«Θα μπορούσε κάποτε η Τεχνητή Νοημοσύνη να αυτοματοποιήσει τη διαδικασία λήψης δικαστικών αποφάσεων, σε βαθμό που θα “θόλωνε” η αίσθηση προσωπικής ευθύνης των δικαστών»; Αυτό ήταν ένα από τα ερωτήματα που ετέθησαν στον κοσμήτορα της Νομικής Σχολής, Παναγιώτη Γκλαβίνη, κατά τη διάρκεια του πέμπτου επεισοδίου του «Homo «sAIence», του νέου vidcast της Voria.gr, με αντικείμενο την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ).
«Άλλοθι έχουν και οι δικαστές σήμερα, διότι όπως λένε έχουν πάρα πολλές υποθέσεις και δεν έχουν τα μέσα και τον τρόπο (να τις διαχειριστούν). Ο καθένας μπορεί να επικαλεστεί πάρα πολλά πράγματα για να αποφύγει την ευθύνη -με τον ίδιο τρόπο μπορεί να επικαλεστεί και την ΤΝ (...) Δεν πρέπει όμως να είμαστε επιφυλακτικοί σε αυτόν τον βαθμό ως προς την τελική ευθύνη -δεν υπάρχει αμφιβολία ότι την ευθύνη της χρήσης της ΤΝ τη φέρει ο άνθρωπος, εν προκειμένω ο δικαστής» επισημαίνει ο κ. Γκλαβίνης.
Μπορεί ο αλγόριθμος να είναι δίκαιος; Το παράδειγμα της Κίνας
Σε ερώτημα σχετικά με το αν ο αλγόριθμος μπορεί να είναι δίκαιος και διαφανής ή να διακρίνει τον δόλο σε έναν άνθρωπο μέσα σε μια δικαστική αίθουσα, ο κ. Γκλαβίνης απαντά πως όχι, δεν μπορεί να είναι. «Δίκαιος είναι ο δικαστής, όχι ο αλγόριθμος. Ωστόσο, ο ψηφιακός βοηθός μπορεί να βοηθήσει τον δικαστή» λέει ο κ. Γκλαβίνης και αναφέρει το παράδειγμα της Κίνας. Το 2024 επισκέφτηκαν τη Νομική Σχολή του ΑΠΘ δικαστές από ένα περιφερειακό ανώτατο δικαστήριο της Κίνας -υπάρχουν 13 τέτοια στη χώρα- και ενημέρωσαν ότι πλέον υπάρχει ειδικό δικαστήριο για τις διαφορές σε σχέση με την τεχνολογία.
Πρόκειται, όπως εξηγεί ο κ. Γκλαβίνης, για δικαστήριο με ειδική αρμοδιότητα, στην οποία έχουν ήδη εισαγάγει την ΤΝ. «Δεν της ζητούν να βγάζει αποφάσεις, αλλά κάθε δικαστής έχει τον βοηθό του (...), τον οποίο πρέπει να κατευθύνει ως προς το τι πρέπει να ψάξει να του βρει, ν’ αναζητήσει πηγές και να κάνει ένα ρεζουμέ των πραγματικών περιστατικών, μια αξιολόγηση, μια εκτίμηση και τελικά να του φέρει τους κανόνες δικαίου που μπορεί να εμπλέκονται στη συγκεκριμένη περίπτωση. Την απόφαση εξακολουθεί να τη βγάζει ο δικαστής, απλά διευκολύνεται σε αυτό από τον ψηφιακό βοηθό» περιγράφει, επισημαίνοντας πως η ΤΝ δεν πρέπει να μας φοβίζει ως εργαλείο που επιταχύνει την απονομή της δικαιοσύνης, δεδομένου ότι στο τέλος την ευθύνη τη φέρει πάντα ο δικαστής. «Εμείς στη Νομική μιλάμε με ευθύνη και την ευθύνη δεν μπορεί παρά να την έχει ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί την ΤΝ» ξεκαθαρίζει.
«Την κρίσιμη ερώτηση δεν θα σου τη δώσει η ΤΝ»
Κατά τον κ. Γκλαβίνη, όταν μιλάμε για Δίκαιο -και δεδομένου ότι η Νομική είναι μια λογική επιστήμη- το πιο κρίσιμο στοιχείο τόσο για τον/τη δικηγόρο, όσο και για τον/τη δικαστή δεν είναι η απάντηση, αλλά το ποια ερώτηση θα κάνει κάθε φορά. Αυτό αφορά και τις ερωτήσεις που τίθενται στην ΤΝ. «Την κρίσιμη ερώτηση δεν θα σου τη δώσει η ΤΝ. Θα πρέπει να τη βρεις μόνος σου. Aυτή είναι η κλασική δεξιότητα του να μάθεις τη μεθοδολογία κάθε αντικειμένου, προκειμένου να μπορείς να συνδυάσεις τα πραγματικά περιστατικά, να υπαγάγεις τα ζητήματα που έχεις μπροστά σου στους αντίστοιχους κανόνες δικαίου, να τους συνδυάσεις και στο τέλος να κάνεις τη σωστή ερώτηση για να λάβεις την σωστή απάντηση ή έστω μια απάντηση, όσο πιο κοντά στη νομική ορθότητα μπορείς» λέει ο κ. Γκλαβίνης και προσθέτει ότι η ΤΝ δεν βοηθά δικηγόρους και δικαστές στον βαθμό που πιστεύουμε -αντίθετα, μπορεί να τους οδηγήσει σε εντελώς εσφαλμένους δρόμους.
