Οι μαύρες τρύπες υπάρχουν και καταπίνουν ό,τι βρεθεί στο πέρασμά τους. Και σε αντίθεση με αυτό που λεει το όνομά τους, ακτινοβολούν, όπως φεγγοβολούν και τα αστέρια. Κι όσοι δεν το πιστεύουν, σύντομα θα έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ένα... GPS του διαστήματος και να οργανώσουν το αστρικό τους ταξίδι στην απεραντοσύνη του Milky Way-του Γαλαξία μας.
Με καταγωγή από τη Δράμα, η καθηγήτρια στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης και Διευθύντρια στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), Βασιλική Παυλίδου, ηγείται ενός φιλόδοξου οράματος: του «MW-Atlas», ενός τρισδιάστατου άτλαντα του Γαλαξία μας που θα αλλάξει τον τρόπο, με τον οποίο βλέπουμε το σύμπαν. Με τη δύναμη της επιστήμης και τη δίψα της ανακάλυψης, μας προσκαλεί όλους, από επιστήμονες μέχρι περίεργους και ονειροπόλους, να ταξιδέψουμε ανάμεσα στα δισεκατομμύρια αστέρια του Milky Way.
Ανακατασκευάζοντας το κοσμικό μας σπίτι
Μιλώντας στη Voria, η κ. Παυλίδου λέει πως ο Γαλαξίας μας, είναι σαν ένα δάσος που το βλέπουμε μόνο σε δισδιάστατη φωτογραφία. «Όταν κοιτάμε τον ουρανό, χάνεται η πληροφορία του βάθους. Είναι σαν να προσπαθείς να καταλάβεις πώς λειτουργεί ένα δάσος χωρίς να ξέρεις πού βρίσκεται κάθε δέντρο», εξηγεί. Το MW-Atlas έρχεται να λύσει αυτό το μυστήριο, χαρτογραφώντας την τρισδιάστατη δομή του Γαλαξία με δεδομένα από δισεκατομμύρια αστέρια. Με χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC), η κ. Παυλίδου είναι επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, μαζί με τον Τόρστεν Ένσλιν από το Ινστιτούτο Αστροφυσικής Max Planck που εδρεύει στη Λειψία και τον καθηγητή Φίλιπ Μερτς από το Πανεπιστήμιο RWTH του Άαχεν στη Γερμανία και εργάζονται πυρετωδώς ώστε να γίνει αυτό το φιλόδοξο όραμα πραγματικότητα.
Η κ. Παυλίδου γνωρίζει όσο λίγοι Έλληνες το διάστημα. Σπούδασε στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ, έκανε το διδακτορικό της στο πανεπιστήμιο του Ιλλινόις, εργάστηκε ως μεταδιδακτορική υπότροφος στο Ινστιτούτο Κοσμολογικής Φυσικής του πανεπιστημίου του Σικάγο και διαθέτει ένα αρκετά πλούσιο βιογραφικό, ενώ μελετά σκληρά το project για τη δημιουργία αυτού του χάρτη.
«Δεν είναι ένα στατικό έργο», αναφέρει κι εξηγεί πως πρόκειται για μια δυναμική διαδικασία. Καθώς οι αστρονόμοι συλλέγουν νέα δεδομένα κάθε μέρα, φτάνοντας όλο και πιο μακριά στον Γαλαξία, ο χάρτης αναβαθμίζεται και ανανεώνεται συνεχώς. Πανίσχυροι υπολογιστές επεξεργάζονται αυτά τα δεδομένα, ενώ η ομάδα βασίζεται σε «old school» μαθηματικά και πιθανότητες, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη, «δεν έχει αρκετά παραδείγματα για να ξέρει πώς θα μας βοηθήσει». Το αποτέλεσμα; Ένας χάρτης που θα απεικονίζει γέννηση άστρων και πλανητών, ακόμα και πώς αναπτύσσεται η ζωή στο αχανές σύμπαν.
Βόλτα στα αστέρια με VR γυαλιά
Ο MW Atlas δεν απευθύνεται μόνο σε επιστήμονες. Η αστροφυσικός που είναι επικοινωνιολόγος της επιστήμης οραματίζεται έναν χάρτη, ο οποίος θα φτάσει σε κάθε σπίτι. «Θα είναι διαθέσιμος ελεύθερα στο διαδίκτυο, για να πλοηγηθεί ο καθένας τρισδιάστατα από την οθόνη του», λέει με ενθουσιασμό. Ακόμα πιο συναρπαστικό είναι το γεγονός πως το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει κι ένα κομμάτι εικονικής πραγματικότητας. Φορώντας ειδικά VR γυαλιά, ο καθένας θα μπορεί να κολυμπήσει ανάμεσα στα αστέρια, βιώνοντας ένα διαστημικό ταξίδι σε πραγματικό χρόνο. «Θα είναι όμορφο να ταξιδεύεις στον Γαλαξία», προσθέτει, βλέποντας αυτή την ψυχαγωγική διάσταση ως «ευτυχή παρενέργεια» της επιστημονικής έρευνας.
Αυτό το έργο, που θα εξελίσσεται για τουλάχιστον έξι χρόνια ακόμα, δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Είναι μια «προσπάθεια να κατανοήσουμε τον μεταβολισμό του Γαλαξία», όπως αναφέρει η κ. Παυλίδου. Πώς συνδέονται τα αστρικά συστήματα; Πώς η σκοτεινή ύλη επηρεάζει τη δομή του; «Για πρώτη φορά θα μπορούμε να δούμε τις διεργασίες που κάνουν τον Γαλαξία μας ζωντανό», προσθέτει. Αυτός ο χάρτης είναι σαν ένα πρώιμο GPS του διαστήματος και θα μπορούσε μια μέρα να καθοδηγήσει μελλοντικά αστρικά ταξίδια.
Πέρα από την τρισδιάστατη απεικόνιση του Milky Way, η κ. Παυλίδου συμμετέχει στο πρόγραμμα LiteBIRD, το οποίο αφορά έναν ιαπωνικό δορυφόρο της JAXA (η ιαπωνική διαστημική υπηρεσία αντίστοιχη της NASA), ο οποίος θα εκτοξευθεί το 2032 για να μελετήσει τις πρώτες στιγμές γέννησης του σύμπαντος. Ανιχνεύοντας βαρυτικά κύματα από την εποχή του πληθωρισμού του σύμπαντος, λίγο μετά το Big Bang, το LiteBIRD θα ρίξει φως σε ερωτήματα που στοιχειώνουν την κοσμολογία. «Είναι ο τρόπος να δούμε αυτές τις στιγμές», λέει η Ελληνίδα αστροφυσικός.
Με το MW Atlas, η Βασιλική Παυλίδου δεν χαρτογραφεί μόνο τον Γαλαξία αλλά μας δείχνει πώς να ονειρευόμαστε μεγαλύτερες εικόνες από αυτές που έχουμε μπροστά μας. «Ο Milky Way είναι ένα ζωντανό σύστημα», λέει, «και τώρα μπορούμε να δούμε πώς λειτουργεί». Από την Κρήτη μέχρι τα άστρα, το μεγαλόπνοο αυτό έργο, μας καλεί να κοιτάξουμε ψηλά, να εξερευνήσουμε.
Πηγή 3ης εικόνας: dnews.gr