Προβληματισμό και ανησυχία προκαλούν τα αυξανόμενα περιστατικά βίας σε παιδιά και εφήβους τόσο εντός όσο και εκτός σχολικών μονάδων.
Συμπλοκές μεταξύ ανηλίκων, βίαιες επιθέσεις, ξυλοδαρμοί, τραυματισμοί ακόμη και μέσα στο πραύλιο όπως τα πρόσφατα περιστατικά που είδαν το φως της δημοσιότητας σε ιδιωτικό σχολείο της Θεσσαλονίκης αλλά και στο ΕΠΑΛ Σταυρούπολης τείνουν να λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
«Η κατάσταση είναι τρομακτική, υπάρχει τεράστια αύξηση στα περιστατικά βίας και το ανησυχητικό είναι ότι έχουμε αύξηση σε κρούσματα λεκτικής και σωματικής βίας ακόμη και σε δημοτικά. Το τελευταίο μόνο διάστημα μας έχουν αναφερθεί συμβάντα σε μια σειρά σχολείων όπως 2ο Δημοτικό Πολίχνης, Πειραματικό Ευόσμου, Δημοτικό Μηχανιώνας, Δημοτικό Καλοχωρίου, 8ο Δημοτικό Καλαμαριάς. Στις μεγαλύτερες ηλικίες έχουμε συμπλοκές τόσο εντός όσο και εκτός των σχολικών μονάδων, Δεν είναι απλά σχολικοί καβγάδες και εμείς σαν παιδιά μαλώναμε. Εδώ έχουμε να κάνουμε με επαναλαμβανόμενα περιστατκά, με εξάρσεις βίας των παιδιών προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Στα Γυμνάσια και τα Λύκεια έχουμε πλέον οργανωμένες συμμορίες που δρουν και εντός και εκτός σχολικών μονάδων», αναφέρει στη Voria.gr ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ενώσεων Γονέων και Κηδεμόνων Κεντρικής Μακεδονίας Θανάσης Κοκονάς.
Όπως τονίζει ο ίδιος, οι εκπαιδευτικοί κάνουν ό,τι μπορούν ωστόσο δεν καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί. «Ακόμη από την περίοδο της πανδημίας λέγαμε ότι πρέπει να υπάρχουν ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί μέσα στα σχολεία για να παρατηρούν την ψυχική υγεία των μαθητών και να παρέχουν συμβουλές στους εκπαιδευτικούς πώς να χειριστούν τις καταστάσεις. Δεν μπορεί ένας εκπαιδευτικός να κάνει τα πάντα, πρέπει να έχει την κατάλληλη υποστήριξη. Δυστυχώς το Υπουργείο τα έχει αφήσει όλα στον αυτόματο πιλότο», προσθέτει.
Η Ομοσπονδία Ενώσεων Γονέων και Κηδεμόνων Κεντρικής Μακεδονίας με αφορμή όλα αυτά τα περιστατικά θα πραγματοποιήσει στις 4 Δεκεμβρίου ενημερωτική ημερίδα για την ψυχοκοινωνική υγεία των μαθητών και τα περιστατικά βίας, για τους εθισμούς όπως το διαδίκτυο, ακόμη και ο τζόγος που ολοένα και αυξάνονται στις τάξεις των παιδιών και των εφήβων.
Πού οφείλεται η ένταση των φαινόμενα βίας σε παιδιά και εφήβους
Η Λίλιαν Αθανασοπούλου, ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, συντονίστρια διευθύντρια του αντίστοιχου τμήματος του Νοσοκομείου Παπανικολάου αναλύει στη Voria.gr τις γενεσιουργές αιτίες των φαινομέων βίας σε παιδιά και εβήφους.
«Τα φαινόμενα αυτά έχουν μια έντονη επίταση και μας προβληματίζουν. Σε ατομικό ενδοψυχικό επίπεδο οι εκδηλώσεις επιθετικότητας ενός ανήλικου, εκτός από τις φυσιολογικές εκφάνσεις, συνδέονται σίγουρα με δυσκολίες στην ολοκλήρωση της ψυχικής τους οργάνωσης. Σε αυτό παίζουν πολύ παράγοντες ρόλο όπως για παράδειγμα η συναισθηματική αποστέρηση, η άσκηση βίας στο παιδί, η παραμέληση που μπορεί να αφήσει τραυματικό αποτύπωμα. Στους εφήβους οι εκδηλώσεις βίας μπορούν να συνδέονται με μια ενδεχόμενη ψυχοπαθολογία την οποία πρέπει να εντοπίσουμε για να τους βοηθήσουμε», εξηγεί.
