Η αντισυμβατική σκέψη φαίνεται ότι θα παραμείνει, για πολύ καιρό ακόμη, το συγκριτικό πλεονέκτημα των ανθρώπων έναντι των μηχανών με Τεχνητή Νοημοσύνη (TN) στην αγορά εργασίας, όπως επισημαίνει ο εμπειρογνώμονας του Cedefop, Κωνσταντίνος Πουλιάκας, στο τέταρτο επεισόδιο του «Ηomo sAIence», του νέου vidcast της Voria.gr, με αντικείμενο αυτή τη φορά την επιρροή των αλγορίθμων στην εργασία.
«Το να σκέφτεσαι out of the box είναι αυτό που θα δώσει το συγκριτικό πλεονέκτημα στους ανθρώπους σε σχέση με τις μηχανές, όσο καλές και αν γίνουν. Κι αυτό διότι οι μηχανές εκπαιδεύονται με βάση το υπάρχον περιβάλλον, ουσιαστικά πάνω στην πληροφόρηση που υπάρχει στο Διαδίκτυο. Αυτός είναι ένας δεσμευτικός παράγοντας γι’ αυτές και θα παραμείνει τέτοιος για πολύ καιρό ακόμη», εκτιμά.
Μόνο ένας άνθρωπος, εξηγεί, με την κριτική του σκέψη και τη δημιουργικότητα, θα μπορεί να δει το καινούργιο: ποιες νέες αγορές μπορεί να προκύψουν για ένα προϊόν, τι είδους επιχείρηση θα πρέπει να ιδρύσει, ώστε στα επόμενα χρόνια να έχει ζήτηση αυτό που προσφέρει.
«Η ΤΝ, αντίθετα, μπορεί να δώσει μόνο τυποποιημένες απαντήσεις, με βάση την πραγματικότητα που ζούμε» σημειώνει ο εμπειρογνώμονας του Cedefop (Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης), το οποίο αποτελεί έναν από τους μόλις δύο αποκεντρωμένους οργανισμούς της ΕΕ στην Ελλάδα και έχει έδρα στη Θεσσαλονίκη. Ο ρόλος του Cedefop είναι κρίσιμος, καθώς οι έρευνες και μελέτες του, βασισμένες κάθε φορά σε δείγμα χιλιάδων ανθρώπων στις χώρες της ΕΕ, αποτελούν τη «μαγιά» για τη χάραξη πολιτικών από τα κοινοτικά όργανα σε θέματα εργασίας και εκπαίδευσης.
Κατά τον κ. Πουλιάκα, τα επαγγέλματα που πιθανότατα θα αποδειχτούν πιο ανθεκτικά στην επέλαση της ΤΝ συνδυάζουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά: είναι απρόβλεπτα (μπορεί να χρειαστεί να δώσουν λύση σε απρόσμενα προβλήματα), απαιτούν πολλή δημιουργικότητα και ικανότητα στην επίλυση προβλημάτων ή/και χρειάζονται πολύ αυξημένη ενσυναίσθηση. «Παρατηρούμε ότι η ΤΝ δεν μπορεί να εκτελέσει αυτά τα καθήκοντα σε τέτοιο βαθμό, που ουσιαστικά να πειστούν οι επιχειρήσεις να αντικαταστήσουν τους ανθρώπους με μηχανές» εκτιμά.
Τι να συμβουλέψω το παιδί μου να σπουδάσει;
Στο ερώτημα «τι να συμβουλέψω το παιδί μου να σπουδάσει;» ο κ. Πουλιάκας ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει ρητή απάντηση. «Παλιότερα θα αναφερόμουν σε επαγγέλματα, τα οποία αναζητά η αγορά εργασίας αυτή τη στιγμή ή που προβλέπουμε ότι θα έχουν ζήτηση στο μέλλον. Πλέον είμαι πιο συγκρατημένος. Θα έλεγα ότι το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να σπουδάσει το παιδί μου είναι κάτι το οποίο του αρέσει και του προκαλεί το ενδιαφέρον, ώστε να είναι έτοιμο να συνεχίσει να εκπαιδεύεται, να επενδύει στη μόρφωσή του και να αποκτάει διαρκώς καινούριες δεξιότητες» απαντά.
Προσθέτει ότι από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά θα πρέπει επίσης να αποκτούν το λεγόμενο AI literacy, δηλαδή μια δεξιότητα κατανόησης του τι είναι η ΤΝ και πώς λειτουργούν αυτά τα εργαλεία, «όχι τόσο πολύ για να μάθουν να τα χρησιμοποιούν, όσο για να διακρίνουν πότε μπορούν να τα εμπιστευτούν».
