«Μια αγελάδα που δεν πονάει, παράγει, ενώ μια αγελάδα που πονάει… κοστίζει χρήματα».
Με αυτή τη φράση, ο Χρήστος Ρόκος, ιδιοκτήτης της ομώνυμης φάρμας αγελάδων γαλακτοπαραγωγής στον Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης, θέλησε να επισημάνει στο πλαίσιο της παρουσίασης του έργου Cowel, πόσο σημαντική είναι για ολόκληρο τον κλάδο των γαλακτομικών η ευζωία των αγελάδων.
Το Cowel είναι ουσιαστικά ένα πρότυπο ευζωίας των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής που εναρμονίστηκε με τα ελληνικά πρότυπα αγελαδοτροφίας, αφού όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η Δρ Ευαγγελία Σωσσίδου, συντονίστρια του έργου και ερευνήτρια κτηνίατρος του Ινστιτούτου Κτηνιατρικών Ερευνών του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ. «το επίπεδο των Ελλήνων αγελαδοτρόφων είναι υψηλό, δηλαδή εφάρμοζαν όλα αυτά τα χρόνια μέτρα ευζωίας των ζώων τους. Ωστόσο αυτό κάναμε εμείς ήταν να προσαρμόσουμε την ευζωία των αγελάδων στα ελληνικά δεδομένα».
Όπως τόνισε μάλιστα, «το Cowel είναι ένα πρότυπο που δεν απευθύνεται σε αγελάδες σε πράσινα λιβάδια, αλλά σε ένα καθεστώς ελληνικής εκτροφής με εντατικό τρόπο μέσα στον στάβλο».
Έτσι, δημιουργήθηκε ένα πρότυπο κατά τη λογική του ISO το οποίο περιλαμβάνει παραμέτρους και δείκτες ευζωίας των ζώων που μπορούν να μετρηθούν και να βαθμολογήσουν το επίπεδο ευζωίας των ζώων ως προς την εκτροφή τους σε μια μονάδα.
Ο στόχος του έργου ήταν διττός, να προωθηθούν από τη μια αρχές ευζωίας των ζώων στην ελληνική εκτροφή για τις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, καθώς και η διασφάλιση της ποιότητας των γαλακτοκομικών προϊόντων ως προς την ευζωία των ζώων.
Όσον αφορά τους εταίρους του έργου, κεντρικό ρόλο έχει ο ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ πρόκειται να απορροφήσει τις ποσότητες γάλακτος που θα παραχθούν με το πρότυπο ευζωίας το οποίο θα εφαρμόσουν οι φάρμες Ρόκου και Κεφαλά στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης.
Τα επόμενα βήματα είναι η προώθηση του προτύπου, καθώς και η ανάδειξη των παραγόμενων προϊόντων ευζωίας στην ετικέτα.
Τα δεδομένα του ελληνικού γάλακτος
Άλλωστε η παραγωγή αρκετού και ποιοτικού γάλακτος είναι ένα κρίσιμο στοίχημα για την ελληνική αγελαδοτροφία, οι πυλώνες της οποίας βρίσκονται σε εκτροφές στην Κεντρική Μακεδονία.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΛΓΟ και του FAO στην Ελλάδα παράγονται περίπου 685.000 τόνοι νωπού αγελαδινού γάλακτος κατ’ έτος, με τιμή διάθεσης στη βόρεια Ελλάδα περί τα 0,38 ευρώ/λίτρο.
Όπως τονίζει ο αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας και αγελαδοτρόφος Γιώργος Κεφαλάς, αυτή τη στιγμή υπάρχουν 2.031 κωδικοί παραγωγών αγελαδινού γάλακτος σε όλη τη χώρα, πρωτίστως στη βόρεια.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι περισσότερες εκτροφές στην Ελλάδα είναι οικογενειακές, οπότε σε μια εκτροφή μπορεί να υπάρχουν και περισσότεροι κωδικοί.
Το ζήτημα των τελευταίων ετών είναι ο εκσυγχρονισμός των αγελαδοτρόφων που απέμειναν, καθότι πρόκειται για κλάδο με φθίνουσα πορεία. Είναι χαρακτηριστικό πως το 20% των εκτροφών παράγει το 85% του αγελαδινού γάλακτος, ενώ 112 κωδικοί αγελαδοτρόφων της Ένωσης Φυλής Χολστάιν στην Ελλάδα παράγουν το 32% του αγελαδινού γάλακτος.
«Στοχεύουμε στα επόμενα χρόνια στον διπλασιασμό της παραγωγής», σημείωσε ο κ. Κεφαλάς.
Οι… χαμογελαστές αγελάδες φέρνουν κέρδος
Στη φάρμα του Χρήστου Ρόκου, μια αγελάδα πηγαίνει σε σημείο του στάβλου όπου υπάρχει μια βούρτσα. Εκεί το ευγενές ζώο θα μπορέσει να... ξύσει την πλάτη της. Μπορεί να φαίνεται αστείο, ωστόσο αυτή η πολυτέλεια που απολαμβάνει η εν λόγω αγελάδα όπως και οι υπόλοιπες της εκτροφής, είναι ένα δείγμα ευζωίας, αφού έτσι τα ζώα στρεσάρονται λιγότερο. Το στρες άλλωστε είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, κάτι που στη συνέχεια διαφαίνεται και στο γάλα που παράγουν.
Σύμφωνα με τον κ. Ρόκο, η δυσκολία πρόσληψης τροφής σε μια αγελάδα οδηγεί σε μείωση της γαλακτοπαραγωγής, όπως και η έλλειψη καθαρού νερού, αφού εάν τα ζώα δεν πιουν νερό παράγουν λιγότερο. «Όπως είναι γνωστό, το γάλα αποτελείται κατά 87% από νερό.
