Σημάδια γήρανσης εμφανίζουν τα ελληνικά πανεπιστήμια, συμπεριλαμβανομένων και των δύο πανεπιστημίων της Θεσσαλονίκης. Βασική αιτία είναι οι τεράστιες απώλειες σε διδακτικό προσωπικό που σημειώθηκαν την τελευταία επταετία, εξ’ αιτίας κυρίως της συνταξιοδότησης χιλιάδων καθηγητών οι οποίοι ωστόσο δεν αντικαταστάθηκαν. Το γεγονός αυτό, πέρα από τις τεράστιες επιπτώσεις που έχει στη λειτουργία των ΑΕΙ, καθιστά σχεδόν αδύνατη την ανανέωσή τους, καθώς ελάχιστοι είναι οι νέοι επιστήμονες οι οποίοι κατόρθωσαν να ενταχθούν στο διδακτικό προσωπικό των πανεπιστημίων τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα πρόσφατης έρευνας του υπουργείου Παιδείας, ο αριθμός του διδακτικού προσωπικού στα ελληνικά ΑΕΙ έχει μειωθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια, από το μέγιστο των 24.636 ατόμων που ήταν το 2009-10 σε 14.686 το 2014-15. Πρόκειται δηλαδή για μια μείωση της τάξης περίπου του 40% η οποία οφείλεται στη συνταξιοδότηση του μόνιμου διδακτικού προσωπικού το οποίο δεν αναπληρώθηκε λόγω της υποχρηματοδότησης των ΑΕΙ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ίδιας έρευνας η μείωση είναι μικρότερη στα πανεπιστήμια (περίπου 21%) και πολύ μεγαλύτερη στα ΤΕΙ (περίπου 65%). Το πρόβλημα έγινε οξύτερο καθώς έπαψαν να ανανεώνονται και οι συμβάσεις του προσωπικού με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου, το οποίο στο παρελθόν κάλυπτε ως ένα βαθμό τα κενά που υπήρχαν, κυρίως στα ΤΕΙ.
Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η αναλογία τακτικών φοιτητών/διδακτικού προσωπικού να αυξηθεί στο 17,11 για τα πανεπιστήμια και στο 24,01 για τα ΤΕΙ, αριθμοί οι οποίοι βρίσκονται σημαντικά υψηλότερα σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά στάνταρ. Οι αντίστοιχες αναλογίες στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια βρίσκονται γύρω στο 5 για τις ιατρικές σχολές, στο 10 για σχολές θετικών επιστημών και μόνο στις λεγόμενες ανθρωπιστικές σχολές αγγίζει το 20.
Χάθηκε 1 στους 3 στο ΑΠΘ
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος σημειώνεται ότι ο αντίστοιχος λόγος τακτικών φοιτητών/διδακτικού προσωπικού στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αγγίζει το 35! (62.000 φοιτητές/1.800 διδάσκοντες). Όπως εξήγησε στη Voria.gr ο πρύτανης του ΑΠΘ Περικλής Μήτκας μετά τις 31 Αυγούστου οπότε αφυπηρετούν άλλοι περίπου 130 καθηγητές, το διδακτικό προσωπικό του ΑΠΘ θα περιοριστεί περίπου στους 1.800 όταν το 2009 ήταν 2.450. Χάθηκαν δηλαδή, περί τις 650 θέσεις διδασκόντων μέσα στην τελευταία επταετία. «Επιστρέφουμε μια 20ετια πίσω, στο 1997, τότε για τελευταία φορά το ΑΠΘ είχε λιγότερους από 2.000 καθηγητές, με τη διαφορά όμως ότι οι φοιτητές ήταν τότε κατά περίπου 20.000 λιγότεροι», τονίζει ο κ. Μήτκας. Ο πρύτανης επισημαίνει ότι το ΑΠΘ ως ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια της χώρας έχει πολλές συνταξιοδοτήσεις με αποτέλεσμα να υφίσταται μεγαλύτερες απώλειες σε διδακτικό προσωπικό σε σχέση με άλλα νεότερα πανεπιστήμια.
Η έλλειψη καθηγητών προκαλεί σοβαρές δυσλειτουργίες στο ίδρυμα. Τα ακροατήρια γίνονται μεγαλύτερα, τα εργαστήρια συμπτύσσονται, μειώνονται οι εργαστηριακές ασκήσεις, κάποια από τα μαθήματα επιλογής δεν προσφέρονται πλέον καθώς δεν υπάρχουν καθηγητές να τα διδάξουν.
Τμήμα χωρίς καθηγητή!
