότι περίπου 10.000 άτομα που έχουν κριθεί πρόσφυγες θα φύγουν από τα διαμερίσματα του προγράμματος ΕΣΤΙΑ μέσα στους επόμενους δύο μήνες.
Το πρόγραμμα HELIOS
Το μεταβατικό στάδιο για πολλούς από αυτούς είναι το πρόγραμμα HELIOS, το οποίο αποτελεί και το βασικό εργαλείο αυτή τη στιγμή της χώρας για την ένταξη των προσφύγων. Το HELIOS αποτελεί ένα πρόγραμμα που υλοποιεί ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης με την υποστήριξη της ελληνικής κυβέρνησης και το οποίο βοηθάει όσους έχουν πάρει άσυλο στη χώρα να βρουν σπίτι, δουλειά και να ενταχθούν στην κοινωνία. Η χρηματοδότησή του έρχεται από τη Γενική Διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων.
Όπως αναφέρει μιλώντας στη Voria.gr, η υπεύθυνη επικοινωνίας του ΔΟΜ, Χριστίνα Νικολαϊδου, στο HELIOS έχουν εγγραφεί μέχρι σήμερα 6.000 πρόσφυγες ενώ 900 έχουν ήδη βρει στέγαση. Το πρόγραμμα δίνει ένα στάνταρ ποσό σε κάθε άτομο ή οικογένεια ανάλογα με το μέγεθος της και προσφέρει επιδότηση του ενοικίου για ένα εξάμηνο. Παράλληλα, προσφέρονται μαθήματα ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού καθώς και σεμινάρια για την προετοιμασίας των προσφύγων για την αγορά εργασίας. «Το πρόγραμμα έχει χτίσει συνεργασίες με τον ιδιωτικό τομέα και τον δημόσιο τομέα. Σίγουρα μία από τις προκλήσεις είναι ότι οι δικαιούχοι δεν είναι εξοικειωμένοι τόσο με τις διαδικασίες άρα διοργανώνουμε σεμινάρια για τους μάθουμε πώς να συντάσσουν ένα καλό βιογραφικό ή τι να κάνουν σε μια συνέντευξη για δουλειά. Επενδύουμε σε αυτό πολύ. Από και εκεί και πέρα λαμβάνουμε υπ' όψιν και την αγορά προφανώς και προσπαθούμε να αξιολογούμε τις ικανότητες του καθένα και να προχωρούμε σε στοχευμένες παραπομπές», σημείωσε η ίδια.
Όπως ανέφερε η κ. Νικολαϊδου, το πρόγραμμα προσπαθεί να βοηθήσει και στο ζήτημα της εύρεσης στέγης προσπαθώντας να χτίσει κάποιες γέφυρες επικοινωνίας με τους ιδιοκτήτες των σπιτιών. Η δικτύωση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ιστοσελίδας που συγκεντρώνει τα διαθέσιμα σπίτια ώστε να είναι πιο εύκολο για τους πρόσφυγες να βρουν το κατάλληλο. Παράλληλα, όπως επισήμανε η υπεύθυνη επικοινωνίας προωθείται πολύ και η συγκατοίκηση μεταξύ των προσφύγων.
Μέσω αυτού του τρόπου, βρήκε μια εξαμελής οικογένεια Κούρδων ένα διαμέρισμα στο Κιλκίς ενώ αντίστοιχα τέσσερις νέοι, ο Μαρσέλ, ο Αμοντου, ο Οσμάν και ο Ντάνιελ κατάφεραν να συγκατοικήσουν σε ένα σπίτι στη Θεσσαλονίκη προκειμένου να μοιράζονται τα έξοδα.
Δυστυχώς αυτή δεν ήταν η περίπτωση της Μπαγιάν, η οποία όπως επισημαίνει δεν κατάφερε να βρει σπίτι μέσα από το database του HELIOS καθώς τα σπίτια που προσφέρονταν εκεί ήταν πολύ ακριβά.
Λείπει από τον δημόσιο διάλογο η ένταξη
Παρόλο που η περίοδος αυτή είναι πολύ κρίσιμη για την ένταξη των προσφύγων, το ζήτημα αυτό απουσιάζει από τον δημόσιο διάλογο.
Όπως σημειώνει ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης, επικεφαλής της Συνηγορίας, έρευνας και πολιτικής του SolidarityNow, σύμφωνα με έρευνες η ένταξη στην αγορά εργασίας και η ύπαρξη ομαλότητας στον επαγγελματικό βίο για την πρώτη γενιά προσφύγων και μεταναστών παίρνει από 10 έως 15 χρόνια. «Αν θεωρήσουμε πως αυτή η 15ετία είναι κρίσιμη, εμείς ασχολούμαστε ακόμα με τα πρώτα τρία χρόνια. Είναι πολύ περιορισμένη η συζήτηση που γίνεται. Λείπουν τα στοιχεία στον δημόσιο διάλογο που προωθούν το θέμα της ένταξης», σημειώνει ο ίδιος προσθέτοντας πως πλέον την κουβέντα μονοπωλούν η προστασία των συνόρων, η επιτάχυνση στις διαδικασίες του ασύλου και η πολιτική αποτροπής.
Αναφορικά με τον φόβο που εκφράζουν κάποιοι ιδιοκτήτες σπιτιών να φιλοξενήσουν πρόσφυγες, διερωτάται ποίος νοικιάρης θα δεχτεί να φιλοξενήσει όταν ο δημόσιος διάλογος γίνεται τοξικός και συνδέει τη μετανάστευση με την εγκληματικότητα,
Ο κ. Παπαγιαννάκης υποστηρίζει πως η χώρα έχει αργήσει να παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα, το οποίο δεν θα επηρεάζεται από την εκάστοτε κυβέρνηση και το οποίο θα περιλαμβάνει τα συγκεκριμένα βήματα που ακολουθεί ένας αιτών άσυλο μέχρι να φτάσει στην πλήρη ένταξή του. «Πρέπει να βρούμε το μοντέλο που μας ταιριάζει. Αυτή τη στιγμή δεν λέμε τίποτα. Είναι σαν αγνοούμε μια πραγματικότητα», σημείωσε τέλος.