Σημαντικός παράγοντας είναι και η ξεκούραση, αφού σύμφωνα με τον κ. Ρόκο, η καλή ανάπαυση σημαίνει καλό μεταβολισμό και αύξηση της παραγωγής και σε αυτή την περίπτωση.
Αυτά, μεταφράζονται σε κέρδη για τον αγελαδοτρόφο, αφού όπως έδειξε ευρωπαϊκή έρευνα για τέσσερις παρεμβάσεις για φάρμα 100 ζώων, πρόκειται αλλαγές που μεταφράζονται σε βιωσιμότητα.
Η μείωση της χωλότητας στα ζώα από 20% σε 10% φέρνει εκτιμώμενο όφελος έως 4.000 ευρώ, ενώ η μείωση της μαστίτιδας από 30% στο 15%, αποφέρει όφελος έως 3.000 ευρώ.
Εντυπωσιακά είναι τα αποτελέσματα με τη βελτίωση της άνεσης και της στρωμνής των αγελάδων, αφού με σωστή ξεκούραση ένα ζώο δίνει +1 λίτρο γάλα την ημέρα, με το όφελος να εκτινάσσεται στα 18.250 ευρώ.
Η παράταση της παραγωγικής ζωής των αγελάδων λόγω ευζωίας φέρνει όφελος που φτάνει τα 17.000 ευρώ, ενώ το συνολικό όφελος των παρεμβάσεων φτάνει ως τα 32.000 ευρώ.
Σημειώνεται ότι το έργο Cowel στηρίχτηκε πάνω σε 12 δείκτες ευζωίας των αγελάδων, που περιλαμβάνουν τη διατροφή, το νερό, τη θερμοκρασία του στάβλου, την ανάπαυση, τη δυνατότητα κίνησης, τον πόνο κατά την παραγωγική διαδικασία, τις ασθένειες, τους τραυματισμούς, τα συναισθηματική συμπεριφορά των ζώων, τη σχέση με τον εκτροφέα, την έκφραση συμπεριφοράς και την κοινωνική συμπεριφορά των αγελάδων.
Από την πλευρά του ο Δημήτρης Ιατρόπουλος, υπεύθυνος του τομέα βιωσιμότητας της ΜΕΒΓΑΛ, τόνισε ότι η ευζωία των αγελάδων δεν είναι προσωρινή τάση, αλλά το μέλλον της βιομηχανίας. «Για να ανταπεξέλθουν οι εταιρείες πρέπει να την αντιμετωπίσουν όχι ως κόστος, αλλά ως μακροπρόθεσμη επένδυση σε βιωσιμότητα, ποιότητα προϊόντων και καθαρή ανταγωνιστικότητα. Οι οργανισμοί που θα ενσωματώσουν αυτές τις αρχές σήμερα, θα απολαμβάνουν αύριο τα οφέλη μιας ισχυρής, ηθικής και ανθεκτικής επιχείρησης», είπε χαρακτηριστικά.
Το στρες στο πιάτο του καταναλωτή
Η κατάσταση στρες στις αγελάδες έχει επίδραση στη φυσιολογική λειτουργία των ζώων, με πολλές από αυτές να είναι άμεσες στη γαλακτοπαραγωγή.
Σύμφωνα με την διευθύντρια της Γαλακτοκομικής Σχολής Ιωαννίνων Αλεξάνδρα Μέγα, «η παραγωγή μπορεί να μειωθεί ποσοστό 20% ανά ζώο, ενώ το ανοσοποιητικό σύστημα των ζώων εάν είναι πεσμένο δημιουργεί περισσότερες φλεγμονές και κατά συνέπεια μαστίτιδες».
Όπως λέει μάλιστα, το γάλα δεν είναι απλά λιγότερο, αλλά είναι και χειρότερο ποιοτικά, αφού έχει μειωμένο λίπος και μειωμένη λακτόζη, καθώς και μειωμένες καζεΐνες που έχουν επίπτωση στην τυροκομία.
«Το γάλα αγελάδας υπό στρες πήζει αργότερα από το φυσιολογικό, ενώ εμφανίζεται απώλεια στην παραγωγή τυριού σε ποσοστό 3% με 8%», σημείωσε η κ. Μέγα, ενώ όπως είπε το μαλακό τυρόπηγμα οδηγεί σε μεγαλύτερη υγρασία στο τελικό προϊόν κάτι που σημαίνει ότι έχει μικρότερη διάρκεια ζωής.
Σύμφωνα με την διευθύντρια της Γαλακτοκομικής Σχολής, ευζωία σημαίνει μειωμένα περιστατικά μαστίτιδας, σταθερή σύσταση γάλακτος με προβλέψιμη παραγωγή, καθώς και μειωμένες απορρίψεις και απώλειες λόγω μικροβιολογικής επιβάρυνσης.
Ελλιπώς ενημερωμένοι οι Έλληνες
Παρά την αμφισβήτηση που έχει δεχθεί, το αγελαδινό γάλα σύμφωνα με την επίκουρη καθηγήτρια Διατροφολογίας - Διαιτολογίας του ΔΙΠΑΕ Αιμιλία Βασιλοπούλου, παραμένει το ιδανικό για τη μέση ελληνική οικογένεια, ειδικά για αυτές που έχουν μικρά παιδιά.
Ωστόσο, έχει καταγραφεί μια πτώση στην κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος από το 2019 έως το 2024. Οι Έλληνες παραμένουν σύμφωνα με έρευνα ελλιπώς ενημερωμένοι ωστόσο οι περισσότεροι δεν θα διστάσουν να πληρώσουν περισσότερο για ένα προϊόν εφόσον πληροί υψηλά ποιοτικά κριτήρια.