Πανανθρώπινη συνεργασία, ασχέτως των διαφορών σε θρησκευτικές ή πολιτικές αντιλήψεις, απαιτεί η θέσπιση ορίων σε τυχόν ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), όπως επισημαίνει ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, μιλώντας στο πρώτο μέρος του νέου επεισοδίου του «Homo sAIence», του vidcast της voria.gr για την ΤΝ.
«Λέει ο Χριστός κάπου ότι το Σάββατο έγινε για τον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος για το Σάββατο. Αντίστοιχα, η τεχνολογία έγινε για τον άνθρωπο. Δεν είναι ο άνθρωπος που θα υπηρετήσει την τεχνολογία. Εδώ πρέπει να βάλουμε ένα όριο όλοι μαζί, ασχέτως του τι διαφορές μπορεί να έχουμε μεταξύ μας, είτε στις θρησκευτικές αντιλήψεις είτε στις πολιτικές αντιλήψεις ή στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε κάποια πράγματα. Υπάρχουν κάποια ζητήματα που είναι πανανθρώπινα και πρέπει να αντιμετωπιστούν πανανθρώπινα. Ήδη νομίζω και η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και άλλοι, προσπαθούν να θεσπίσουν κανόνες. Το ζήτημα είναι αν οι έχοντες την ευθύνη της τεχνολογίας και της ανάπτυξης της τεχνολογίας θα σεβαστούν αυτούς τους κανόνες», υπογραμμίζει.
«Αν ξεπεράσουμε τα όρια, ο πολιτισμός μας θα βάλει ένα τέλος»
Σε ερώτημα για το ποιες θα ήταν οι επιπλοκές για την ανθρωπότητα αν η ΤΝ άνοιγε την πόρτα στην ευγονική και τελικά στη δημιουργία ενός Υπερανθρώπου ή και Μετανθρώπου, ο Μητροπολίτης εκτιμά ότι τελικά θα υπάρξει ένα τέρμα σε όλο αυτό, όπως διαχρονικά συμβαίνει, όταν ο άνθρωπος υπερβαίνει τα όριά του.
«Χωρίς να θέλω να κινδυνολογήσω (...), νομίζω ότι ο άνθρωπος από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, κάθε φορά που προσπαθεί να βγει από τα όριά του, χάνει τον εαυτό του, με αποτέλεσμα να αυτοκαταστρέφεται. Έχουμε την αρχαιοελληνική έννοια της ύβρεως: όταν ο άνθρωπος βγαίνει από τα όρια του, έρχεται η Νέμεσις. Έχουμε την περίπτωση, στην Παλαιά Διαθήκη, του λεγόμενου Πύργου της Βαβέλ, όπου οι άνθρωποι (...)βρέθηκαν σε μια κατάσταση που δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα αυτός ο πύργος να πέσει. Θεωρώ ότι κάποια στιγμή ο πολιτισμός μας, επειδή ακριβώς δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει όλη αυτή την κατάσταση, η οποία εξελίσσεται με έναν ραγδαίο τρόπο και με ρυθμούς που πολλές φορές μας βρίσκουν απροετοίμαστους, θα βάλει ένα τέλος. Προς το παρόν αυτό που χρειάζεται να κάνουμε είναι να θεσπίσουμε κανόνες», σημειώνει.
Κινδυνεύοντας να χάσουμε την ελευθερία μας
Ο άνθρωπος είναι ον ελεύθερο και λογικό. Υπάρχει κίνδυνος να απωλέσει την ελευθερία ή ακόμη και τη λογική του σκέψη, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο η ΤΝ μεγεθύνει την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα, αλλά και δημιουργεί πλασματικές κοινωνικές και συναισθηματικές σχέσεις μέσω των ψηφιακών συντρόφων;
«Βλέπω πολλούς ανθρώπους που έχουν αναπτύξει τέτοια εξάρτηση από το Διαδίκτυο, ώστε χάνουν την πραγματικότητα του κόσμου τριγύρω τους (...) Παραμένουν διαρκώς κολλημένοι σε μια οθόνη, έχουν χάσει τους φίλους τους ή τις πραγματικές σχέσεις τους και έχουν οδηγηθεί ακόμη και σε καταστάσεις πολύ επικίνδυνες, όπως συνέβη με τα παιδιά, με το παιχνίδι που λεγόταν “Μπλε Φάλαινα” και τα οδηγούσε ακόμη και στην αυτοκτονία. Πολλώ δε μάλλον όταν έχουμε να αντιμετωπίσουμε κάτι πολύ μεγαλύτερο, όπως είναι η ΤΝ, η οποία πέρα από παραπληροφόρηση, μπορεί να δημιουργήσει μια εικονική πραγματικότητα, δηλαδή κάτι που δεν υπάρχει να το προβάλει ως αληθινό», λέει.
