Από την εμβληματική μαρμάρινη πλατεία Διοικητηρίου, που καταστράφηκε στις αρχές του 1990… στο αύριο, με την ανάδειξη των αρχαιοτήτων, την κεντρική πλατεία υποδοχής, το θέατρο, την πασαρέλα και την πλατεία της γειτονιάς.
Ένα εντυπωσιακό βίντεο για το πώς θα μεταμορφωθεί η πλατεία Διοικητηρίου και πώς θα επανεργοποιηθεί ο εγκαταλελειμμένος σήμερα δημόσιος χώρος, παρουσίασε η Βανέσα Τσακαλίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, μέλος της ομάδας Ειδικής Αρχιτεκτονικής Μελέτης στην ανοιχτή εκδήλωση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας, όπου παρουσιάστηκαν οι μελέτες τεσσάρων εμβληματικών πλατειών.
«Η εμβληματική πλατεία Διοικητηρίου ανέκαθεν ήταν το σύμβολο της κεντρικής εξουσίας στην πόλη. Θέλουμε να την επανεργοποιήσουμε γιατί για πάρα πολλά χρόνια αποτελεί ένα αστικό ρήγμα στην πόλη μας. Οπότε προτείνουμε τη συνύπαρξη του αρχαιολογικού χώρου και του δημόσιου χώρου μέσα από δύο συμβολικές χειρονομίες, δύο αρχιτεκτονικά ευρήματα, το θέατρο και την πασαρέλα, τα οποία θα φέρουν τον κόσμο στην καρδιά του δημόσιου χώρου και θα του δώσουν προστιθέμενη αξία και νόημα», εξήγησε η κ. Τσακαλίδου, τονίζοντας πως η μελέτη έχει σχεδιαστεί πάνω σε δύο άξονες, την ιστορία και τους ανθρώπους.
Όπως ανέφερε κατά την παρουσίασή της, η βόρεια πλατεία αποκτά μια ημικυκλική διάταξη που έρχεται να συμπληρώσει το ημικυκλικό προκήπιο που υπάρχει στο προαύλιο του Διοικητηρίου. Είναι η πλατεία της υποδοχής, η πιο επίσημη πλατεία, ενώ η νότια πλατεία - της γειτονιάς - γίνεται ένα πλατό για παιχνίδι και συνάθροιση.
«Το Θέατρο της δημόσιας ζωής» και η πασαρέλα
Σύμφωνα με τη μελέτη, η υψομετρική διαφορά μετατρέπεται σε επάλληλες κερκίδες - πλατώ, που ενσωματώνονται πλήρως στο ανάγλυφο της περιοχής. Έτσι, δημιουργείται ένας τόπος αναφοράς, με πρωταγωνιστές τα αρχαία και τους κατοίκους της πόλης, οι οποίοι θα μπορούν να καθίσουν εκεί και να θαυμάσουν τον αρχαιολογικό χώρο μπροστά τους. Σύμφωνα με την κ. Τσακαλίδου, η υψομετρική διαφορά μεταξύ Ολύμπου και Αγίου Δημητρίου (περίπου 80 μέτρα) γεφυρώνεται με μια ράμπα, έναν πολυλειτουργικό περίπατο – πασαρέλα. Πρόκειται, όπως εξήγησε να λειτουργήσει πολλαπλά, ως τόπος κίνησης, διασταύρωσης, συνάντησης και θέασης των αρχαίων. Στη μελέτη προβλέπονται νέες φυτεύσεις, φωτισμός και αστικός εξοπλισμός.
Πώς θα χρησιμοποιηθούν τα μάρμαρα της παλιάς πλατείας
Τα μάρμαρα της παλιάς πλατείας που βρέθηκαν σε δημοτικό οικόπεδο στην περιοχή του Πανοράματος πρόκειται να χρησιμοποιηθούν στον νέο δημόσιο χώρο και όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κ. Τσακαλίδου, «η συλλογική μνήμη του χθες θα αποτελέσει τους φρουρούς του αύριο». Συγκεκριμένα, όπως αποκάλυψε κατά την παρουσίαση της μελέτης, θα μετατραπούν σε 142 εργαλεία περιφρούρησης του νέου δημόσιου χώρου – εμπόδια στάθμευσης-, «για να αναδυθούν οι μνήμες των επόμενων γενεών».
Η μελέτη για την ανάπλαση της πλατείας Διοικητηρίου, αποτέλεσμα συνεργασίας του Υπουργείου Πολιτισμού, του δήμου Θεσσαλονίκης, της ΕΦΑΠΟΘ, της ΜΑΘ και των μελετητών, έχει πάρει εγκριτική απόφαση στις 3 Μαρτίου 2026 από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και πλέον βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης της οριστικής μελέτης. Στη συνέχεια θα συνταχθούν τα τεύχη δημοπράτησης και η μελέτη εφαρμογής με σκοπό να δημοπρατηθεί τον Οκτώβριο του 2026, σύμφωνα με την κ. Τσακαλίδου. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, στη διάρκεια της εκδήλωσης, δήλωσε πως είναι δύσκολη η υλοποίηση του έργου, καθώς «οποιαδήποτε συνύπαρξη αρχαιολογικού χώρου και σύγχρονης ιστορίας είναι δύσκολη».