Για το γεγονός ότι πολλές συμπεριφορές εμφανίζονται με αυξανόμενη ένταση σημειώνει πως έχουν να κάνουν με τις συνθήκες που καλούνται να ζήσουν τα παιδιά και σχετίζεται και με τη δεκαετή οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που βίωσε όχι μόνο η Ελλάδα αλλά και ο κόσμος, με αποτέλεσμα, όπως λέει, να αλλάξουν πράγματα στην κοινωνία.
«Κάποιοι γονείς με παιδιά έχασαν τις δουλειές τους και συγκατοικούσαν με παππούδες και γιαγιάδες, έτσι βρέθηκαν τρεις γενιές μαζί σε συνθήκες όχι άνετες, σε ένα πλέγμα σχέσεων όπου κάποιες φορές υπήρχε και ακόμη και οικονομική εξάρτηση από εκείνους. Είχαμε φαινόμενα μετανάστευσης και άλλα που άλλαξαν τις σταθερές. Παιδιά γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε αυτές τις συνθήκες και σήμερα είναι έφηβοι», αναφέρει.
Για την πανδημία σημειώνει ότι επίσης έφερε αλλαγές χωρίς ωστόσο να έχουν αποτιμηθεί πλήρως οι επιπτώσεις καθώς ακόμη συνεχίζεται. «Σίγουρα είχαμε αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, αύξηση της καταναγκαστικότητας. Συχνά ακούμε από εφήβους φράσεις όπως “δεν θέλω να ζω, ποιο το νόημα της ζωής” όχι όμως από εσωτερική αναζήτηση αλλά με ένα αρνητικό πρόσημο», προσθέτει.
Όπως αναφέρει η κ. Αθανασοπούλου, τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των εισαγγελικών παραπομπών για εξετάσεις και πραγματογνωμοσύνες παιδιών αυξάνεται. «Μέσα από αυτές τις παραγγελίες ερχόμαστε σε επαφή με πιο πολύπλοκες καταστάσεις. Έχουμε αύξηση επίσης των νοσηλειών κατόπιν εισαγγελικής εντολής για εφήβους που κρίνεται ότι μπορεί να έχουν συμπεριφορές επικίνδυνες είτε για τον εαυτό τους είτε για τους άλλους. Αύξηση καταγράφεται και στον αριθμό των ατόμων που απευθύνονται στις υπηρεσίες, γεγνός που θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι θετικό με την έννοια πως έχουμε άρση του στίγματος, αλλά οπωσδήποτε οι περιπτώσεις είναι εξαιρετικά πολύπλοκες και όλο και περισσότερο οδυνηρές», συμπληρώνει.
Κρίσιμος παράγοντας το περιβάλλον
Η κ. Αθανασοπούλου υπογραμμίζει ότι σε διαδραστικό επίπεδο η βία που προέρχεται από τους ανήλικους σχετίζεται και με το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτοί ζουν. «Είναι οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν στην πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης για να απορροφούν τις εκρήξεις βίας, να την οριοθετούν και να περιορίζουν τα πλεονάσματά της. Σήμερα έχουμε ενδείξεις ότι οι θεσμοί, τόσο γενικά όσο και ειδικά που σχετίζονται με την ανάπτυξη του παιδιού, όπως για παράδειγμα η οικογένεια ή το σχολείο και ευρύτερα η πολιτεία, το νομικό και δικαστικό σύστημα, τα ΜΜΕ, παρουσιάζουν αδυναμίες και δυσλειτουργίες», σημειώνει.
Η Διευθύντρια της Παιδοψυχιατρικής του Παπανικολάου επισημαίνει ότι η βία δεν στρέφεται μόνο προς τα έξω αλλά και προς τον εαυτό: «Τα τελευταία χρόνια έχουμε αύξηση στις απόπειρες αυτοκτονίας που επίσης είναι μια στροφή της βίας και της καταστροφικότητας προς τον εαυτό. Η βία μπορεί να εκφραστεί με διάφορες μορφές είτε προς τα μέσα στον ίδιο τον εαυτό είτε προς τα έξω, στην οικογένεια, μέσα από ομαδικές εκφάνσεις, όπως παρέες συνομηλίκων που μπορεί να συμπλέκονται ακόμη και με ραντεβού».
