Του Γιώργου Κατοστάρη*
Ο μετασχηματισμός της Τεχνητής Νοημοσύνης και των έξυπνων τεχνολογιών ανατρέπει τις παραδοσιακές ιεραρχίες και το καθεστώς του κόσμου της εργασίας. Το τελευταίο διάστημα δίνεται μεγάλη προσοχή στις πιθανές επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στις θέσεις εργασίας γραφείου και επαγγελματιών. Το επίκεντρο όμως τώρα μετατοπίζεται στους εργαζομένους πρώτης γραμμής χωρίς γραφείο. Είναι πέρα από πιθανό ότι θα υπάρξουν κάποιες από αυτές που τώρα ονομάζουμε θέσεις εργασίας γραφείου, οι οποίες θα εξαλειφθούν ή θα εμπορευματοποιηθούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις έξυπνες τεχνολογίες. Ταυτόχρονα βέβαια θα υπάρξουν κάποιες χειρωνακτικές θέσεις εργασίας, είτε πρόκειται για εργασίες φροντίδας, τις οποίες τώρα ταξινομούμε ως εργασία χειρωνακτικού προσωπικού, είτε για υδραυλικούς, ηλεκτρολόγους ή επαγγελματικές και μαθητευόμενες θέσεις εργασίας, που θα ενταθούν.
Οι μεγάλες επενδύσεις που γίνονται σε υποδομές, ιδίως για το ψηφιακό μέλλον, έχουν δημιουργήσει τεράστια ζήτηση για εξειδικευμένους τεχνίτες. Οι ειδικοί υποστηρίζουν πως για τα πάντα, από κατασκευές μέχρι εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό τεχνικούς, ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, μηχανικούς, διευθυντές κέντρων δεδομένων θα χρειαστούμε πολύ εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό για να υποστηρίξουμε όλα τα εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης που πρέπει να κατασκευασθούν. Η ζήτηση για όσους μπορούν να εργαστούν παράλληλα με μηχανές σε εργοστάσια και σε θέσεις εργασίας πρώτης γραμμής είναι υψηλή.
Πώς μοιάζει όμως η καλή εργασία στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης; Τις τελευταίες δεκαετίες, η ώθηση για επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη εστίαση σε θέσεις εργασίας μεταπτυχιακού επιπέδου, και αυτό έχει δημιουργήσει έλλειψη ατόμων που αναζητούν εξειδικευμένες εργατικές εργασίες. Βέβαια, με τις τεράστιες επενδύσεις που γίνονται σε υποδομές, ιδιαίτερα για τις έξυπνες τεχνολογίες, οι εξειδικευμένοι τεχνίτες έχουν τεράστια ζήτηση.
Υπολογίζεται ότι μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, περισσότερα από 2.000 νέα κέντρα δεδομένων πρόκειται να κατασκευαστούν παγκοσμίως. Αυτό είναι πιθανό να απαιτήσει περισσότερους από 450.000 νέους τεχνικούς και μηχανικούς. Συχνά, όταν μιλάμε για το διαδίκτυο ή για το cloud, πιστεύουμε ότι είναι όλα εικονικά. Είναι αναμφίβολα πολλά εκτός από εικονικά. Απαιτούνται υποδομές και κτίρια, και άνθρωποι που το οργανώνουν αυτό.
Συνήθως διατίθενται κέντρα δεδομένων παγκοσμίως, που στεγάζουν και συντηρούν συσκευές αποθήκευσης δεδομένων, διακομιστές και καλώδια δικτύωσης που απαιτούνται για την παροχή πληροφοριών σε όλο τον κόσμο. Έτσι, ένα κέντρο δεδομένων μοιάζει με μια τεράστια αποθήκη στην οποία χρειάζονται πολύ λίγοι άνθρωποι για να τη λειτουργήσουν. Ποια είναι η πραγματικότητα;
Ας φανταστούμε απλώς ότι ένα κέντρο δεδομένων είναι ένα είδος συνδυασμού μεταξύ ενός κόμβου αεροδρομίου, ενός εργοστασίου ή μιας πλατφόρμας logistics. Είναι λοιπόν ένα πολύ πολυάσχολο περιβάλλον με πολλές ροές ανθρώπων, αγαθών, ενεργού εξοπλισμού. Ίσως αυτό που είναι σημαντικό να κατανοήσουμε είναι ότι το διαδίκτυο γενικά έγινε μια υπηρεσία κοινής ωφέλειας, εξ ου και ο αριθμός των επιπέδων υποδομής που τοποθετούμε σε ένα κέντρο δεδομένων για να διασφαλίσουμε ότι, σε περίπτωση συμβάντος αυτό δεν θα εξελιχθεί σε διακοπή λειτουργίας.
Οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτούς τους κλάδους, οι θέσεις εργασίας που προσφέρονται και η εξέλιξή τους, καθώς οι εγκαταστάσεις μεγαλώνουν, απαιτούν δεξιότητες που ξεκινούν από τους ανθρώπους του σχεδιασμού και τους ανθρώπους των κατασκευών. Χρειαζόμαστε λοιπόν άτομα εξειδικευμένα σε ηλεκτρολογικά, μηχανολογικά, αρχιτεκτονικά, για να το σχεδιάσουν.