Τα τμήματα τα οποία αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι το Μαθηματικό, η Αρχιτεκτονική, ο τομέας Ιστορίας της Τέχνης κ.ο.κ. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση είναι αυτή του τομέα Τεχνολογίας Ξύλου, στη σχολή Δασολογίας, ο οποίος την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά θα μείνει χωρίς κανέναν διδάσκοντα αφού ο τελευταίας συνταξιοδοτείται στις 31 Αυγούστου. Πριν από λίγο καιρό το υπουργείο Παιδείας άναψε το πράσινο φως για 67 νέους διορισμούς διδασκόντων στο ΑΠΘ. Οι διορισμοί αυτοί, όμως, δεν πρόκειται να ολοκληρωθούν πριν από το 2017 ενώ καλύπτουν μόλις το 10% των απωλειών που υπήρξαν τα επτά τελευταία χρόνια. Προκειμένου να μπαλώσει την κατάσταση η κυβέρνηση ψήφισε τον περασμένο Μάιο διάταξη η οποία επιτρέπει σε καθηγητές που έχουν συνταξιοδοτηθεί να εξακολουθούν να διδάσκουν. Παράλληλα, έδωσε τη δυνατότητα να ενταχθούν στο Ειδικό Διδακτικό Προσωπικό εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης οι οποίοι είναι κάτοχοι διδακτορικού. «Πρόκειται για λύσεις αποσπασματικού χαρακτήρα οι οποίες δεν λύνουν αλλά μπαλώνουν το πρόβλημα», υπογραμμίζει ο πρύτανης του ΑΠΘ. Επισημαίνει, δε, ότι «το χειρότερο είναι πως με τον τρόπο αυτόν κλείνουμε την πόρτα των πανεπιστημίων σε εκατοντάδες νέους με εξαιρετικά προσόντα, στερώντας έτσι τα πανεπιστήμια από την αναγκαία ανανέωσή τους. Με τέτοια μέτρα δίνουμε στους νέους το σήμα ότι η πόρτα των ΑΕΙ είναι κλειστή και τους ωθούμε να φύγουν στο εξωτερικό».
Η αντίθεση του ΑΠΘ σε αυτές τις αποσπασματικές λύσεις διατυπώθηκε και στο ψήφισμα το οποίο εξέδωσε στα μέσα Ιουνίου η Σύγκλητος του ιδρύματος. «Η Σύγκλητος του ΑΠΘ θεωρεί ότι οι διατάξεις των νόμων που ψηφίσθηκαν πρόσφατα από την ελληνική Βουλή και επιτρέπουν τη διδασκαλία σε ομότιμους καθηγητές και σε προσωπικό με μετάταξη από την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση προσπαθούν μεν να απαλύνουν τα προβλήματα της δραματικής μείωσης του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού στα ΑΕΙ αλλά αποτελούν προσωρινή λύση και δρουν ως τροχοπέδη στην ανάπτυξη των νέων Ελλήνων επιστημόνων». Στο ίδιο ψήφισμα τονίζεται πως «πρέπει επιτακτικά να δημιουργηθούν από την Πολιτεία περισσότερες ευκαιρίες για τη νέα γενιά επιστημόνων και ερευνητών, έτσι ώστε να μπορέσουν, μέσα από διαφανείς και αξιοκρατικές διαδικασίες, να συμβάλουν με τη σειρά τους και με βάση τις ικανότητες που απέκτησαν μετά από πολυετείς σπουδές στην ανάπτυξη των ελληνικών Πανεπιστημίων και της χώρας. Πρέπει να δοθεί ελπίδα στις νέες και τους νέους επιστήμονες, για να αντιστραφεί η τάση φυγής και να μετατραπεί σε ρεύμα επιστροφής. Η ελληνική κοινωνία μπορεί να αποδεχθεί τα ισοδύναμα μέτρα, μόνο όταν αυτά στοχεύουν στη στήριξη του λαμπρότερου τμήματός της, της Νέας της Γενιάς».
Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας όπου σύμφωνα με τον πρύτανη Αχιλλέα Ζαπράνη ο λόγος φοιτητών/διδακτικό προσωπικό είναι 42! (8.574 φοιτητές/204 μέλη ΔΕΠ). Μεγαλύτερα προβλήματα αντιμετωπίζουν τα τμήματα Οικονομικών Επιστημών (1.565/22=71,1), Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής (870/13=66,9) και Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων (1.794/28=64,1). Την επόμενη τριετία το πρόβλημα θα γίνει μεγαλύτερο καθώς πρόκειται να συνταξιοδοτηθούν 17 καθηγητές, αριθμός που αντιστοιχεί στο 8,3% των μελών ΔΕΠ. Σημαντική ανάσα στο ΠΑΜΑΚ προσφέρουν οι συμβασιούχοι καθηγητές οι οποίοι διδάσκουν συνολικά 134 μαθήματα, καλύπτοντας έργο περίπου 33 καθηγητών, αριθμός που αντιστοιχεί στο 16% των μελών ΔΕΠ του ιδρύματος.