Χαρακτήρισε ως σπάνια συνθήκη -για τα δεδομένα του- τη συνάντηση με τους αναγνώστες στη Θεσσαλονίκη, καθώς δεν είναι από τους συγγραφείς που επικοινωνεί πολύ μαζί τους. Κι αυτό γιατί ανησυχεί ότι η υπερβολική σύνδεση θα τον… διαφθείρει με κάποιον τρόπο, γεννώντας του την επιθυμία να τους ευχαριστήσει.
Ο διεθνούς φήμης Νορβηγός συγγραφέας best seller αστυνομικών μυθιστορημάτων, Τζο Νέσμπο, γνωστός ως ο «ροκ σταρ» της σύγχρονης αστυνομικής λογοτεχνίας και… πατέρας του διάσημου χαρακτήρα, αστυνομικού Χάρι Χόλε, μίλησε στη Voria.gr με την αφορμή της χθεσινής παρουσίας του στη Θεσσαλονίκη για πολλά και ενδιαφέροντα: παραδέχθηκε την επίδραση που έχουν οι αρχαίες ελληνικές τραγωδίες στον τρόπο αφήγησης κάθε συγγραφέα στον δυτικό κόσμο, άρα και στον ίδιο, ενώ ερωτηθείς για το πώς μπορεί να επηρεάσουν η woke κουλτούρα και η τάση της πολιτικής ορθότητας τη συγγραφή, τόνισε πως –παρόλο που συμμερίζεται την άποψη για τους σκοπούς της- ανησυχεί ότι πλησιάζουμε σε μιας μορφής λογοκρισία. Μάλιστα, εκτίμησε πως, αν το πράγμα πάει μακριά, θα υπάρξει αντίδραση, υπογραμμίζοντας ότι, κατά τη γνώμη του, οι πρόσφατες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ ήταν μια τέτοια αντίδραση. «Όσον αφορά τη συγγραφή γενικά, πιστεύω απλώς ότι πρέπει να έχουμε ατρόμητες φωνές που δεν θα φοβούνται να ακυρωθούν…» είπε χαρακτηριστικά.
Μεταξύ άλλων, ο Τζο Νέσμπο στη συνέντευξή του ζήτησε –αστειευόμενος- από τη Θεσσαλονίκη… βροχή για την αγαπημένη του Κάλυμνο, την οποία επισκέπτεται συχνά για αναρρίχηση και αντιμετωπίζει εδώ και έξι μήνες λειψυδρία, ενώ αποκάλυψε πως έχει σκεφτεί να… σκοτώσει τον βασικό του ήρωα, τον Νορβηγό αστυνομικό, Χάρι Χόλε, ο οποίος όμως, ευτυχώς για τους εκατομμύρια φίλους του, παραμένει ζωντανός. Τέλος, μίλησε και για το νέο του βιβλίο με τον τίτλο «Ο Βασιλιάς», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο».
Είναι η πρώτη σας φορά στη Θεσσαλονίκη, ένα σταυροδρόμι πολιτισμών, μια πόλη όπου η ιστορία είναι συνεχής ανά τους αιώνες, πόλη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πόλη γεμάτη θρύλους και ιστορίες. Θα μπορούσε να γίνει το σκηνικό για κάποιο από τα επόμενα βιβλία σας;
Είναι όντως η πρώτη μου φορά στη Θεσσαλονίκη. Κάθε τόπος μπορεί να αποτελέσει σκηνικό για ένα από τα βιβλία μου.
Γνωρίζετε πράγματα για τη Θεσσαλονίκη;
Λιγότερα από ό,τι θα έπρεπε. Έχω περάσει περισσότερο χρόνο σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ειδικά στην Κάλυμνο.
Τι περιμένετε λοιπόν από αυτή την πρώτη συνάντησή σας με τη… Θεσσαλονίκη; Στείλτε ένα μήνυμα στους εδώ θαυμαστές σας.