Η Αμερική σχεδιάζει, η Κίνα παράγει, η Ευρώπη νομοθετεί
Παρότι στο πλαίσιο του «AI Act» γίνεται κάποια προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ για να ρυθμιστεί η ΤΝ και να «κουρδιστεί» σε πιο ανθρωποκεντρική κατεύθυνση, ωστόσο τα πράγματα δεν είναι ακόμη πλήρως ξεκάθαρα και το ερώτημα παραμένει: θα ρυθμίσουμε την ΤΝ πολύ νωρίς (πριν ακόμη καταλάβουμε πώς πρέπει να κινηθούμε) ή πολύ αργά (όταν πια δεν θα έχουμε περιθώρια αντίδρασης);
«Η Ευρώπη επέλεξε πραγματικά να θέσει κάποια όρια, τα οποία απορρέουν από την ηθική (...), αλλά αναρωτιέμαι αν χρειάζεται πραγματικά να τα κατοχυρώσουμε όλα αυτά με νόμο. Δηλαδή δεν μπορούμε να τα εφαρμόσουμε με καλές πρακτικές; (...) Έχουμε αναπτύξει τόσο στην Ευρώπη την ΤΝ, που χρειάστηκε να της βάλουμε χαλινάρια ή βάζουμε χαλινάρια στην ΤΝ των τρίτων, δια να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του προφήτου λέγοντος, ότι η Αμερική σχεδιάζει, η Κίνα παράγει και η Ευρώπη νομοθετεί; Νομίζω ότι υπερβάλλουμε σε ορισμένα πράγματα ως προς τη ρύθμιση στην Ευρώπη γενικότερα στον τεχνολογικό τομέα, στο GDPR και σε πολλά άλλα πράγματα (...), παρότι δεν έχουμε αναπτύξει αντίστοιχη βιομηχανία, προκειμένου να νομιμοποιούμαστε να το κάνουμε. Πιστεύω ότι σε ένα εργαλείο όπως αυτό, το οποίο είναι στην ανάπτυξή του, δεν θα πρέπει να θέτουμε περιορισμούς σε αυτή τη φάση» επισημαίνει ο κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.
Ως προς το από πού πρέπει να προέλθει η ρύθμιση της ΤΝ και να εποπτεύεται ο τρόπος εφαρμογής της, ο κ. Γκλαβίνης επισημαίνει ότι φοβάται τη ρύθμιση που προέρχεται από το κράτος. «Δεν εμπιστεύομαι καθόλου τη ρύθμιση από το κράτος και πιστεύω ότι θα είναι τροχοπέδη. Θα ήθελα στο αρχικό αυτό στάδιο τουλάχιστον, να μπορέσουμε να αφήσουμε την ΤΝ ν΄αναπτυχθεί» λέει και προσθέτει πως πιστεύει ότι από μόνοι τους οι δρώντες θα θέσουν τους κανόνες στο πώς και πού θα πρέπει να χρησιμοποιείται το ισχυρό αυτό εργαλείο.
«Δεν είναι καλό ότι δεν δείχνουμε καμία επιείκεια στην ΤΝ»
«Όταν οδηγώ ένα αεροπλάνο, δεν έχω τη δυνατότητα να έχω τα μάτια μου παντού, ούτε να ξέρω τι γίνεται μέσα στη μηχανή του. Γι’ αυτό έχω τα όργανα. Για τον ίδιο λόγο χρειαζόμαστε και την ΤΝ. Λένε ότι αυτή τη στιγμή τα αεροπλάνα έχουν ακόμη πιλότους, γιατί εμείς πιστεύουμε ότι οδηγούνται ασφαλέστερα όταν υπάρχει πιλότος. Κι όμως (...)ανθρώπινα λάθη ρίχνουν τα αεροπλάνα κι είναι πίσω από τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα. Παρόλα αυτά, εμείς συγχωρούμε τα ανθρώπινα λάθη. αλλά δεν δείχνουμε καμία επιείκεια στην ΤΝ» καταλήγει. Με τον κ. Γκλαβίνη συζητήσαμε ακόμη για τον βοηθό διδασκαλίας με ΤΝ, που ενεργοποιήθηκε ήδη πιλοτικά στη Νομική Σχολή και τα επόμενα βήματά του, για το αν το ελληνικό πανεπιστήμιο προετοιμάζει επαρκώς τους/τις δικηγόρους και για άλλα κρίσιμα ζητήματα.