«Στο τέλος θα κλείσουμε, γιατί δεν βρίσκουμε εργαζόμενους». Η φράση αυτή, που αποτελεί, παράλληλα, κραυγή αγωνίας από επιχειρηματίες στη Θεσσαλονίκη, οι οποίοι αδυνατούν να βρουν εργαζόμενους, τα περικλείει όλα, και, προπάντων, δεν αποτελεί το παράπονο μόνο κάποιων επιχειρηματιών αλλά σχεδόν όλων.
Είναι ενδεικτικό πως όταν πρόκειται για εξειδικευμένο προσωπικό οι επιχειρηματίες, όπως προκύπτει και από πρόσφατη έρευνα του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, βλέπουν τους εργαζόμενους με το… κυάλι. Είναι χαρακτηριστικό πως οκτώ στους δέκα δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό με τις δεξιότητες που η επιχείρησή τους απαιτεί.
Ακόμη όμως και οι επιχειρήσεις στη Θεσσαλονίκη -που κατά δήλωσή τους- αναζητούν ανειδίκευτους εργαζόμενους, αδυνατούν να τους βρουν.
Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις επιχειρηματία από τον χώρο της εστίασης (ιδιοκτήτης ζαχαροπλαστείου) αλλά και επιχειρηματία που δραστηριοποιείται στον κλάδο των κατασκευών. Και οι δυο αναζήτησαν το τελευταίο διάστημα, επανειλημμένες φορές, ανειδίκευτο προσωπικό και όταν τελικά βρέθηκαν κάποιοι ενδιαφερόμενοι και πέρασαν από συνέντευξη, η απάντηση που οι εργοδότες έλαβαν ήταν πως τελικά οι εν δυνάμει εργαζόμενοι θα φύγουν για να δουλέψουν την τουριστική σεζόν σε κάποια νησιά, όπου οι αμοιβές, όπως τόνισαν, είναι καλύτερες.
Η απάντηση θα έμοιαζε, λογική, ειδικά για τους εν δυνάμει εργαζόμενους, αν την ίδια ώρα άνθρωποι του τουρισμού και δη από τον κλάδο των ξενοδοχείων και της εστίασης δεν διαμαρτύρονταν και αυτοί πως δεν βρίσκουν εργαζόμενους και πως η τελευταία τους λύση είναι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες για να καλύψουν τις ανάγκες τους.
Μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις οι εργαζόμενοι που επιλέγουν να εργαστούν για την τουριστική σεζόν σε κάποιο θέρετρο ή νησί, τους υπόλοιπους μήνες ζουν με επιδόματα ανεργίας γεγονός που δημιουργεί ερωτηματικά στους επιχειρηματίες, γιατί δεν επιλέγουν μια εργασία που θα τους προσφέρει σταθερότητα αλλά προτιμούν μια εργασία για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Τι συμβαίνει τελικά;
Τι τελικά συμβαίνει και εργαζόμενοι και εργοδότες δυσκολεύονται να συναντηθούν με τις κενές θέσεις να αυξάνονται την ώρα που η ανεργία παραμένει κολλημένη σε διψήφιο αριθμό;
Το ιδιαίτερα υψηλό κόστος ζωής, πολύ υψηλότερο από αυτό των χαμηλών μισθών, η έλλειψη «ταλέντων», η αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας, οι όχι πάντα νόμιμες εργασιακές συνθήκες, αποτελούν πολλές μορφές του ίδιου εξαιρετικά σύνθετου προβλήματος, που παρατηρείται στη χώρα μας. Το πρόβλημα είναι οξύτατο για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η πλειονότητα των οποίων είναι μικρές με περιορισμένες δυνατότητες για την καταβολή υψηλών μισθών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν δέλεαρ.
Είναι θέμα αποδοχών;
Σε συζητήσεις που κάνουν μεταξύ τους επιχειρηματίες και στην ερώτηση αν η αδυναμία εξεύρεσης προσωπικού που ψάχνει μια επιχείρηση οφείλεται στο γεγονός ότι προσφέρει χαμηλούς μισθούς, οι ίδιοι απαντούν πως είναι και θέμα αποδοχών.
Οι αποδοχές είναι ένα από τα κύρια εργαλεία που διαθέτει η επιχείρηση για να προσελκύσει, να κρατήσει και να ανταμείψει το ανθρώπινο κεφάλαιό της. Άλλωστε την τελευταία περίοδο, και πριν την πληθωριστική έξαρση, οι αποδοχές αυξανόταν ταχύτερα εκεί όπου υπήρχαν ελλείψεις και ανάγκες προσέλκυσης ανθρωπίνου δυναμικού.
