Τεράστιοι στόλοι αυτόνομων, μη επανδρωμένων υποβρυχίων που θα παραμονεύουν σε βραχώδεις υποθαλάσσιες περιοχές, ώστε να χτυπήσουν αιφνιδιαστικά ανθρώπινους στόχους. Αλλά και στρατοί έξυπνων drones στους ουρανούς, μεγέθους ακόμη και μισού εκατοστού, που θα δημιουργούν προβλήματα στις υποδομές του εχθρού. Αυτά τα σενάρια είναι δύο μόνο από τις εξελίξεις, που πιθανώς θα δούμε στα πεδία της μάχης στα επόμενα χρόνια, μέσω της χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και των μη επανδρωμένων οχημάτων που την αξιοποιούν.
Ο κώδικας έχει μπει για τα καλά στα πεδία της μάχης. Το 2022, για παράδειγμα, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε μόλις ξεσπάσει, συγκροτήθηκε μια μάλλον απρόσμενη ομάδα, στο πλαίσιο του οργανισμού Δέλτα: αριθμούσε περίπου 1.000 άτομα, που δεν ανήκαν στις τάξεις του στρατού. Ήταν κορυφαίοι προγραμματιστές και επιστήμονες υπολογιστών και πρόσφεραν στον ουκρανικό στρατό δυνατότητες προηγμένης ΤΝ, ώστε να εντοπίζονται ευκολότερα καμουφλαρισμένοι στόχοι, να καθοδηγούνται τα πυρά με μεγαλύτερη ακρίβεια και να παρακολουθούνται στενότερα οι ρωσικές κινήσεις.
Η φύση της μάχης έχει αλλάξει ριζικά μέσω της τεχνολογίας, γεγονός που εγείρει σημαντικά ηθικά ζητήματα. Η επόμενη ημέρα στα μέτωπα των μαχών, όμως, επιφυλάσσει ακόμη μεγαλύτερες αλλαγές: τις συζητήσαμε με τον ειδικό σε θέματα αμυντικής τεχνολογίας, Λάζαρο Τσιορακλίδη, σύμβουλο του Department of Defence των ΗΠΑ, στο δεύτερο επεισόδιο του «Homo sAIence», του νέου vidcast της Voria.gr για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Χτυπώντας υποδομές με μικροσκοπικά όπλα
«Αυτήν τη στιγμή ένα μικρό βαν μπορεί να σταθμεύσει κάπου και να αφήσει εκατομμύρια “αόρατα” μικροσκοπικά ρομπότ, τα οποία θα προξενήσουν τεράστιες βλάβες σε όλη την υποδομή μιας πόλης» σημειώνει ο Λάζαρος Τσιορακλίδης και αφηγείται μια ιστορία που πέρασε στα ψιλά των ειδήσεων: το πρώτο ρωσικό χτύπημα κατά της Ουκρανίας, λέει, δεν αφορούσε τον στρατό, αλλά τις υποδομές.
«Εισχώρησαν σε συστήματα ύδρευσης, φωτεινών σηματοδοτών και διάφορων αυτοματισμών των πόλεων. Και ξαφνικά είχαμε πλημμύρες στους δρόμους, ένα χάος στο ηλεκτρικό δίκτυο, στην τηλεφωνία, δεν δούλευε τίποτα. Οι Ρώσοι δημιούργησαν ένα είδος ρομπότ με ΤΝ, που έσπειρε τον πανικό» λέει.
Πόσο πιθανό είναι να δούμε αυτόνομα υποβρύχια και μικροσκοπικά ρομπότ να χτυπούν σε πιο μαζική κλίμακα; «Ελπίζω να μην τα δούμε, αλλά τα συστήματα αυτά είναι ήδη σε μαζική παραγωγή» σημειώνει, εξηγώντας ότι παράγονται κυρίως σε χώρες που δεν έχουν τους αμερικανικούς ή ευρωπαϊκούς ενδοιασμούς να τα πουλήσουν στον οποιονδήποτε.
Πώς αλλάζει το focus των αμυντικών εξοπλισμών;
Το κόστος των drones συνεχώς πέφτει. Παράλληλα, τεχνολογίες όπως η ΤΝ και το 3D printing βοηθούν τον οποιονδήποτε να παράγει φθηνά εξαρτήματα για αμυντικό εξοπλισμό οπουδήποτε. Πώς αναμένεται να επηρεάσει αυτό τη φύση των πολέμων και των ανταρτοπολέμων και πώς αλλάζει το focus των αμυντικών εξοπλισμών;
«Το focus έχει φύγει από τα πυραυλικά και πηγαίνει στην ΤΝ και σε συστήματα τύπου λέιζερ. Με τη μεν ΤΝ μπορούμε πλέον να αντιληφθούμε ποιο drone μεταφέρει εκρηκτική ύλη: στα 1.000 drones μόλις τα 100 έχουν εκρηκτικά, γιατί τα εκρηκτικά κοστίζουν (...) Αυτό που έγινε εφικτό σε Ουκρανία και Γάζα ήταν να δημιουργηθούν κώδικες ΤΝ που μπορούσαν να αντιληφθούν ποια drones ήταν τελικά τα επικίνδυνα. Tα δε λέιζερ μπορούν να στοχεύσουν πολύ γρήγορα και με πολύ μικρό κόστος το επικίνδυνο drone και να το καταστρέψουν στον αέρα. Έτσι δεν χρειαζόμαστε τόσο τα πυραυλικά συστήματα» εξηγεί.