Ο κλάδος των κέντρων δεδομένων πιστεύεται ότι μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια θα έχει επιπλέον χωρητικότητα ισοδύναμη με αυτήν που είχαμε αθροιστικά τα τελευταία 27 χρόνια. Στη συνέχεια, χρειάζονται άτομα για να το κατασκευάσουν με χρονικό ορίζοντα βάσει των σημερινών δεδομένων για τα επόμενα 40 χρόνια. Έπειτα, χρειάζονται συντηρητές για προληπτική συντήρηση, διορθωτική συντήρηση, ακόμη και αυτό που ονομάζουμε προγνωστική συντήρηση 24/7.
Έτσι, χρειάζονται απόλυτα και παραδοσιακές δεξιότητες όπως αυτές του υδραυλικού, ηλεκτρολόγου, ξυλουργού. Αυτές είναι βασικές ικανότητες που θα συνεχίσουν να είναι απαραίτητες στον κλάδο των κέντρων δεδομένων. Το θέμα είναι ότι θα πρέπει να προσαρμοστούμε στον τρόπο με τον οποίο θα συνδυάσουμε αυτές τις ικανότητες και στον ρυθμό με τον οποίο θα εμφανιστούν οι τεχνολογίες που απαιτούνται για την εξυπηρέτηση των πελατών. Είμαστε λοιπόν μόλις στην αρχή αυτού του είδους του εξαιρετικού τεχνολογικού μετασχηματισμού.
Πρώτα απ 'όλα, είναι πολύ δύσκολο να μοντελοποιήσουμε τον αριθμό των θέσεων εργασίας που κινδυνεύουν να χαθούν. Βραχυπρόθεσμα, μόλις αυτοματοποιηθεί η εργασία, ουσιαστικά θα έχουμε λιγότερους εργαζόμενους, καθώς θα χρειαζόμαστε διαφορετικά είδη δεξιοτήτων. Σε μακροπρόθεσμη προοπτική όμως, αυτό δημιουργεί άλλες θέσεις εργασίας αλλού. Κάθε τεχνολογική επανάσταση με την πάροδο του χρόνου έχει δημιουργήσει τόσες, αν όχι περισσότερες, θέσεις εργασίας από όσες έχει αντικαταστήσει. Τα ρομπότ δεν θα αντικαταστήσουν τους πάντες, μέρος μόνο κάποιων θέσεων εργασίας, αλλά όχι ολόκληρο τον ρόλο. Υπολογίζεται ότι το 30% των δεξιοτήτων θα καταστούν απαρχαιωμένες σε διάστημα τεσσάρων ετών. Έτσι οι άνθρωποι πρέπει να είμαστε ουσιαστικά έτοιμοι να μαθαίνουμε συνεχώς.
Προκειμένου να καλυφθεί το όριο των εξειδικευμένων τεχνιτών που απαιτούνται, οι πιο έμπειροι θα χρειαστεί ίσως να παραμείνουν στο εργατικό δυναμικό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ μπορούν να βοηθήσουν με εργασία σωματικής έντασης και οι εταιρείες θα πρέπει να προσελκύσουν περισσότερους νέους να ενταχθούν στο μετασχηματισμένο μοντέλο εργασίας.
Πιστεύεται ότι η εξειδίκευση που πρόσφατα έχει παραγκωνιστεί ή που δεν έχει εκτιμηθεί όσο θα έπρεπε, το προσεχές διάστημα θα ενταθεί. Έτσι, βλέπουμε να ξεκινά ήδη μια αντιστροφή στη ζήτηση πιο τεχνικών θέσεων εργασίας και δεξιοτήτων που σχετίζονται με αυτές. Επιπρόσθετα, ο τεχνολογικός μετασχηματισμός μπορεί και χρειάζεται απαραίτητα να δημιουργήσει μια ταχύτερη ανάγκη κατανόησης από την πλευρά των εργαζομένων στο τί είναι αυτό που κάνουν και για ποιο σκοπό, πόσο χρήσιμοι είναι και να καταλάβουν επίσης τι θα συμβεί με αυτήν την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης που έρχεται.
Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα για τα είδη των παραγωγικών μοντέλων που θα διαμορφωθούν ειδικά στην χώρα μας. Σίγουρο είναι πάντως, ότι καθώς ο τεχνολογικός μετασχηματισμός επιταχύνεται, πολλοί περισσότεροι άνθρωποι θα αναζητήσουν εργασία με σκοπό, με πλήρη αυτογνωσία της εργασίας τους, της σύνδεσης των σπουδών και της κατάρτισής τους με αυτήν και της συνεχούς ανάπτυξής τους.
* Ο Γιώργος Κατοστάρης είναι επενδυτής κεφαλαίων, με MBA, MSc in International Business