Περιμένω… βροχή. Μου είπαν πριν έρθω εδώ ότι στη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχει πολύ… αναρρίχηση, όπως στην Κάλυμνο, όπου ταξιδεύω συχνά γι’ αυτόν τον σκοπό, αλλά τουλάχιστον υπάρχει βροχή. Στην Κάλυμνο η επιθυμία τους για βροχή είναι μεγάλη. Δεν έχει βρέξει εδώ και έξι μήνες. Παρακαλούμε λοιπόν στείλτε λίγη από τη βροχή σας.
Δεν ξέρω ποιο θα έπρεπε να είναι το μήνυμα για τους εδώ αναγνώστες. Τους χαιρετώ. Ανυπομονώ να δω κι εγώ τον κόσμο της Θεσσαλονίκης που διαβάζει τα βιβλία μου. Βέβαια κάποιοι συγγραφείς αλληλεπιδρούν πολύ με τους αναγνώστες τους. Εγώ, στην πραγματικότητα, είμαι το αντίθετο. Προσπαθώ να μην επικοινωνώ πολύ με τους αναγνώστες μου. Είναι κάτι παράξενο. Πάντα ανησυχώ ότι η υπερβολική σύνδεση με τους αναγνώστες μπορεί να σε διαφθείρει με κάποιο τρόπο. Αυτόματα αρχίζεις να προσπαθείς να τους ευχαριστήσεις, γιατί τους συμπαθείς, όταν τους συναντάς. Κάποιοι μάλιστα έχουν επιθυμίες για τους χαρακτήρες σου. Έτσι, προσπαθώ να μείνω μακριά από αυτό. Οπότε αυτή θα είναι μια σπάνια συνάντηση με τους αναγνώστες. Κάποιοι συγγραφείς είναι σε ατέλειωτες περιοδείες, για να συναντήσουν τους αναγνώστες τους, εγώ όχι.
Ηθικά διλήμματα εμφανίζονται συχνά στα βιβλία σας, όπως στις αρχαίες τραγωδίες. Παράλληλα, συχνά βλέπω τον Χάρι Χόλε, τον βασικό χαρακτήρα πολλών βιβλίων σας, ως έναν τραγικό ήρωα. Υπάρχει κάποια επιρροή από τους αρχαίους Έλληνες τραγικούς στο έργο σας;
Για κάθε συγγραφέα στον δυτικό κόσμο οι αρχαίες ελληνικές τραγωδίες έχουν επηρεάσει την αφήγηση. Ακόμα και αν δεν έχεις διαβάσει τους ελληνικούς μύθους, επηρεάζεσαι από συγγραφείς που τους έχουν διαβάσει. Αυτό ρέει μέσα σ’ όλη μας την κουλτούρα. Ακόμα και στις ταινίες βλέπεις την τεχνική και τους κανόνες του Αριστοτέλη για το πώς να αφηγηθείς μια ιστορία. Είναι ακόμα εκεί. Δεν έχει αλλάξει πολύ. Οπότε ναι, σίγουρα υπάρχει επιρροή.
Πώς μπορεί ένας συγγραφέας που διατηρεί τόσο ισχυρή εθνική ταυτότητα να είναι ταυτόχρονα τόσο δημοφιλής σε ένα διεθνές κοινό;
Νομίζω ότι είναι ενδιαφέρον. Το κατάλαβα ως τραγουδοποιός με το συγκρότημά μου, με το οποίο έπαιζα πριν αρχίσω να γράφω και συνεχίζω μέχρι και σήμερα να παίζω. Έγραφα τραγούδια για ανθρώπους από την πόλη μας, γιατί ήμασταν φίλοι από μία πόλη και γράφαμε μόνο τραγούδια γι’ αυτήν την πόλη. Πιστεύαμε ότι θα έχουμε κοινό μόνο από αυτή την πόλη. Όσο πιο τοπικά γράφεις τόσο πιο παγκόσμια επικοινωνείς. Γιατί έχει αυτή την αυθεντικότητα όταν γράφεις για κάτι που ξέρεις και οι άνθρωποι το βλέπουν και το νιώθουν και μπορούν να συνδεθούν με αυτό. Έχουν τη νοημοσύνη και τη φαντασία να προσαρμοστούν γρήγορα και να μπουν στη θέση των χαρακτήρων σε εκείνον τον κόσμο.