Η ανάπλαση της πλατεία Δημοκρατίας
Μια περιοχή περίπου 32 στρέμματα και 600 μέτρα μήκος προβλέπεται να αναπλαστεί και να αποκτήσει νέα εικόνα, στην πλατεία Δημοκρατίας. Όπως παρουσίασε ο Εμμανουήλ Νικηφόρος, Αρχιτέκτων Μηχανικός, συντονιστής της ομάδας μελέτης «πρόκειται ουσιαστικά για μια ανάπλαση της ευρύτερης περιοχής, ξεκινώντας από την οδό Φράγκων μέχρι την οδό Αγίου Δημητρίου». Περιλαμβάνει την ανάδειξη τόσο της πλατείας Βαρδαρίου όσο και της περιοχής κατά μήκος των Δυτικών Τειχών. «Μετά τις εργασίες του Μετρό πρόκειται να λειτουργήσει ένας πολυκεντρικός κόμβος μετακινήσεων και ευελπιστούμε ότι με την ανάπλαση αυτή θα δοθεί ξανά μία νέα ζωή σε αυτήν την πλατεία που είναι πολύ σημαντική για τη Θεσσαλονίκη». Αφετηρία του σχεδιασμού, σύμφωνα με τον κ. Νικηφόρο, υπήρξε το Σημείο Μηδέν, η αρχή των χιλιομετρικών αποστάσεων της πόλης και όλη η επέμβαση έχει με στόχο τη διάσωση και τη διατήρηση του πράσινου και των πλατάνων, αλλά και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Πρόθεση της μελέτης είναι να γίνει ανακατάληψη του δημόσιου χώρου από τον πεζό, να απομακρυνθεί η στάθμευση από την πλατεία Δημοκρατίας ώστε να ανακτήσει ξανά τον ρόλο της ως μια πλατεία σημαντική για την πόλη. Αυτή την περίοδο ολοκληρώνονται οι μελέτες προκειμένου στη συνέχεια να πάρει το δρόμο της δημοπράτησης.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν και οι μελέτες του άξονα και της πλατείας Αριστοτέλους καθώς και της νέας πλατείας επί της οδού Εγνατίας. «Εκτός από μια τελείως διαφορετική δαπεδόστρωση, έγινε μια προσπάθεια νέας φύτευσης χαμηλής και υψηλής και τοποθετήθηκε νέος αστικός εξοπλισμός. Μεγάλη διαφορά θα κάνει το κομμάτι κοντά στην Εγνατία, εκεί απ΄ όπου θα φύγει η κίνηση των λεωφορείων», ανέφερε η Αριάδνη Βοζάνη, καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου. Η μεγάλη ανατροπή είναι και ο κεντρικός άξονας, ο οποίος απελευθερώνεται και γίνεται πεζόδρομος με εκατέρωθεν φυτεύσεις και αστικό εξοπλισμό, σημείωσε από την πλευρά της η Εβίτα Φάνου Αρχιτέκτων Μηχανικός. Μετά την ανάδειξη του αναδόχου και σε περίπτωση που δεν υπάρξουν προσφυγές το έργο έχει χρόνο υλοποίησης 28 μήνες.
Τέλος παρουσιάστηκε και η μελέτη της πλατείας Ελευθερίας από τους Θέμη Χατζηγιαννόπουλο και Κωνσταντίνο Χαραλαμπίδη, με τις εργασίες να έχουν ήδη ξεκινήσει.
Για τέσσερα σημεία, ιστορικά τοπόσημα για την πόλη έκανε λόγο ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ Ηλίας Περτζινίδης. «Ήταν απαραίτητο να έχουμε αυτές τις αναπλάσεις, είναι τέσσερις σημαντικές πλατείες στο ιστορικό κέντρο της πόλης», τόνισε, σημειώνοντας πως «το ΤΕΕ θα είναι πάντα στο πλευρό όλων των φορέων για να συνδράμει στην υλοποίηση όλων των απαιτούμενων έργων, τα οποία χρειάζονται για να βελτιώσουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε».
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης στον χαιρετισμό του εξήγησε τις επιλογές της διοίκησης για τα έργα ανάπλασης του δημοσίου χώρου και ειδικότερα για τις συγκεκριμένες πλατείες. Ανέφερε ότι για τις πλατείες Δημοκρατίας και Διοικητηρίου επέλεξε να μην προβεί σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ώστε να αξιοποιηθεί η καλή συνεργασία με το ΥΠΠΟ και η ύπαρξη κονδυλίων και για μην χαθεί άλλος χρόνος.
«Η παρουσίαση των εμβληματικών πλατειών Θεσσαλονίκης που θα υλοποιηθούν στο αμέσως προσεχές διάστημα είναι μια καλή ευκαιρία για να δουν οι πολίτες τα έργα που θα ξεκινήσουν, τα οποία αναβαθμίζουν την ποιότητα του δημόσιου χώρου. Εμείς ως διοίκησης της Περιφέρειας χαιρόμαστε ιδιαίτερα γιατί χρηματοδοτούμε τρεις από τις πλατείες μέσα από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα της Κεντρικής Μακεδονίας», ανέφερε σε γραπτό χαιρετισμό του ο αντιπεριφερειάρχης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Πάρης Μπίλλιας.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, οι βουλευτές Θεόδωρος Καράογλου, Δημήτρης Κούβελας και Στράτος Σιμόπουλος και ο Συντονιστής του Γραφείου του Πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Γιάννης Παπαγεωργίου, ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Θεσσαλονίκης Σπύρος Βούγιας και οι αντιδήμαρχοι Πρόδρομος Νικηφορίδης και Δήμητρα Αγκαθίδου.
