Όταν το ξημέρωμα της 24ης Φεβρουαρίου 2022, 1461 ημέρες πριν, οι ρωσικές ερπύστριες παραβίαζαν τα σύνορα της Ουκρανίας, ελάχιστοι μπορούσαν να φανταστούν ότι τέσσερα χρόνια μετά, η Ευρώπη θα βρισκόταν ακόμα στη δίνη του πιο καταστροφικού πολέμου από το 1945. Σήμερα η σύγκρουση αυτή κατέρριψε ένα σκοτεινό ιστορικό ορόσημο: διήρκεσε ήδη περισσότερο από τις 1.418 ημέρες που χρειάστηκε η Σοβιετική Ένωση για να νικήσει τη ναζιστική Γερμανία στον «Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο» (ο όρος που χρησιμοποιείται στη Ρωσία για να περιγράψει την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου κατά την οποία η Σοβιετική Ένωση πολέμησε εναντίον της Ναζιστικής Γερμανίας και των συμμάχων της).
Όμως αντί για μια θριαμβευτική προέλαση προς το Βερολίνο, η Ρωσία του 2026 βρίσκεται εγκλωβισμένη σε έναν πόλεμο φθοράς που κινείται με την ταχύτητα του σαλιγκαριού, ενώ η Ουκρανία δίνει μια υπαρξιακή μάχη επιβίωσης, εξαρτώμενη πλέον από τις αντοχές της Ευρώπης και τις απρόβλεπτες διαθέσεις της Ουάσιγκτον.
Το «γιατί» αυτού του πολέμου
Για την ευρωπαϊκή ηγεσία ο πόλεμος ξεκινάει επειδή ο Βλαντιμίρ Πούτιν επεδίωξε να ανατρέψει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης και να επαναφέρει το Κίεβο σε ρωσική τροχιά -μη αναγνωρίζοντας ουσιαστικά το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του ουκρανικού λαού και την επιλογή του να στραφεί προς τη Δύση. Στον αντίποδα, η Μόσχα αντιπαραβάλλει το επιχείρημα της «προληπτικής αυτοάμυνας», υποστηρίζοντας ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ μετέτρεψε την Ουκρανία σε μια υπαρξιακή απειλή στα σύνορά της. Για το Κρεμλίνο η εισβολή είναι ένας αναπόφευκτος αγώνας επιβίωσης, «αποναζιστικοποίησης» και προστασίας των ρωσόφωνων πληθυσμών του Ντονμπάς.
Τέσσερα χρόνια μετά, η Μόσχα ελέγχει μόλις το 19,5% των ουκρανικών εδαφών, έχοντας καταλάβει λίγα νέα εδάφη μετά το πρώτο έτος της εισβολή. Η σύγκρουση, όμως, εξελίχθηκε σε μια αιματηρή «κρεατομηχανή». Οι αριθμοί προκαλούν ίλιγγο: Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 1,5 ως 2 εκατομμύρια στρατιωτικές απώλειες (νεκροί, τραυματίες και αγνοούμενοι) και από τις δύο πλευρές. Ειδικότερα για τη Ρωσία, το κόστος σε ανθρώπινο δυναμικό πολύ πιθανόν να ξεπερνά το 1 εκατομμύριο σύμφωνα με δυτικές πηγές, το υψηλότερο ποσοστό απωλειών για οποιαδήποτε μεγάλη δύναμη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο χάρτης των ρωσικών κατακτήσεων ως τώρα στα ουκρανικά εδάφη
Η βιτρίνα και η σκληρή πραγματικότητα
Παρά τις προσπάθειες του Κρεμλίνου να διατηρήσει μια εικόνα κανονικότητας, η ρωσική κοινωνία αιμορραγεί. Στις επαρχιακές πόλεις, όπως το Γέλετς οι τοιχογραφίες με τους «ήρωες» του μετώπου και οι διαφημιστικές πινακίδες που υπόσχονται σχεδόν 18.000 ευρώ σε όποιον καταταγεί, μαρτυρούν την ανάγκη για νέο αίμα.
Η οικονομία της Ρωσίας αν και πολύ ανθεκτική, δείχνει σημάδια κόπωσης. Ο ΦΠΑ αυξήθηκε στο 22% για να χρηματοδοτηθεί ο αμυντικός προϋπολογισμός που καταβροχθίζει το 7%-8% του ΑΕΠ. Οι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι με έναν πληθωρισμό που στραγγαλίζει τα νοικοκυριά, ενώ οι ενεργειακοί πόροι, η ραχοκοκαλιά των εσόδων της Μόσχας, βρίσκονται σε χαμηλό πενταετίας λόγω των κυρώσεων και των ουκρανικών επιθέσεων σε διυλιστήρια.
Ο πόλεμος του 2026 δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνον του 2022. Η Ουκρανία, για να αντισταθμίσει την έλλειψη πυρομαχικών, στράφηκε στην υψηλή τεχνολογία. Τα drones με οπτικές ίνες έχουν καταστήσει το πεδίο μάχης μια διαφανή ζώνη θανάτου, όπου τίποτα δεν μπορεί να κρυφτεί σε ακτίνα μερικών χιλιομέτρων.