Ο Χάρι Χόλε είναι ένας αντιήρωας, ένας απίστευτος χαρακτήρας, που είναι όμως αδύνατο να μην τον συμπαθήσεις, όπως έχετε πει. Στο βιβλίο «Knife» ο Χάρι χάνει την αγάπη της ζωής του και είναι στο χειρότερο σημείο του. Έχετε σκεφτεί ποτέ να σκοτώσετε τον Χάρι;
Ναι. Οι άνθρωποι σκέφτονται ότι σκοτώνουν τους αδερφούς τους, τις συζύγους τους και τους συζύγους τους. Νομίζω ότι όλοι το σκεφτόμαστε κάποια στιγμή, ή τουλάχιστον εγώ το κάνω, ότι.. σκοτώνουμε ανθρώπους. Οπότε το να σκοτώσεις τον φανταστικό βασικό σου χαρακτήρα δεν είναι τόσο επαναστατικό ή ριζοσπαστικό. Όπως είπατε, είναι στην παράδοση της τραγωδίας. Οπότε φυσικά έχω σκεφτεί όλες τις πιθανές εκβάσεις για τον Χάρι, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου του.
Φοβάστε ότι η woke κουλτούρα και η τάση προς την πολιτική ορθότητα μπορεί να αλλάξουν τα θεμέλια της συγγραφής; Κάποιοι μιλούν για αναθεωρητισμό ακόμα και στα βιβλία.
Δεν είμαι αντίθετος στους πολιτικούς στόχους της woke κουλτούρας. Έχω μια κόρη που είναι αρκετά ευαισθητοποιημένη και της λέω να με εκπαιδεύσει. Έτσι, συμμερίζομαι την άποψη για τους στόχους της woke κουλτούρας, αλλά συνειδητοποιώ ότι κάποια από τα μέσα μπορεί να μην εξυπηρετούν τον στόχο. Για παράδειγμα, αν αρχίσεις να λες ότι οι άνθρωποι πρέπει να πορεύονται με τον ρυθμό της woke κουλτούρας, το θεωρώ ύποπτο. Υποψιάζομαι κάθε είδους… πορείες. Αυτό σημαίνει ότι είσαι ομογενοποιημένος στον τρόπο που εκφράζεις την άποψή σου. Το ότι πλησιάζουμε κοντά σε μια μορφή λογοκρισίας, αυτό με ανησυχεί λίγο. Αν πάει πολύ μακριά αυτό, θα υπάρξει αντίδραση και νομίζω ότι οι πρόσφατες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ είναι μια αντίδραση σε αυτό. Νομίζω ότι αν το πας πολύ μακριά, προσπαθώντας να επιβάλεις την πολιτική ορθότητα στους άλλους ανθρώπους, μπορεί να… πυροβολήσεις τα πόδια σου και να έχεις την αντίθετη αντίδραση. Όσον αφορά τη συγγραφή γενικά, πιστεύω απλώς ότι πρέπει να έχουμε ατρόμητες φωνές που δεν θα φοβούνται να… ακυρωθούν απλά επειδή εκφράζουν ούτε καν τις απόψεις τους, αλλά χρησιμοποιούν κάποιες εικόνες για παράδειγμα στα βιβλία τους ή τη γλώσσα που μιλούν οι άνθρωποι στον δρόμο. Νομίζω ότι η τέχνη γενικά, είτε είναι ταινίες, πίνακες ζωγραφικής ή μυθιστορήματα, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να εκπαιδεύσει τους ανθρώπους σχετικά με το ποια θεωρούμε εμείς σωστή πολιτική άποψη ή συμπεριφορά. Πρέπει να είναι ένας ελεύθερος… κήπος, όπου ο καλλιτέχνης μπορεί να εκφράσει τον εαυτό του.