Τα τσιπ και το «νούμερο ένα» θέμα στην άμυνα
Το 2017 ένα πλήρως αυτόνομο κατασκοπευτικό drone της Lockheed Martin, το RQ-170, πετούσε πάνω από το Ιράν. Μέχρι που οι Ιρανοί… το κλέψανε. Ουσιαστικά το τροφοδότησαν με λανθασμένα στίγματα GPS, με αποτέλεσμα να θεωρεί ότι βρίσκεται στο Οχάιο, ενώ ήταν στην Τεχεράνη. Προσγειώθηκε λοιπόν σε ιρανικό αεροδρόμιο…
«Όσο εξελιγμένοι κι αν είναι οι αλγόριθμοι μας, όσο κι αν πιστεύουμε ότι είναι ασφαλή τα τσιπ και δεν μπορεί κάποιος να μπει μέσα στο σύστημα, αυτό δεν ισχύει. Κάθε όπλο είναι ευάλωτο με την κατάλληλη τεχνολογία και (...) μπορεί μέσω των χάκερ να γυρίσει εναντίον μας» λέει.
Προσθέτει ότι ο άνθρωπος προγραμματιστής αντιλαμβάνεται διάφορα σενάρια «What if» («τι θα γινόταν αν»), όταν γράφει κώδικα. Ο AI προγραμματιστής όχι. Γι’ αυτό, όταν η ΤΝ γράφει κώδικα συχνά αφήνει πάρα πολλές «πόρτες» των τσιπ ανοικτές, από όπου μπορεί κάποιος να «μπει» και να κάνει ζημία. «Η ασφάλεια του κώδικα του τσιπ (...) είναι το νούμερο ένα θέμα σήμερα στην άμυνα» τονίζει.
Ο «Κένταυρος» και το «Βayraktar»
Στην Ελλάδα αναπτύσσονται ήδη τεχνολογίες αντι-drone, όπως ο «Κένταυρος» και ο «Τηλέμαχος» της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας. Κάνουμε όμως αρκετά; Και τι συμβαίνει στην Τουρκία, η οποία -μεταξύ άλλων- έχει αναπτύξει το drone «Bayraktar», που έχει χρησιμοποιηθεί σε μέτωπα πολέμου;
«Τα Bayraktar διαφημίστηκαν πάρα πολύ, αλλά απέτυχαν παταγωδώς. Στην Ουκρανία δεν επέζησαν πάνω από ώρα. H τεχνολογία των drones δεν είναι μόνο ένα όχημα που πετάει. Eίναι τα τσιπ, τα embedded συστήματα και άλλα -για όλα αυτά χρειάζεται βαθιά γνώση της τεχνολογίας. Η Τουρκία σήμερα ουσιαστικά δεν έχει “βαθιά” υποδομή, για να αναπτύξει ΤΝ πάνω σε όπλα (...) Είναι μια τεχνολογικά νέα χώρα και χρειάζεται τουλάχιστον 20 χρόνια για να φτάσει σε σημείο που θα εξελίξει ένα όπλο ΤΝ πραγματικά εχθρικό προς την Ελλάδα ή άλλη χώρα» εκτιμά.
Η δε Ελλάδα έχει πολύ καλό υπόβαθρο και τα πανεπιστήμιά της βρίσκονται σε πολύ καλό επίπεδο, προσθέτει. «Αυτό που μας λείπει ανέκαθεν είναι η οργάνωση. Η Ελλάδα βέβαια είναι μια χώρα-μέλος της ΕΕ, κάτι που σημαίνει ότι όλα τα αμυντικά προγράμματά της είναι μέρος αντίστοιχων της ΕΕ και θα αξιοποιηθούν περισσότερο στο μέλλον» επισημαίνει.
Έξυπνα όπλα στα χέρια δικτατόρων, τρομοκρατών και ψυχοπαθών
Φοβάται ποτέ ότι έξυπνα όπλα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν με τη βοήθεια της τεχνολογίας από παραστρατιωτικούς, δικτάτορες ή ψυχοπαθείς; «Πάντα υπάρχει ο κίνδυνος να πέσει η τεχνολογία σε λάθος χέρια (...) Είναι όμως πάρα πολύ δύσκολο για έναν άνθρωπο να αναπτύξει κώδικα ΤΝ για ένα οπλικό σύστημα, που θα το χρησιμοποιήσει π.χ., σε τρομοκρατική επίθεση» εκτιμά και εξηγεί ότι, παρότι τεχνολογίες όπως η ΤΝ μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να δημιουργήσει ένα όπλο, δεν του δίνουν «με τίποτα» τη δυνατότητα να πετύχει την ακρίβεια που χρειάζεται. «Το 90% του αποτελέσματος μπορείς να το πετύχεις πολύ γρήγορα, αλλά το υπόλοιπο 10% είναι πάρα πολύ δύσκολο» σημειώνει.
Υπάρχει σήμερα διεθνής συνθήκη ή νομικό πλαίσιο που να ελέγχει τη χρήση της ΤΝ ως όπλου; «Δυστυχώς είναι πολύ καινούργια τεχνολογία (...) Πιστεύω ότι θα μας πάρει αρκετά χρόνια ακόμα, διότι δεν έχουμε καταλάβει πόσο επικίνδυνο είναι ένα όπλο στο οποίο ο αλγόριθμος εξαρτάται από τα δεδομένα και τις παραμέτρους που δέχεται, που μπορεί να μην είναι ακριβή ή αληθή», καταλήγει.