Κορυφαία στιγμή της ουκρανικής αντίστασης υπήρξε μάλλον η επιχείρηση «Spiderweb», όπου ουκρανικά drones κατάφεραν να πλήξουν ταυτόχρονα πολλές αεροπορικές βάσεις βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια, προκαλώντας πλήγμα στον εγωισμό του Κρεμλίνου χωρίς φυσικά αυτό να αλλάζει την πορεία του πολέμου.
Η Ελλάδα στη δίνη της σύγκρουσης
Η Ελλάδα, από την πρώτη στιγμή, τάχθηκε υπέρ της διεθνούς νομιμότητας, μια στάση που την αναβάθμισε στρατηγικά, αλλά την επιβάρυνε οικονομικά.
Η ανάδειξη του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης σε κεντρικό κόμβο του ΝΑΤΟ είναι ίσως η σημαντικότερη γεωπολιτική εξέλιξη για την Ελλάδα. Η πόλη και το λιμάνι λειτουργεί πλέον ως η βαλβίδα ασφαλείας για την τροφοδοσία της Ανατολικής Ευρώπης, ενισχύοντας τη θέση της χώρας μας ως περιφερειακός πυλώνα σταθερότητας.
Ωστόσο ο μέσος Έλληνας μάλλον δεν νιώθει κάτι τέτοιο, αντίθετα πληρώνει τον «λογαριασμό» της σύγκρουσης. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα, επηρεασμένος από την καταστροφή των ουκρανικών καλλιεργειών, παραμένει υψηλός.
- Ενέργεια: Η Ελλάδα δαπάνησε δισεκατομμύρια για την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, με το κόστος παραγωγής για τη βιομηχανία να παραμένει αυξημένο κατά πολύ σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, με αποτέλεσμα τα τρόφιμα να γίνονται αρκετά ακριβά για τους Έλληνες καταναλωτές. Η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου επίσης εκτοξεύθηκε.
- Απώλειες στον τουρισμό: Η χώρα έχασε το ρωσικό τουριστικό ρεύμα, μια απώλεια που μόνο μερικώς καλύφθηκε από άλλες αγορές και είναι πλήγμα για την ελληνική οικονομία.
- Εξαγωγές: Οι παραγωγοί της Ημαθίας και της Πέλλας που κάποτε έβλεπαν τη Ρωσία ως βασικό προορισμό για τα ροδάκινα και τα μήλα τους αναγκάστηκαν σε μια βίαιη και κοστοβόρα αναζήτηση νέων αγορών στη Δύση και την Ασία.
Το διπλωματικό σκάκι
Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ισορροπίες άλλαξαν. Μετά την κρίσιμη συνάντηση στο Άνκορατζ της Αλάσκας, η Ουάσιγκτον άσκησε ασφυκτικές πιέσεις στο Κίεβο να αποδεχθεί τις εδαφικές διεκδικήσεις της Μόσχας και πλέον έχει θέσει deadline τον Ιούνιο του 2026 για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Σε αυτό το κενό ηγεσίας, η Ευρώπη «ξύπνησε». Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε το βάρος της χρηματοδότησης, με ένα γιγαντιαίο δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που εξασφαλίζει την επιβίωση του ουκρανικού κράτους έως το 2027. Η Γερμανία, η Βρετανία και οι σκανδιναβικές χώρες καλύπτουν πλέον το συντριπτικό μέρος της στρατιωτικής βοήθειας, αντικαθιστώντας τον ρόλο των ΗΠΑ.
Τέσσερα χρόνια μετά, η ειρήνη παραμένει μια απατηλή έννοια. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι πιεζόμενος από τις ΗΠΑ εξετάζει το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος για μια ειρηνευτική συμφωνία, την ώρα που ο Πούτιν επιμένει σε μάλλον «μαξιμαλιστικές» απαιτήσεις, επιδιώκοντας μια Ουκρανία πλήρως υποταγμένη.
Η Ουκρανία παρά τη γενναία της στάση, αντιμετωπίζει κρίση κόπωσης και έλλειψης προσωπικού. Το κόστος ανοικοδόμησης ξεπερνά πλέον τα 550 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ πάνω από 10 εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν εκτοπισμένοι (στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό).
Το πιθανότερο σενάριο για το μέλλον είναι μια «Κορεατοποίηση» της σύγκρουσης δηλαδή μια γραμμή κατάπαυσης του πυρός που θα χωρίζει την Ευρώπη για δεκαετίες, με μια Ουκρανία που θα επιδιώκει τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ, με τις απαραίτητες φυσικά εγγύησεις ασφαλείας των ΗΠΑ.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δίδαξε ότι η ιστορία δεν τελειώνει, απλώς κάνει κύκλους. Το κόστος της ελευθερίας είναι βαρύ σε ευρώ και σε ζωές αλλά το κόστος της αδιαφορίας θα ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερο για την Ευρώπη και τους Ουκρανούς.
Καθώς ο κόσμος περιμένει την προθεσμία του Ιουνίου, ένα είναι σίγουρο. Η Ουκρανία άλλαξε για πάντα και μαζί της άλλαξε και ο τρόπος που η Ελλάδα αντιλαμβάνεται τον εαυτό της στον παγκόσμιο χάρτη.
*Οι φωτογραφίες είναι από το Associated Press και το BBC