Δεν είναι τυχαίο πως σε πρόσφατη συνάντησή του στη Θεσσαλονίκη, με επιχειρηματίες από ένα ευρύ φάσμα επαγγελμάτων, με αιχμή του δόρατος τη μεταποίηση, ο υπουργός Ανάπτυξης, Κώστας Σκρέκας επισήμανε την ανάγκη δημιουργίας καλύτερα αμειβομένων θέσεων εργασίας, με κάποιους από τους επιχειρηματίες να αναρωτιούνται χαμηλόφωνα «και αν δεν έχουμε τη δυνατότητα;».
Αναμφίβολα ανταγωνιστικές είναι οι επιχειρήσεις και οι κλάδοι που δίνουν ορθά σήματα ανάπτυξης και παράλληλα δίνουν τον ρυθμό αύξησης των αποδοχών. Πόσες όμως έχουν πραγματικά τη δυνατότητα αυτή;
Το brain drain
Με εκατοντάδες χιλιάδες νέους παραγωγικής ηλικίας να έχουν μεταναστεύσει στη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας και με τις περισσότερες προσπάθειες «επαναπατρισμού» να μη φέρνουν φυσικά τα αντίστοιχα αποτελέσματα, είναι λογικό να έχει μειωθεί σε απόλυτους αριθμούς το ανθρώπινο, παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Την ώρα που οι άνθρωποι αυτοί έχουν κάνει τις επιλογές τους, αμείβονται με ικανοποιητικούς, ή συχνά με καλούς μισθούς στο εξωτερικό, στην πλειονότητά τους δύσκολα επιστρέφουν στην …πατρίδα και συνήθως, μόνον αν οι προσφερόμενες θέσεις προέρχονται από πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται και στην Ελλάδα.
Το θέμα της κατάρτισης
Στην εποχή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και των ραγδαίων αλλαγών των επαγγελμάτων, στην Ελλάδα εξακολουθούμε να «παράγουμε» πολύ περισσότερους αποφοίτους σε κλάδους με περιορισμένο ή ανύπαρκτο αντικείμενο απασχόλησης και παράλληλα δεν δίνουμε έμφαση στα τεχνικά επαγγέλματα, υποβαθμίζοντας, μάλιστα, την τεχνική εκπαίδευση. Δεν είναι τυχαίο πως άνθρωποι για παράδειγμα που δραστηριοποιούνται στον κλάδο του αυτοκινήτου επανειλημμένες φορές επισημαίνουν πως πέραν του περιορισμένου αριθμού νέων ανθρώπων που πλέον στρέφονται για εκπαίδευση προκειμένου να απασχοληθούν στον εν λόγω χώρο και ο εξοπλισμός των σχολών όπου γίνεται η μαθητεία στη Θεσσαλονίκη, είναι ξεπερασμένος και συχνά πρόκειται για μηχανές δεκαετιών.
Οι αλλαγές προτεραιοτήτων μετά τον κορωνοϊό
Η πανδημία, ευτυχώς, έχει περάσει ανεπιστρεπτί, οι συνέπειές της όμως στην κοινωνία και στον χώρο των επιχειρήσεων είναι εδώ και θα παραμείνουν μαζί μας. Το μοντέλο της τηλεργασίας ή και της υβριδικής εργασίας ήρθε για να μείνει. Δεν λείπουν περιπτώσεις εργαζομένων που αναζητούν μεγαλύτερη ευελιξία (ωραρίου, τόπου και τρόπου απασχόλησης), μεγαλύτερη αυτονομία κάτι που τονίζουν όταν περνούν από συνέντευξη για την κάλυψη κάποιας θέσης.
Στο μεταξύ, σε άλλες περιπτώσεις, κάποιοι αποφασίζουν αίφνης το τελευταίο διάστημα και χωρίς να έχουν προϋπηρεσία, να ασχοληθούν με την… εστίαση μέσα από το σπίτι τους. Δεν λείπουν περιπτώσεις νοικοκυρών, όπως λένε ζαχαροπλάστες, που αποφάσισαν να γίνουν «επιχειρηματίες» φτιάχνοντας τούρτες από το σπίτι τους, επαγγελματικό… προσανατολισμό που τον διαφημίζουν από τον «κόσμο» του Facebook. Αλλά και κομμώτριες ή μανικιουρίστες που προτιμούν να εργάζονται, πλέον, από το σπίτι τους ή από σπίτι σε σπίτι. Αυτή η αδήλωτη εργασία δημιουργεί προβλήματα στην αγορά δημιουργώντας μια μαύρη τρύπα στα έσοδα του κράτους, ενώ παράλληλα, από επιλογή όσων εργάζονται κατά αυτό τον τρόπο μένουν κενές θέσεις εργασίας που υπό άλλες προϋποθέσεις θα μπορούσαν να καλυφθούν.