Αναφορικά με τις εκρήξεις θυμού η κ. Αθανασοπούλου λέει ότι μια πρώτη θεώρηση είναι πως από κάτω υπάρχει μια κατάσταση ψυχικού πόνου και σύγκρουσης.
Κλείνοντας η Διευθύντρια της παιδοψυχιατρικής του Παπανικολάου σημειώνει ότι είναι σημαντικό να ακούμε τα μηνύματα των παιδιών με οποδήποτε τρόπο και αν αυτά εκφράζονται και να προσπαθούμε να βοηθήσουμε από όποια θέση βρισκόμαστε, δημιουργώντας παράλληλα και δίκτυα συνεννόησης.
Τα μέτρα που λαμβάνει το Υπουργείο Παιδείας
Για φαινόμενα βίας που παρουσιάζονται όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες κάνει λόγο στη Voria.gr ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας, Αλέξανδρος Κόπτσης.
«Έχουμε αρκετά φαινόμενα βίας στα σχολεία που παρουσιάζονται σχεδόν σε όλες της χώρες της Ευρώπης μετά την πανδημία. Αυτό μας προβληματίζει, μας κινητοποιεί και είμαστε σε εγρήγορση. Πρέπει να επισημάνουμε ότι η γενεσιουργός αιτία των φαινομένων βίας δεν είναι μόνο το σχολείο, μπορεί να είναι το σπίτι, η γειτονιά, η πλατεία. Εμείς κατορθώσαμε και ανοίξαμε τα στόματα στα σχολεία, μέσα από προγράμματα και ενημερώσεις και βλέπουμε ότι το παραμικρό που γίνεται στη σχολική κοινότητα μαθαίνεται. Βέβαια μπορεί να έχουμε κρούσματα μέσα στα σπίτια εκεί όπου οι πόρτες μπορεί να μένουν κλειστές. Ζητάμε συστράτευση δυνάμεων γιατί πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο», λέει ο κ. Κόπτσης.
Για τις ενέργειες που έχει κάνει το Υπουργείο αναφέρει μεταξύ άλλων: «Έχουμε πάρει μακροπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα μέτρα που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και τα προγράμματα σπουδών. Κάναμε προσλήψεις ψυχολόγων, έχουμε αυτή τη στιγμή περίπου 3.500 ψυχολόγους. Τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα περνά από κάθε σχολείο ένας ψυχολόγος και δρομολογεί λύσεις σε τέτοια θέματα. Σε κάθε σχολική μονάδα υπάρχει ένας εκπαιδευτικός που συμβάλει στην καλλιέργεια σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών της σχολικής κοινότητας. Έχουμε εντάξει στα σχολεία θεματικές ενότητες όπως ο αλληλοσεβασμός, ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα, η ψυχική και συναισθηματική υγεία, ο εθελοντισμός, η διαμεσολάβηση. Μέσα από αυτά προσπαθούμε να εφοδιάσουμε τα παιδιά για να αναπτύξουν δεξιότητες. Παράλληλα επιμορφώσαμε τους εκπαιδευτικούς σε όλα αυτά τα αντικείμενα. Πέρυσι επιμορφώσαμε 150.000 εκπαιδευτικούς και άλλους 200.0000 θα επιμορφώσουμε φέτος».
Πέραν αυτών, όπως λέει ο κ. Κόπτσης, άμεσα θα τεθεί σε εφαρμογή το πρόγραμμα «Φιλία», που έχει ως στόχο την πρόληψη, αντιμετώπιση, και προστασία παιδιών και εφήβων από κάθε μορφής βίας και σχολικού εκφοβισμού. «Δημιουργούμε έναν ειδικό ψηφιακό κόμβο, αναπτύσσουμε επιμορφωτικό υλικό το οποίο θα μοιραστεί σε όλα τα σχολεία. Αποτυπώνουμε την υπάρχουσα κατάσταση και αναπτύσσουμε πρωτόκολλα για αυτά τα φαινόμενα. Τι πρέπει να κάνουν οι εκπαιδευτικοί, πώς να χειριστούν αυτά τα περιστατικά. Το όραμά μας είναι να δημιουργήσουμε ένα σχολείο που θα συμβάλει στη δημιουργία προοπτικής ενός δικαιότερου και ασφαλέστερου κόσμου», καταλήγει.