Προσθέτει ότι η εξάρτηση από αυτά τα μέσα μάς εγκλωβίζει στον εαυτό μας, ενώ η πραγματική ζωή υπάρχει μόνο σε σχέση με τους άλλους. «Ακόμη και οι Πατέρες της Εκκλησίας για κάποιες περιπτώσεις λένε “αλίμονο στον έναν”, γιατί μόνος του δεν μπορεί να κάνει τίποτα κάποιος. Τα πάντα εξαρτώνται από τις σχέσεις που έχουμε με τους άλλους, με τη φύση, με τον κόσμο, με τους ανθρώπους. Λοιπόν, όταν χάνουμε αυτή την πραγματικότητα, ναι, κινδυνεύουμε να χάσουμε την ελευθερία μας» εκτιμά.
Διευκρινίζει ωστόσο ότι αυτή την ελευθερία δεν θα μας την έχουν πάρει με το ζόρι. Θα την έχουμε παραχωρήσει οι ίδιοι, «είτε παραμένοντας κλεισμένοι στον εαυτό μας είτε χρησιμοποιώντας ένα μέσο για να βγούμε από τον εαυτό μας, που στην ουσία μάς εγκλωβίζει περισσότερο».
Ποια είναι η θέση της Εκκλησίας της Ελλάδος απέναντι στην ΤΝ;
Ποια είναι η θέση της Εκκλησίας της Ελλάδος απέναντι στο θέμα της ΤΝ; Είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τη μεγάλη πρόκληση που κατά τα φαινόμενα ανατέλλει;
Όπως σημειώνει ο Μητροπολίτης Φιλόθεος, η Εκκλησία διαχρονικά δεν βιαζόταν να δώσει εύκολες απαντήσεις στους ανθρώπους, ιδίως όταν αυτές δεν άπτονται σε αμιγώς θεολογικά ζητήματα. Κι αυτό «όχι γιατί διαπνέεται από κάποιον φόβο, αλλά έχοντας την αίσθηση της ευθύνης της έναντι των ανθρώπων. Πολλοί άνθρωποι εμπιστεύονται την Εκκλησία (...)και γι αυτό θα πρέπει να είναι διπλά προσεκτική όταν διατυπώνει την άποψή της», εξηγεί.
Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν ασχολείται με το ζήτημα. Για παράδειγμα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει συστήσει εδώ και πολλά χρόνια επιτροπή που ασχολείται με βιοηθικά ζητήματα, στο πλαίσιο της οποίας έχουν διατυπωθεί θέσεις και για την ΤΝ, και η Εκκλησία της Ελλάδος, ήδη από το 2019, συζήτησε το θέμα μέσα στο Συνοδικό Σώμα.
Επιπλέον, στο πλαίσιο της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον περασμένο Οκτώβριο, το θέμα συζητήθηκε δις, «με εισηγητή τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κύριο Νικόλαο, πρόεδρο της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Βιοηθικής της Εκκλησίας της Ελλάδος, στην οποία οφείλω να πω ότι συμμετέχουν και πολλοί επιστήμονες από διάφορους χώρους, ακριβώς γιατί δεν έχουμε την ψευδαίσθηση ότι τα γνωρίζουμε όλα οι επίσκοποι, αλλά χρειαζόμαστε τους εξειδικευμένους συνεργάτες, προκειμένου να μας συμβουλεύσουν και να δώσουν την απαραίτητη καθοδήγηση. Υπάρχει λοιπόν ζύμωση γι’ αυτό το ζήτημα» υπογράμμισε και υπενθύμισε και το μεγάλο θεολογικό συνέδριο, που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη τον περασμένο Οκτώβριο η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, το οποίο αφορούσε στην οντολογία των νέων τεχνολογιών και στο οποίο κατέθεσαν τη μαρτυρία και τη γνώση τους επιστήμονες από όλο τον κόσμο.
Στο πρώτο μέρος του επεισοδίου συζητήσαμε ακόμη με τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης για το πώς ο ίδιος χρησιμοποιεί την ΤΝ στην καθημερινότητά του, για το αν οι αλγόριθμοι μπορούν πραγματικά να δημιουργήσουν βυζαντινή μουσική, για το αν η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί από κάποια δόγματα με αρνητικό και επιζήμιο τρόπο και για το αν οι θρησκείες συνεργάζονται μεταξύ τους για την προσέγγιση της πρόκλησης της ΤΝ.