Οι εξελίξεις ανά τον κόσμο, όπως για παράδειγμα η πρόσφατη εκλογή του Τραμπ ή η κρίση στη Μέση Ανατολή αφήνουν αποτύπωμα στο έργο σας;
Είναι αδύνατο να γράψεις οτιδήποτε χωρίς να έχεις πολιτιστική επιρροή. Η πολιτική κατάσταση στον κόσμο είναι, φυσικά, μέρος αυτού. Είναι ένα σημαντικό υπόβαθρο για τις ζωές μας. Και έτσι και στη συγγραφή, όπως και στη προσωπική σου ζωή, η κατάσταση στη χώρα ή την πόλη σου σε επηρεάζει. Οπότε, ναι, σίγουρα αφήνουν αποτύπωμα. Αυτή τη στιγμή διαβάζουμε ότι υπάρχει φόβος στις ΗΠΑ, ότι οι άνθρωποι ψάχνουν να μετακομίσουν στον Καναδά ή στη Νέα Ζηλανδία. Ό,τι επηρεάζει τον κόσμο, επηρεάζει και τη συγγραφή. Νομίζω ότι σε κάποια χρόνια, όταν κοιτάξουμε πίσω, θα δούμε για παράδειγμα πώς η επιδημία του κορονοϊού επηρέασε τη συγγραφή.
Έχετε πει σε μια συνέντευξη ότι «Δεν μπορείς να επισκεφτείς τους αναγνώστες εκεί που νομίζεις ότι είναι. Πρέπει να τους προσκαλέσεις εκεί όπου είσαι εσύ και να τους τραβήξεις στο δικό σου σύμπαν. Αυτό είναι η τέχνη της αφήγησης». Από τι αποτελείται το σύμπαν σας;
Εννοούσα η τέχνη της δικής μου αφήγησης. Για κάποιους συγγραφείς πράγματι λειτουργεί το να… επισκέπτονται τους ανθρώπους εκεί που βρίσκονται. Αλλά εγώ το βρίσκω λιγότερο ενδιαφέρον τόσο ως αναγνώστης όσο και ως συγγραφέας. Αν είσαι εκεί μόνο για να ευχαριστήσεις τους αναγνώστες σου, είναι βαρετό. Αλλά, από την άλλη, προσπαθώ να με κάνω κατανοητό. Λατρεύω να ψυχαγωγώ τους αναγνώστες, αλλά θα ήθελα επίσης να τους πάρω σε έναν τόπο που εγώ βρίσκω ενδιαφέροντα από το να προσπαθώ να καταλάβω τι πιστεύω ότι εκείνοι βρίσκουν ενδιαφέροντα.
Μιλήστε μας για το νέο σας μυθιστόρημα, που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες…
Είναι μια ιστορία για αδέλφια. Είχα έναν αδελφό που ήταν πολύ κοντά μου, ο οποίος πέθανε πριν μερικά χρόνια. Δεν είναι μια ιστορία για μένα και εκείνον, αλλά για τη δυναμική των αδελφών, τη σχέση αγάπης και μίσους ανάμεσα σε δύο αδέλφια σε μια μικρή πόλη στα βουνά της Νορβηγίας. Τα οικογενειακά μυστικά που αργά αναδύονται στην επιφάνεια. Πράγματα που συνέβησαν στο παρελθόν και που αρχίζουν να επηρεάζουν όσα συμβαίνουν στην μικρή πόλη με τα δύο αδέρφια.
*Ο Τζο Νέσμπο βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη σε μια παρουσίαση που διοργάνωσαν στο Συνεδριακό Κέντρο «Ιωάννης Βελλίδης» ο εκδοτικός οίκος Μεταίχμιο, το βιβλιοπωλείο Κωνσταντινίδης και η ΔΕΘ-HELEXPO
**Φωτογραφίες Σίσση Βασιλειάδου