Τα στατιστικά στοιχεία για τη χρήση της ΤΝ στην εργασία
*Βάσει έρευνας του Cedefop (2024), περίπου το 15% των ενήλικων εργαζομένων στην ΕΕ (24% στην Ελλάδα) φοβούνται ότι η ΤΝ θα τους αντικαταστήσει στη δουλειά τους μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
*Έρευνα του Cedefop σε 11 κράτη-μέλη της ΕΕ, ως προς το πόσο συχνά χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι την ΤΝ στη δουλειά τους (όχι στο σπίτι ή και γενικώς, αλλά συγκεκριμένα για να εκτελέσουν τα εργασιακά τους καθήκοντα) έδειξε ότι περίπου το 30% των ενήλικων Ευρωπαίων χρησιμοποιούν την ΤΝ κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και το Λουξεμβούργο είναι πρωτοπόρες σε αυτό το πεδίο, ενώ η Ελλάδα -μαζί με την Ισπανία και την Πολωνία- περιλαμβάνονται μεταξύ των ουραγών. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 21%.
*Περίπου το 30% των εργαζομένων δεν εκτελούν πλέον, χάρη στην ΤΝ, κάποια καθήκοντα της εργασίας τους, με τα οποία προηγουμένως επιβαρύνονταν. Το 41% των ερωτηθέντων είπαν ότι πλέον έχουν αναπτύξει νέα ή διαφορετικά καθήκοντα χάρη στην ΤΝ. Το 67% των εργαζομένων δήλωσαν ότι τους βοηθάει να κάνουν τη δουλειά τους πιο γρήγορα.
*Το 42% των Ευρωπαίων εργαζομένων δεν έχουν τις κατάλληλες δεξιότητες για να μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν αποδοτικά αυτά τα εργαλεία.
*Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2024 περίπου το 13% των επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιούσαν κάποιας μορφής ΤΝ. Στην Ελλάδα αυτό το ποσοστό είναι μικρότερο, γύρω στο 10%.
Ο Μεγάλος Αδερφός στον εργασιακό χώρο
Μήπως τελικά η ΤΝ «βάζει» τον μεγάλο αδερφό στον εργασιακό χώρο; «Τα στοιχεία μας δείχνουν ότι το 17% των εργαζομένων ήδη δουλεύουν σε επιχειρήσεις όπου χρησιμοποιείται η ΤΝ για σκοπούς όπως το αλγοριθμικό μάνατζμεντ. Με άλλα λόγια, μια μηχανή λέει στους εργαζόμενους πόσο χρόνο πρέπει να εργάζονται και σε τι είδους χρονικά διαστήματα, καθώς και τι είδους καθήκοντα πρέπει να διεκπεραιώσουν κατά τη διάρκεια της εργασιακής τους ημέρας -και ταυτόχρονα παρακολουθεί όλη αυτή τη δραστηριότητα» σημειώνει ο Κωνσταντίνος Πουλιάκας.
Επίσης, προσθέτει, πλέον χρησιμοποιούνται μηχανές, για να αξιολογούν τους εργαζόμενους. Το 16% των εργαζομένων δήλωσαν ότι τέτοιες ψηφιακές εφαρμογές ή εργαλεία χρησιμοποιούνται ήδη στον χώρο εργασίας τους, ώστε οι εργοδότες να μπορούν να παρακολουθούν ή να αξιολογούν την απόδοσή τους στην εργασία. Για το 17% ο έλεγχος τον οποίον είχαν επί των καθηκόντων της εργασίας τους έχει πλέον μειωθεί λόγω της αυξημένης χρήσης ΤΝ. Ποσοστό 46% των εργαζομένων πιστεύουν ότι θα παρακολουθούνται περισσότερο στη δουλειά τους, σε σχέση με το παρελθόν.
«Κάτι ανησυχητικό που παρατηρήσαμε είναι ότι 8% των εργαζομένων φορούν τα λεγόμενα wearables, π.χ., έξυπνα ρολόγια που καταγράφουν τους βιομετρικούς τους δείκτες -και οι δείκτες αυτοί κοινοποιούνται στους εργοδότες τους. Οι εργοδότες φυσικά λένε ότι αυτό είναι καλό, γιατί παρακολουθούν την παραγωγικότητα και τα επίπεδα στρες των εργαζομένων. Ταυτόχρονα όμως, αυτό είναι ένα είδος Μεγάλου Αδελφού» παρατηρεί.
Με τον Κώστα Πουλιάκα συζητήσαμε ακόμη αν η ΤΝ μας αντικαθιστά με την ταχύτητα που προέβλεπαν παλαιότερες έρευνες, για το αν η επιχειρηματικότητα είναι η καριέρα του μέλλοντος, για τον ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών στην εποχή των αλγορίθμων και για το πώς η ΤΝ διαμορφώνει νέα δεδομένα στις κοινωνίες, με βάση το τι τώρα παρατηρείται, αλλά και την εμπειρία από την ιστορία της τεχνολογίας γενικότερα.